Landsmenn ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst nk. þar sem spurt verður hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið (ESB). Atkvæðagreiðslan snýst ekki um hvort Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu um hvort viðræður um mögulega aðild verði teknar upp á ný. Viðmiðunardagur kjörskrár vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar er á hádegi miðvikudaginn 22. júlí. Viðmiðunardagur kjörskrár segir til um hvar kjósendur eru skráðir á kjörskrá. Ef kjósandi flytur lögheimili sitt eftir þann tíma er hann enn á kjörskrá miðað við fyrra heimilisfang.

Segi meirihluti kjósenda „já“ mun ríkisstjórnin óska eftir því við Evrópusambandið að aðildarviðræður hefjist á ný. Slíkar viðræður gætu tekið nokkur ár og engin trygging er fyrir því að þær leiði til samnings um aðild. Næðist samkomulag þyrfti að samþykkja aðildarsamning sérstaklega áður en Ísland gæti orðið aðildarríki. Ríkisstjórnin hefur þegar boðað að kæmi til aðildarsamnings yrði efnt til annarrar þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem landsmenn tækju afstöðu til þess hvort Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið eða ekki. Auk þess þyrfti að breyta stjórnarskrá Íslands og fá samþykki Alþingis auk samþykkis allra aðildarríkja ESB. Verði niðurstaðan hins vegar „nei“ verða aðildarviðræður ekki teknar upp á ný. Ísland heldur þá áfram samstarfi sínu við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins, líkt og verið hefur. Slík niðurstaða útilokar þó ekki að Alþingi eða ríkisstjórn ákveði síðar að hefja viðræður að nýju.

Evrópusambandið er stjórnmála- og efnahagsbandalag 27 Evrópuríkja. Aðildarríki þess starfa saman á fjölmörgum sviðum, meðal annars um innri markað, viðskipti, landbúnað, sjávarútveg, umhverfismál og ýmis önnur sameiginleg málefni. Jafnframt hafa stofnanir sambandsins vald til að setja reglur sem aðildarríkin skuldbinda sig til að fylgja á þeim sviðum sem samstarfið nær til.

Hverjir hafa kosningarétt?

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst er eingöngu ætluð þeim sem uppfylla skilyrði kosningalaga um kosningarétt. Kosningarétt eiga íslenskir ríkisborgarar sem eiga lögheimili á Íslandi og hafa náð 18 ára aldri á kjördag. Íslenskir ríkisborgarar sem búa erlendis geta einnig átt kosningarétt. Hann helst í allt að 16 ár frá því að viðkomandi flytur lögheimili sitt af landinu. Að þeim tíma liðnum þarf að sækja um endurskráningu á kjörskrá hjá Þjóðskrá Íslands. Umsókn þurfti að berast fyrir 1. desember 2025 til að veita kosningarétt við þjóðaratkvæðagreiðsluna í ár. Þeir sem hafa verið búsettir erlendis lengur en 16 ár og sóttu ekki um innan frestsins geta því ekki greitt atkvæði. Erlendir ríkisborgarar, óháð búsetu eða dvalarlengd á Íslandi, hafa ekki kosningarétt í þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla hefst 27. júlí

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst hefst 27. júlí. Hún er ætluð þeim sem ekki eiga þess kost að greiða atkvæði á kjördag. Á Íslandi geta kjósendur greitt atkvæði hjá embættum sýslumanna og einnig á skrifstofum sumra sveitarfélaga þar sem boðið verður upp á utankjörfundarkosningu. Íslendingar sem dvelja erlendis geta kosið í sendiráðum eða hjá ræðismönnum þar sem slík atkvæðagreiðsla hefur verið auglýst. Nánari upplýsingar um hvar og hvenær kosið verður erlendis má finna á vef utanríkisráðuneytisins. Kjósendur þurfa að framvísa gildum persónuskilríkjum, svo sem vegabréfi eða ökuskírteini, við atkvæðagreiðsluna. Þeir sem kjósa erlendis bera sjálfir ábyrgð á að utankjörfundaratkvæði þeirra berist tímanlega til réttrar kjördeildar á Íslandi.

Kjörskrá vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar verður birt föstudaginn 24. júlí. Frá þeim degi geta kjósendur flett upp á hvaða kjörstað þeir eiga að greiða atkvæði. Hver kjósandi kýs í því sveitarfélagi þar sem hann er skráður á kjörskrá.