Rykið var ekki sest eftir fréttir helgarinnar, um niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna við ESB, þegar tilkynnt var að önnur af tveimur sjónvarpsstöðvum landsins ætlaði að hætta framleiðslu kvöldfrétta í sjónvarpi. Eftir fjörutíu ára rekstur er nú skellt í lás. Sýn hefur ekki tekist að mæta breyttum tímum sem reyndar fjölmiðlar um heim allan þurfa að takast á við. Á til þess að gera fáum árum hefur auglýsingafé fyrirtækja og stofnana leitað annað og þá einkum úr landi. Eftir standa fréttastofur stórar sem smáar með risastórt gap í tekjuöflun sinni. Gap sem nær vonlaust er að fylla í nema með sölu áskrifta að fréttum. Þá bregður svo við að Íslendingar, öndvert við aðrar Norðurlandaþjóðir, eru almennt ekki ginkeyptir fyrir að borga fyrir fréttaþjónustu. Þeir eru fúsir til að borga allskonar aðrar áskriftir, en ekki fyrir fréttir. Hluti ástæðunnar er sú staðreynd að greitt er með útgáfu frímiðla á netinu og meðan svo er kaupir fólk síður aðgang að frjálsum, óháðum og ritstýrðum miðlum sem ekki eru undir hæl tiltekinna hagsmunaafla.

Ég neita því ekki að ég hef miklar áhyggjur af stöðu fjölmiðlunar hér á landi. Í nærri þrjá áratugi hef ég lifað og hrærst í þessum heimi og raunar talið það til forréttinda. Fengið í gegnum starf mitt að kynnast ólíku fólki, þörfum þess og löngunum, baráttunni fyrir því að búa í okkar strjálbýla landi, og deilt gleði fólks og sorgum. Við höfum reynt að standa undir þeirri stefnu sem fjölmiðli okkar hefur frá upphafi verið markað. Til þess að standa undir því hlutverki höfum við að sjálfsögðu þurft að hafa tekjur til að standa undir kostnaði við laun og annan rekstrarkostnað. Kannski erum við heppin að því að leiti að frá upphafi hefur tekjustreymi verið bæði af áskriftarsölu og auglýsingum. Í okkar tilfelli hafa hins vegar auglýsingatekjurnar farið minnkandi, rétt eins og hjá öðrum fjölmiðlum. Nú er staðan hér á landi orðin grafalvarleg. Ekkert fríblað stendur undir sér af auglýsingasölu einni saman og er útgáfu þeirra hætt. Einungis eitt dagblað er nú gefið út, ein sjónvarpsstöð í eigu ríkisins segir sjónvarpsfréttir og ýmsum fjölmiðlum hefur fækkað meira en eðlilegt má teljast. Nokkrir landshlutar búa við það vafasama hlutskipti að vera flokkaðir sem fréttaeyðimerkur. Þaðan berast ekki fréttir nema af slysum, hörmungum eða illvígum deilum. Þeir fjölmiðlar sem eftir standa eru svo sumir kostaðir af hagsmunaöflum sem hika ekki við að beita miðlum sínum í þágu tiltekins málstaðar á kostnað hlutleysis. Fréttir eru þannig skrifaðar, eða í sumum tilfellum látnar ósagðar, til að þóknast hagsmunum útgefenda fremur en almennings. Þegar svo er komið býður lýðræðið hnekki, það er óhjákvæmilegur fylgifiskur.

Því fer fjarri að íslenskum stjórnvöldum hafi tekist að bæta nægjanlega vel forsendubrest einkarekinna fjölmiðla. Stuðningur hins opinbera í nágrannalöndum okkar við þarlenda fjölmiðlun er margfalt öflugri en hann er hér. Þar eru fjölmiðlar viðurkenndir sem vörn fyrir lýðræðið, oft nefndir fjórða valdið. Í tilfelli okkar á Skessuhorni er lán okkar að við skuldum svo gott sem ekkert og erum því mjög lítið að fóðra banka á hæstu vöxtum í Evrópu. Eignirnar eru hins vegar litlar og takmarkað eigið fé hefur byggst upp til að mæta áföllum í rekstri. Í raun get ég sem útgefandi sagt að framtíð okkar er því óskrifað blað. Hún byggist að öllu leiti á vilja íbúa til að standa á bak við útgáfuna, hvort heldur sem einstaklingar með kaupum áskrifta eða fyrirtækja, sveitarfélaga og stofnana með kaupum á auglýsingum. Án þessara viðskipta mun okkar miðill fara sömu leið og Sýn, N4, Fréttablaðið, Sunnlenska, Bæjarins besta og allir hinir miðlarnir sem hver og einn þjónuðu sínum tilgangi, en urðu á nýliðnum árum að rifa seglin. Kannski þykir ekki lengur fínt að beita rökum eins og „Kaupum íslenskt,“ eða; „Verslum í heimabyggð.“ Því svarar hver fyrir sig. Ef sú hugsun víkur fyrir einhverjum öðrum áherslum er hins vegar alveg öruggt að fyrirtækjum heldur áfram að fækka og byggðin verður einsleitari. Mér finnst að fólk þurfi að íhuga þetta af fullri alvöru; almenningur en ekki síst alþingismenn og sveitarstjórnarfólk í okkar landshluta.

Magnús Magnússon