Það voru ánægjuleg tíðindi liðinnar viku þegar aðildarfélög Alþýðusambands Íslands undirrituðu samkomulag við Samtök atvinnulífsins um viðbrögð við forsendubresti kjarasamninga. Staðan var vissulega snúin í ljósi þess að tólf mánaða verðabólga var langt umfram það sem samið hafði verið um að hún mætti vera á samningstímanum. Það hafði orðið forsendubrestur og ekkert óeðlilegt við það ef verkalýðsfélögin hefðu samþykkt að segja samningunum upp. Það gerðist þó ekki og út allt næsta ár má búast við að friður ríki á vinnumarkaði.

Til að styðja við markmið kjarasamninganna um lækkun verðbólgu og vaxta gáfu Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins, ríkisstjórnin og Samband íslenskra sveitarfélaga út sameiginlega yfirlýsingu um aðhald í verðlagsmálum. Samkvæmt henni mun ríkið ekki hækka krónutölugjöld eða gjaldskrár ríkisstofnana, sem hafa bein áhrif á vísitölu neysluverðs, um meira en 2,5% á árinu 2027. Reyndar er kílómetragjald á akstur bíla undanþegið en þar er boðuð hækkuð stjórnvalda miklu meiri á næsta ári. Út af fyrir sig væri það allt í lagi ef gjaldið skilaði sér í auknum fjárveitingum til vegagerðar, en svo er þó ekki.

Í samkomulagi fyrrgreindra aðila eru fyrirtæki í eigu ríkisins hvött til að hækka ekki gjaldskrár umfram 2,5%. Mér finnst það afar spennandi tilhugsun og kýs að nefna dæmi: Þriðji stærsti kostnaðarliður í útgáfu blaðsins okkar er dreifing blaða til áskrifenda. Á síðustu tíu mánuðum var gjaldskrá Íslandspósts ohf. til okkar hækkuð um 39%. Hækkun af þeirri stærðargráðu er verulegt högg í okkar rekstur því við viljum ekki hækka verð fyrir áskrift sem því nemur. Því eru góð ráð dýr, ekki síst þar sem allir vilja leggjast á eitt við að stemma stigu við verðbólgunni, og þar á meðal ég. Við búum nefnilega við hina séríslensku verðtryggingu, sem tryggir fjármagnseigendum allar varnir á kostnað þeirra sem skulda. Allir þurfa við þessar aðstæður að leggjast á eitt við að ná böndum á verðbólgunni.

Nú bregður svo við að Samtök atvinnulífsins hvetja aðildarfyrirtæki sín til að halda aftur af verðhækkunum og mörg þeirra hafa þegar svarað því kalli, m.a. bankar og tryggingafélög. Nokkrar matvörukeðjur hafa lofað að hækka ekki verð, aðrar lækkað verð á völdum vörutegundum um 2%. Í ljósi þess að flestar vörur í verslunum eru innfluttar, sakna ég þess reyndar að verðlækkun hafi ekki orðið meiri í ljósi þess að krónan hefur styrkst á undanförnum mánuðum um mun meira en tvö prósent.

Samhliða framlengingu samninganna kynnti ríkisstjórnin ýmsar mótvægisaðgerðir til að styrkja stöðu launafólks. Meðal þeirra er aukin uppbygging í almenna íbúðakerfinu, réttarbætur fyrir leigjendur og vaxtastuðningur við skuldsett heimili verði verðbólga yfir 3,8% í lok október á næsta ári. Þá verður ráðist í aðgerðir gegn félagslegum undirboðum með viðurlögum við launaþjófnaði og innleiðingu keðjuábyrgðar í stærri verklegum framkvæmdum, auk ákvæða um að umsamin lágmarkskjör falli ekki niður vegna tómlætis. Stjórnvöld lýstu jafnframt yfir vilja til að vinna áfram að framtíðarlausn í formi örorkubótasjóðs vinnumarkaðarins og verður framlagi ríkisins til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða viðhaldið þangað til. Í ljósi vaxandi atvinnuleysis munu aðilar samkomulagsins vinna í sameiningu, fyrir lok árs, viðbragðsáætlun um aukinn stuðning og virkar vinnumarkaðsaðgerðir til að draga úr langtímaatvinnuleysi.

Við þessar aðstæður fagna ég mjög öllum tilburðum til að stemma stigu við verðbólgu. Hófstilltir samningar þar sem hæfileg pressa er lögð á fyrirtæki, stjórnvöld og sveitarfélög er af hinu góða. Kjör almennings, einkum þeirra sem skulda mikið, hafa farið versnandi og úr því verður að bæta. En þá er bara eitt sem út af stendur: Sumt af æðsta forystufólki í verkalýðshreyfingunni þarf að fara að haga sér eins og fullorðið fólk!

Magnús Magnússon

Fullorðið fólk!