Nú í upphafi árs vil ég óska lesendum Skessuhorns gleðilegs og gæfuríks árs með þökk fyrir liðið. Vonandi verður nýtt ár hagfellt sem flestum. Að mínu áliti mun liðið ár verða auðgleymt nema kannski helst fyrir þær sakir að við fengum gott veður. Eins og fram kemur í frétt hér í blaðinu í dag reyndist 2025 hlýjasta ár frá upphafi mælinga. Sumir skrifa það á hnattræna hlýnun af mannavöldum, aðrir benda á þá staðreynd að veðrátta hefur ætíð tekur hægfara breytingum þannig að áratugir líða á milli sveiflna sem þessara.

Ef rétt er að hlýnun jarðar og öfgar í veðráttu skrifist á umhverfissóðaskap okkar; svo sem loftmengun sem rekja má til spúandi verksmiðja, mengandi farartækja eða annars umhverfissóðaskapar, er sjálfgefið að við verðum að bæta hegðun okkar til að ekki fari illa. Raunar er það svo að við höfum ekki efni á öðru en að trúa okkar færasta vísindafólki og Jörðin okkar þarf jú að njóta vafans.

En það er sumt sem rekja má til meintrar verndunar á umhverfi sem ég vil staldra við. Til dæmis finnst mér stórundarlegt að reynt er eftir mætti að draga úr notkun nagladekkja og vísað til svifryksmengunar. Þau eru sannarlega öruggasti skóbúnaður undir bíla á harðbýlu Íslandi þar sem allra veðra er von. Ítrekað erum við að sjá fréttir um umferðarslys og allkyns óhöpp sem rekja má til hálku, óvanra ökumanna og þess að bílar eru ekki á góðum vetrardekkjum. Það er eins og ekki sé heldur neitt tillit tekið til að í umferðinni er fólk sem algjörlega er óvant akstri í vetrarfærð. Ekur svo á fullri ferð, þarf skyndilega að bremsa, en þá gerist ekkert. Bíllinn flýgur útaf eða það sem er enn verra; lendir framan á næsta bíl. Slík slys eru því miður algeng, hafa meðal annars orðið nokkur á undanförnum dögum og vikum. Ég hvet yfirvöld samgöngumála til að auka áróður fyrir því að bílaleigubílar séu skilyrðislaust leigðir út með bestu vetrardekkjum sem til eru.

En meint umhverfisverndarsjónarmið taka á sig fleiri myndir. Við þekkjum umræðuna um að vindmylluver eigi að taka við sem framtíðar orkuframleiðandi. Slíkt er í senn vanhugsað og beinlínis rangt. Vindmyllur henta ekki við íslenskar aðstæður og eru óraunhæfur kostur í orkuöflun. Áfram munum við því þurfa að byggja vatnsaflsvirkjanir, það er að segja ef við viljum auka orkuframleiðslu. Því miður hafa nú liðið alltof mörg ár sem menn hafa eingöngu horft til óraunhæfra orkunýtingarkosta og borið við meintri umhverfisvernd. Vonandi opna stjórnvöld og löggjafinn augun fyrir þessu.

Varðandi ökutæki og orkugjafa á þau er frábært að nú er raunhæft að aka um á rafbílum sem knúnir eru vistvænum orkugjafa. Smám saman eru innviðir, svo sem hleðslustöðvar, að rísa svo að slík orkuskipti eru að ganga betur. Þá er nú aldeilis dýrmætt að næg orka sé framleidd innanlands með vistvænum hætti þegar búið er að virkja vatnsföllin. Í því ljósi finnst mér dáldið sorglegt að eigendur rafbíla eru nú skattlagðir líkt og mengandi bíleigendur og skil raunar ekki að með nýjum lögum um kílómetragjald sé ekki reynt að verðlauna aðeins rafbílafólkið fyrir fórnfýsi þess í þágu umhverfisins.

Það er heilladrýgst að raunveruleg umhverfisvernd far fram með hófstilltum hætti og í breiðri sátt fólksins í landinu. Það er ekkert svart eða hvítt í þeim efnum. Það næst nefnilega raunverulegur árangur með réttum upplýsingum og skynsamlegri umræðu. Til dæmis þegar íbúar eru hvattir til að flokka sorp þannig að endurnýta megi það sem til fellur frá heimilum eða fyrirtækjum. Við flokkum nú pappír, plast, drykkjarvöruumbúðir, stáldósir og svo framvegis, allt í sérstök ílát. Þannig má endurvinna þessa vöru, spara verðmæti og draga úr mengun. Það er raunveruleg umhverfisvernd, án þess að gengið sé of langt.

Magnús Magnússon

Umhverfisvernd án öfga