Næstkomandi laugardag ganga landsmenn að kjörborðinu, þegar þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Ríkisstjórnin ákvað þessa málsmeðferð með til þess að gera skömmum fyrirvara í byrjun árs og málið var síðan afgreitt á Alþingi í vor.

Ekki er ég svo spámannlega vaxinn að geta sagt til um hvort já eða nei verði hlutskarpara. Geri þó fastlega ráð fyrir því að mjótt verði á munum á hvorn veginn sem þetta fer. Mikill tilfinningahiti hefur verið í fólki beggja fylkinga. Jafnvel eru dæmi um að heilu fjölskylduboðin hafi farið í skrúfuna á liðnum vikum. Fjölmiðlar hafa sumir hverjir fórnað hlutleysi sínu til að verja annan hvorn málstaðinn og í einhverjum tilfellum hefur sannleikurinn og staðreynd upplýsinga verið látin liggja milli hluta í fréttaflutningi. Slíkt er að sjálfsögðu slæmt í ljósi þess að fjölmiðlum hafði áður en þetta mál var endurupptekið fækkað niður fyrir sársaukamörk. Traust almennings í þeirra garð var ekki mikið fyrir. Þeir sem sýnt hafa hlutleysi eru engu að síður ennþá til og ættu að eiga sér einhverja von.

Mörgum hefur í afstöðu til málsins verið mjög niðri fyrir. Hafa jafnvel leyft sér að viðhafa á samfélagsmiðlum orðfæri sem engum er sæmandi og útilokað er að sum orð hefðu verið látin falla í beinu samtali augliti til auglitis. Nú hafa því orðið vinslit, trúnaðarbrestur sem langan tíma mun taka að græða að nýju. Raunar mætti segja að þjóðfélagsumræða öll, með tilkomu samfélagsmiðla og kommentakerfa, hafi nú orðið óbeislaðri en dæmi eru um í hápólitískum málum þar sem mannlegi þátturinn í samskiptum hefur verið tekinn úr sambandi. Heilbrigð skynsemi hefur jafnvel vikið hjá fólki sem að öðru leiti er dagfarsprútt og vel upp alið.

Persónulega hef ég skoðun á málinu, fyrr mætti nú vera. Sú skoðun er þó ekki sterkari en svo að ég virði af heilindum skoðanir annarra þótt þær séu í þversögn við mínar. Það fallega er að lýðræðið fær að tala sínu tærasta máli á laugardaginn. Einfaldur meirihluti mun ráða því hvort endanlega verði lagt til hliðar að eiga viðræður við 27 önnur ríki Evrópu um aukið samstarf, eða þær hafnar að nýju eftir ellefu ára hlé. Ég hins vegar óttast að hvor sem niðurstaðan verður, einkum ef mjótt verður á munum, þá muni einhverjir ekki una niðurstöðunni. Bent hefur verið á að æskilegt væri í svo stóru máli sem snertir fullt og óskorað fullveldi landsins að einfaldur meirihluti ætti ekki að duga, heldur þyrfti til dæmis að ná 65% marki eða svo til að fara megi eftir niðurstöðu kosningarinnar. Ekki skal ég fullyrða um það, en gildandi leikreglur eru einfaldlega þær að sú niðurstaða sem fær einu atkvæði fleira en hin verður ofan á.

Óháð niðurstöðunni á laugardaginn verður ríkisstjórn Íslands nú að býta í skjaldarrendur. Ekki hefur tekist að vinna bug á verðbólgu og hér eru vextir á lánsfé þeir hæstu í Evrópu. Einkum hef ég áhyggjur af ungu fólki með mikið skuldsettar eignir. Þessu góða fólki er ekki bjóðandi þau kjör sem nú eru. Átta prósenta stýrivextir eru einfaldlega þjóðarskömm og vísbending um að stjórn efnahagsmála er í ólagi. Hvort sem þjóðin kýs að hefja viðræður við ESB eða ekki, er alveg ljóst að ekki verður hægt að bíða einhverrar niðurstöðu úr þeim viðræðum, ef af þeim verður.

En hvernig sem kosningarnar á laugardaginn fara er umfram allt mjög mikilvægt að allir virði niðurstöðuna. Virði leikreglur lýðræðisins. Að í versta falli taki nokkra mánuði að skrapa saman að nýju í fullmannað fjölskylduboð hjá ömmu og að bændur geti klárað að hirða rúllurnar sínar. Svarmöguleikarnir á kjörseðlinum eru þrír; nei, já og auður seðill. Látum rödd okkar heyrast og veljum einhvern þeirra.

Magnús Magnússon