Nú líður að hátíð ljóss og friðar. Jólablað okkar er líkt og oftast áður lokapunktur ársins í prentútgáfu okkar hér á Skessuhorni. Reynum við að leggja vel í það efnislega þannig að lesendur geti gripið í lestur jafnvel fram á nýja árið. Við stöndum þó áfram vaktina og færum tíðindi líðandi stundar á vefinn.

Á þessum tímamótum finnst mér áhugavert að líta um öxl og velta því fyrir mér hvernig tímarnir og tíðarandinn hefur breyst á ekki lengri ævi en hjá einum síðmiðaldra karli. Á ríflega sex áratugum hafa nefnilega alveg ótrúlegar breytingar átt sér stað. Tökum tæknina sem dæmi. Á mínu heimili var sveitasími allt fram á áttunda áratuginn. Hringingin var stutt-löng og þá var svarað í Birkihlíð. Nokkrir aðrir bæir voru á línunni en endastöðin í Reykholti þar sem símstöðin var til húsa. Ef hringja þurfti langlínusamtal þurfti að biðja Dóru á símstöðinni að hringja og ef náðist í viðkomandi var hann tengdur í gegnum að því er virtist afar flókið skiptiborð. Nú ef samtalið var viðkvæmt, og þoldi ekki mögulega hlustun, var farið á símstöðina og talað úr loftlausum símklefa. En, svo kom sjálfvirki skífusíminn og fjögurra stafa símanúmer á hvern bæ. Hvílík bylting sem það nú var. Svo nokkrum árum síðar komu farsímar, klettþung NMT símtæki með áfastri rafhlöðu sem vóg mörg kíló. Maður var nú aldeilis maður með mönnum þegar slíkt tæki var komið. Eftir það komu nettari NMT símar, þá GSM símar og loks snjallsímar þegar komið var fram á þessa öld. Þótt sjálfvirki síminn hafi að manni fannst boðað mikla breytingu þá er ég ekki í vafa um að nýjasta tæknin; snjallsímar tengdir Internetinu, hafi valdið enn stærri byltingu. Þeir boðuðu breytingar sem enn sér ekki fyrir endan á. Tölvur urðu almenningseign, jafnvel þótt menn hefðu aldrei áður lært á slík tæki.

Göngin undir Hvalfjörð voru opnuð skömmu eftir að Skessuhorn kom fyrst út. Þau áttu eftir að hafa gríðarleg áhrif á samfélagið hér á Vesturlandi. Fjarlægðir minnkuðu mikið og atvinnusvæðið stækkaði. Að sama skapi minnkaði sú fjarlægðarvernd sem kaupmenn og aðrir þjónustuaðilar höfðu áður haft. Mér skilst að eftir göng hafi verslunum á Akranesi til að mynda fækkað um hátt í fjörutíu og nú er svo komið að ekki er t.d. lengur rekin efnalaug á staðnum og ýmsar vörur ekki fáanlegar í búðum. En fyrir verslunina hefur sú alþjóðavæðing sem orðið hefur á síðustu árum breytt mestu og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Fólk kaupir til dæmis gjafir og annað á erlendum netsíðum, lætur senda þær og fer síðan á einhverja bensínstöðina til að sækja pakkann. Þessar gjafir eru ekki lengur sóttar í verslun heima fyrir og kaupmönnum blæðir. Til að lifa í dag þurfa þeir því að sýna mikla snerpu og ekki síður að opna eigin netverslanir, því vissulega virkar þessi viðskiptamáti í báðar áttir.

Tækniframfarir á innan við mannsaldri hafa því verið margar og líklega hefur ein kynslóð aldrei áður upplifað annað eins, líklega allt frá þeim tíma sem menn uppgötvuðu eldinn í hellunum hér forðum. En samhliða tækniframförum þurfum við sem þjóð að ákveða hvað við viljum halda til haga og varðveita þó ekki væri nema til að viðhalda arfleifð okkar og sérstöðu. Við viljum gjarnan geta gengið að því sem vísu að geta keypt hangikjöt í búðunum fyrir jólin. En til þess að það verði áfram hægt þurfum við að eiga viðskipti við bændurnar, framleiðendur kjötsins, allt árið. Í tilfelli kaupmanna þurfum við að gera okkur grein fyrir því að til að versluninni verði ekki endanlega lokað, þurfum við að standa við bakið á henni allt árið. „Verslum í heimabyggð;“ „Kaupum íslenskt,“ er nefnilega miklu meira en einhver innantóm slagorð. Við sem samfélag verðum að meta að verðleikum það sem við höfum og standa með okkar fólki. Annars byggjum við upp innihaldsrýr svefnbæjarsamfélög. Samheldið þorp, blómleg sveit eða kraftmikill kaupstaður verður nefnilega aldrei öflugri en meðaltal þeirra einstaklinga sem þessa staði byggja.

Að endingu vil ég þakka lesendum Skessuhorns og um leið þéttu baklandi okkar fyrir gæfuríkt ár. Megi hátíðin sem í hönd fer færa öllum gleði og birtu. Hittumst að nýju með hækkandi sól.

Magnús Magnússon

Erum það sem við sáum til