Kennitölur eru afskaplega mikilvægt fyrirbrigði í íslensku samfélagi. Kannski má líkja kennitölu við fanganúmer sem brennd voru á hörund fyrr á tíð; við fáum slíkri tíu stafa tölu úthlutað eftir fæðingu og berum hana til æviloka. Fyrirtæki og stofnanir fá sömuleiðis við stofnun úthlutað kennitölu. Þær eiga það sammerkt að byrja aldrei á lægri tölu en 42 því þá er engin hætta á að kennitölu fyrirtækis sé ruglað saman við kennitölu einstaklings. Það þykir styrkleikamerki við fyrirtæki að bera gamla kennitölu, hafa lifað í gegnum súrt og sætt sem allra lengst án þess að þurfa að hefja rekstur að nýju og fá þá úthlutað nýrri kennitölu. Gamlar kennitölur fyrirtækja ganga því einatt kaupum og sölum á markaði, en við slík kaup eru forroðamenn þessara fyrirtækja að gera tilraun til að villa á sér heimildir. Jafnvel nefndir kennitöluflakkarar, einkum ef þeir hafa margar í gangi.

Það er svo að allir einstaklingar sem búa á Íslandi eru skráðir hjá Þjóðskrá Íslands með kennitölu sem er einstakt tíu stafa númer. Kennitalan er persónuauðkenni viðkomandi til æviloka og er mikið notað um allt íslenskt samfélag, segja má að hún sé lykillinn að öllu. Sama hvort þú ferð í banka eða á sjúkrahús, bílasölu eða færð afslátt í fataverslun; alltaf skaltu gefa upp kennitölu, frá vöggu til grafar. Þannig fær barn fætt hér á landi sjálfvirkt úthlutað kennitölu frá Þjóðskrá um leið og það er skráð í tölvukerfi á fæðingadeildinni. Fólk frá öðrum löndum fær kennitölu úthlutað sjálfvirkt um leið og það er skráð inn til landsins. Kennitala er reiknuð út frá fæðingardegi en síðustu fjórir tölustafirnir eru fundnir út samkvæmt sérstök kerfi þannig að hægt er að staðfesta að kenntalan sé ófölsuð. Aftasti stafur í kennitölu er 8, 9 eða 0 og merkir öldina sem viðkomandi er fæddur á.

Kennitölur eru til ýmissa hluta nytsamlegar. Sjálfur minnist ég þess þegar ég fyrir sextán árum var fluttur með snarhasti í sjúkrabíl á hjartadeildina við Hringbraut. Held meira að segja að göngunum hafi verið lokað til að hægt væri að keyra skæting með farminn. Með í för var læknir sem fylgdist gaumgæfilega með lífsmörkum sjúklingsins. Á móts við fjórða eða fimmta hringtorgið í Mosfellsbænum, þegar læknirinn spurði í áttunda skiptið um kennitöluna mína, spurði ég á móti hvort hann vildi ekki bara skrifa hana niður! Út af fyrir sig var læknirinn ánægður með svarið, taldi lífsmark ritstjórans nægjanlegt.

Það er engin tilviljun að sífellt er spurt um kennitölur, hvort sem er í viðskiptum eða á sjúkrastofnunum. Þessi rekjanleiki til nákvæmlega rétta einstaklingsins getur skipt öllu máli. Nákvæmni upp á staf skiptir máli. Þannig komst ég að því fyrir mörgum árum, þegar einmitt læknir hafði tekið niður kennitölu mína, en víxlað tveimur stöfum aftast, að ég ég átti alnafna norður á Akureyri. Hann er semsé fæddur sama dag og ég, eini munurinn sá að hann ber millinafnið Már. Læknirinn spurði mig hvað ég væri að gera þarna á heilsugæslustöðinni á Akranesi, ég ætti að vera í læknisheimsókn á heilsugæslustöðinni á Akureyri. Reyndar hefur mér alltaf síðan langað til að hitta þennan ágæta jafngamla alnafna, bara svona til að bera saman hvort norðlenska eða borgfirska loftið hafi farið betur með svona tæplega 62 ára karla. Kannski lifum við það báðir að hittast og bera saman bækur okkar. Mögulega verðum við drykkjufélagar á einhverju hjúkrunarheimilinu síðar meir, en það ku vera algengt að menn fái sér í glas á slíkum stofnunum ef marka má nýjustu fréttir.

Já, kennitölur geta verið lífsnauðsynlegar. Vinnufélagi minn sagði mér, þegar ég sagðist ætla að skrifa leiðara um mikilvægi kennitalna, stutta sögu sem tengist nákvæmni upplýsinga. Hann hafði verið staddur í viðskiptaferð á Hótel Sögu ásamt fleiri Vestfirðingum og hópurinn fengið sér í glas, eða tvö. Á hótelinu var sömu helgi staddur bæjarstjóri norðan úr landi, sem ber nákvæmlega sama nafn. Mun ráðvandnari maður, meira að segja stórtemplar. Honum hafði víst ekki verið skemmt vikuna eftir Reykjavíkurferðina þegar bókarinn hans spurði hann undir hvaða lykil í bókhaldinu ætti að bóka áfengið sem hann hafði keypt drjúgmikið af á barnum á Hótel Sögu. Kannski er það ástæðan fyrir því að sama ár og þetta gerðist, eða 1987, voru kenntölur teknar í gagnið og nafnnúmerakerfið endanlega lagt niður.

Magnús Magnússon

Kennitöluflakk