Það bar heldur betur til tíðinda hér á landi síðasta föstudag. Þá hélt þríeykið sem heldur um stjórnartaumana við Austurvöll blaðamannafund. Kynnt var þyngslályktunartillaga þess efnis að gengið verður til þjóðaratkvæðagreiðslu laugardaginn 29. ágúst í sumar, á sjálfan höfuðdaginn. Þar verður þjóðin beðin að taka afstöðu til spurningarinnar: „Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?“ Svarmöguleikarnir verða Já eða Nei.

Athygli vekur að þetta er í fyrsta skipti sem þjóðin verður spurð að þessu með beinum hætti. Sumarið 2009 ályktaði Alþingi einhliða að fela þáverandi ríkisstjórn að leggja inn umsókn um aðild Íslands að ESB og að loknum viðræðum við sambandið yrði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Til þess kom þó ekki því árið 2013 tók næsta ríkisstjórn einhliða ákvörðun um að viðræðunum skyldi frestað og þeim síðan hætt. Sá skilningur er uppi hjá framkvæmdastjórn ESB að umsókn Íslands hafi aldrei verið afturkölluð og því væri hægt að taka upp þráðinn að nýju hvenær sem er, sé það vilji þjóðarinnar. Hér heima greinir menn hins vegar á um hvort aðildarumsókn sé enn í gildi.

Nú er það mat ríkisstjórnarflokkanna að áframhald aðildarviðræðna við ESB sé svo viðamikið hagsmunamál að ekki komi annað til greina en að leita leiðsagnar þjóðarinnar um næstu skref. Þjóðin hafi ekki haft beina aðkomu að því að hefja ferlið árið 2009 og nú sé tækifæri til að leiðrétta þann kúrs. Þá segja stórnarflokkarnir nú að þjóðin geti ekki tekið afstöðu til aðildar nema að aðildarviðræðum verði haldið áfram og þeim lokið með samningi um aðild Íslands að ESB sem síðan yrði lagður fyrir þjóðina í annarri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. Þetta er að sjálfsögðu háð því að meirihluti þjóðarinnar segi já á höfuðdaginn.

Eins og við var að búast hófst strax á föstudaginn allsherjar áróðursstrið beggja fylkinga í stóra Evrópumálinu. Eins öruggt og að ég sit hér í stólnum, þá mun þessu stríði ekki ljúka fyrr en í fyrsta lagi í september. Þá hins vegar verður á að giska tæpur helmingur þjóðarinnar svekktur og sár yfir úrslitunum hver sem þau verða. Nýlegar kannanir sýna að stuðningur við að óska að nýju eftir viðræðum við Evrópursambandið er heldur meiri en þeir sem mótfallnir því eru. Vel má vera að það hlutfall eigi eftir að snúast við á næstu vikum og mánuðum.

Sjálfur hef ég mjög skýra afstöðu í þessu máli. Ég er fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna. Þar með er ég alls ekki að segja að ég hafi myndað mér skoðun um hvort ég verð fylgjandi inngöngu í ESB eða ekki. Tel mig ekki hafa nokkrar minnstu upplýsingar til að leggja mat á það, enda viðræður ekki hafnar, muni þær yfirleitt hefjast. Þó er ég sannfærður um að aðild að þessu risastóra sambandi Evrópuríkja fylgja bæði kostir og gallar og það mun af endingu ráðast af þjóðfélagsstöðu, efnahag fólks og aðstæðum þess hvaða afstöðu það tekur í kosningum síðar meir. Þar mun veskið einfaldlega tala fyrir hvern og einn.

Athygli vekur að ríkisstjórnarflokkarnir hefja þetta ferli fyrr en stefnt var að í stjórnarsáttmála flokkanna. Þessa flýtingu málsins má vafalítið skrifa á gjörbreyttan veruleika í alþjóðamálum, óstöðugleika, stríðsrekstur og stórkallalega hegðun sumra þjóðarleiðtoga. Staðreyndin er sú að öll óvissa á alþjóðavettvangi ýtir undir áhættu á alþjóðlegum mörkuðum, en slík áhætta birtist iðulega hér a landi í formi neikvæðra ytri skilyrða fyrir innlendan efnahag. Engu að síður hefur verið bent á að efnahagsleg staða stærstu iðnríkjanna í ESB er hreint ekki of góð. Með því að binda trúss sitt við þau á þessum tímapunkti erum við kannski að vaða úr öskunni í eldinn.

Framundan er hálft ár þar sem öruggt er að tekist verður hressilega á í umræðunni hér innanlands. Mögulega kann það að auka óþol fólks gagnvart stjórnvöldum og almennt fréttum líðandi stundar. Þetta er því enginn draumatími framundan ekki síst með tilliti til þess að þjóðin á einu sinni eftir að ganga að kjörborðinu áður en sjálfur höfuðdagur rennur upp.

Magnús Magnússon

Höfuðdagurinn