Á árunum eftir hrun hafði ég orð á því að það þyrftu að koma til ríkisstyrkir til fjölmiðla til að bregðast við því undanhaldi fjórða valdsins sem þá þegar var hafið með fjöldauppsögnum á fjölmiðlum þar sem reyndu fólki var skipt út fyrir fáa óreynda og ódýrari blaðamenn. Ég var á þesum tíma formaður Blaðamannafélagsins en slíkir ríkisstyrkir hafa tíðkast í nágrannalöndunum sem standa mun framar en Ísland þegar kemur að fjölmiðlafrelsi. Þetta vakti frekar hneykslun en hljómgrunn en það var útbreidd trú meðal fjölmiðlafólks að hægt sé að reka fjölmiðla með auglýsingum og „velvild“ peningafólks. En síðan hafa mörg vötn runnið til sjávar.

Ríkisútvarpið er rekið fyrir almannafé og í dag er svo komið að flestir einkareknir fjölmiðlar á Íslandi geta ekki heldur rekið sig nema með ríkisstyrkjum, enda rennur allt auglýsingafé að hálfu til erlendra fyrirtækja gegnum streymisveitur og samfélagsmiðla.

Átta hundruð milljónir í ríkisstyrki til einkarekinna fjölmiðla hljómar vel á blaði, en meðan risarnir á fjölmiðlamarkaði, sem eru í eigu fjársterkra aðila og stórfyrirtækja sem skipta glaðir á milli sín stærstum hluta ríkisstyrkjanna hringja viðvörunarbjöllur.

Blaðamönnum heldur áfram að fækka á stóru miðlunum þrátt fyrir þeir að fái hundruð milljóna af ríkinu og það bendir til þess að styrkirnir séu ekki að ná tilgangi sínum þótt þeir séu reiknaðir út frá ritstjórnarkostnaði. Á stærstu miðlunum eru vissulega margir góðir blaðamenn sem veita mikilvæga þjónustu, en þar er líka gígantískur launamunur milli stjórnenda og blaðamanna og ýmis gæluverkefni sem á ekki að styrkja sérstaklega.

Margir fjölmiðlar bíða nú í ofvæni eftir frumvarpi menningarmálaráðherra um styrki fyrir rekstrarárið 2025. Fyrir miðil eins og Skessuhorn nemur ríkisstyrkurinn um 10 til 13 prósentum veltu blaðsins og í mars er fólk enn að bíða eftir því að því verði svarað hvort það fáist stoppað upp í gat síðasta árs.

Það er ekki sami hluturinn að styrkja blaðamennsku og að styrkja stórfyrirtæki á sviði fjölmiðlunar. Það þarf að finna framtíðarlausn fyrir blaðamennsku á Íslandi ef ekki á illa að fara. Það gildir bæði um litlu miðlana á landsbyggðinni og litla miðla í höfuðborginni sem eru að reyna að skapa eitthvað nýtt. Litlu miðlarnir eru að fá mylsnuna af borðinu. Þar þarf verulega að gefa í. Sveitarfélögin þurfa líka að hugsa til hlutverks litlu miðlanna á landsbyggðinni í menningu og samfélagi staðanna. Þau geta ekki setið hjá og látið þeim blæða hægt út.

Fyrir stóru miðlana eru ríkisstyrkir lítið hlutfall af rekstrarkostnaði. Fyrir litlu miðlana getur framlagið skilið milli feigs og ófeigs.

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Höfundur er fyrrverandi fréttamaður á RUV og Stöð 2, MBL og fleiri miðlum og gestablaðamaður á Skessuhorni