Nú berast fregnir af því að ein fámenn stétt landsmanna, flugvirkjar, ætlar í verkfall eftir viku. Finnst að þeir hafi setið eftir í kjörum miðað við þær stéttir sem þeir kjósa að bera sig saman við. Ekki veit ég nákvæmlega hvaða stéttir það eru, en giska á að flugmenn og flugumferðarstjórar séu í þeim hópi. Fram kom í fréttum á mánudag að byrjunarlaun þeirra væru um 1.400 þúsund krónur á mánuði. Vafalítið bætist svo við vaktaálag, starfsaldurs hækkanir og aðrar greiðslur. Ef flett er í Tekjublaðinu yfir flugfólk má vissulega sjá að flugstjórar hafa betri laun en flugvirkjar, flugumferðarstjórar sömuleiðis, en flugvirkjar og flugfreyjur skrapa botninn. Það er náttúrlega hundfúlt. En ég velti því fyrir mér af sömu ástæðu; af hverju hafa rútubílstjórar þá lægri laun en bifvélavirkjar? Mennirnir sem bera ábyrgð á lífi og limum kannski sextíu farþega hafa lægri laun en þeir sem koma koppafeytinni fyrir í hjöruliðnum eða skipta um pústkerfið á rútunni. Ekki er loku fyrir það skotið að framboð rútubílsstjóra sé skýringin og að þeir þurfi t.d. alls ekki að skilja eða tala íslensku.

Það er gömul saga og ný að möguleikar ákveðinna starfsstétta er betri en annarra til að knýja fram betri laun og starfskjör. Ég man vel þá tíð þegar mjólkurfræðingar voru í lykilstöðu, tiltölulega fámenn stétt fólks. Ef þeir náðu ekki samningum var ekki hægt að taka við mjólk í mjólkurbúunum og bændur þurftu svo vikum skipti að belgfylla kálfana, byrja að strokka smjör en hella svo restinni í niðurfallið. Það var nú auma ástandið og vafalítið náðust ekki samningar fyrr en þéttbýlisbúinn þurfti að kæla hafragrautinn með vatni. En bændur báru harm sinn í hljóði og greiddu hið fjárhagslega tjón sem af aðgerðunum hlaust.

Nú er ferðaþjónusta orðin svo þýðingarmikil atvinnugrein að mikið er undir ef ein tönn í tannhjólinu gefur sig. Auðvitað verður ekkert flogið ef flugvirkjar leggja niður störf. Þeir eru í lykilstöðu rétt eins og flugstjórar og flugumferðarstjórar. Ég hygg að það sé einungis ein stétt fólks sem ekki má fara í verkfall lögum samkvæmt, en það er lögreglan. Sem betur fer hafa kjör lögreglumanna verið bætt frá því sem var fyrir nokkrum árum. Meira að segja læknar og hjúkrunarfólk getur farið í verkfall en við þekkjum afleiðingar slíkra vinnudeilna.

Nefna má stéttir sem ekki stoðar að beita verkfallsvopni og hafa því setið eftir í launum. Bændur er fyrst að nefna. Á forsendum dýravelferðar kemur það einfaldlega ekki til greina. Þá hefur neyslumynstur breyst mikið eins og sjá má á vöruvali í búðum. Það hefur einfaldlega mistekist að verja hag innlendrar framleiðslu. Heildsalarnir hafa sigrað. Svo eru til starfsstéttir eins og talmeinafræðingar sem hafa ekki fengið endurnýjaða samninga við hið opinbera, á þá var ekki hlustað og á endanum gáfust þeir upp og lokuðu stofum sínum.

Í velferðarríki eins og Íslandi er með ólíkindum að litlar stéttir fólks geti með skærum knúið fram betri kjör en aðrar. Það er galli í kerfinu að til dæmis örfáir starfsmenn geti í kjarabaráttu lagt niður störf og sett umsvifalaust á hliðina stærstu atvinnugrein landsins. Af hverju er ekki hægt að gera kjarasamninga fyrir t.d. allar flugstéttarnar í einu? Þegar skærum flugvirkja lýkur, taka þá ekki bara flugmenn við? Eða flugumferðarstjórar? Er þetta kannski hið stórkostlega norræna vinnumarkaðsmódel sem ákveðið forystufólk í verkalýðshreyfingunni hefur gumað af að væri það besta í heimi?

Agaleysi er vissulega eitt af því sem einkennir okkur Íslendinga. Margir leyfa sér að haga sér þannig að hagsmunir annarra eru ítrekað fyrir borð bornir ef því er að skipta. Stundum er okkur hollt að líta í kringum okkur og láta hag heildarinnar ganga fyrir hagsmunum þeirra fáu. Einungis með því að hófstilla heimtufrekjuna getum við skapað sátt.

Magnús Magnússon