Tíminn líður hratt hérna hjá mér í Niamey í Níger. Ég er að kynnast borginni og lífinu hérna betur og þökk sé tengslaneti kærustunnar hef ég verið að hitta mjög áhugavert fólk úr öllum áttum. Einn daginn er ég að drekka ískaldan ananassafa með vinalegasta meindýraeyði borgarinnar í tæpum 40°C gráðu hita, annan daginn er ég klæddur sem Pétur Pan á hrekkjavöku hátíð hjá sérsveitarmönnum bandaríska hersins og þann þriðja er ég farþegi í jeppa hjá nígerskum ofursta á leið í grillveislu uppi á sandhæð. Ég lofa að segja frá þeirri ferð í öðrum pistli.

Ástandið hérna er flókið og þá sérstaklega munurinn á lífi heimafólks og utanaðkomandi aðila. Flest erlent fólk eins og ég býr við aðstæður sem eru að mestu aðskilin frá hinum almenna borgara. Ég hef enga menntun eða bakgrunn til að fara í djúpa greiningu á þessu en efnahagslega misskiptingin er auðsjáanleg. Þetta land á sér flókna sögu og eins og í mörgum fyrrum nýlenduríkjum þá eru dagleg vandamál hjá venjulegu fólki hérna meiri en ég gat nokkru sinni ímyndað mér. Erlendir hjálparstarfsmenn og hermenn eru hérna í nafni aðstoðar og nær allir sem ég hef rætt við eru hér af góðum hug og að gera sitt allra besta, en auðvitað eru svona mál flókin og margt umdeilt í hjálparstarfi og hvað þá hernaði.

Kannski hef ég einfalda sýn á þetta og lítinn skilning á öllum þessum flóknu málum, en ég dáist að fólkinu sem er hérna í landinu til að aðstoða. Samt verð ég þó að segja að það er heimafólkið sem ég hef rætt við sem gefur mér mestu vonina um bjarta framtíð þessa lands.

Hvort sem það er að ræða við vinalegasta meindýraeyðinn í borginni, húshjálpina okkar sem hætti við að opna sinn eigin veitingastað eða stórkostlegu ungu frumkvöðlakonuna sem leigir okkur húsið sitt, þá eiga þau það öll sameiginlegt að horfa raunsæ á vandamálin en trúa á að hægt sé að gera betur og vinna af metnaði til að gera líf sitt og sinna betra.

Besta dæmið sem ég hef rekist á er þó hann Tanimoune Baissa og hans bjartsýni og vinna. Hann er góður vinur kærustunnar minnar og vann með henni um tíma, en á vinnustaðnum náðu hæfileikar hans og menntun ekki beint að njóta sín. Hún sagði mér hve leitt það væri að sjá hann vinna bara einhver einföld ritarastörf á skrifstofunni, hann væri háskólamenntaður í umhverfisfræðum og verkfræði og gæti gert svo miklu meira. En í þessu landi er stundum vel menntuðu heimafólki beinlínis sóað í skrifstofustörfum hjá alþjóðlegum samtökum vegna þess að fyrir þau er það því miður hreinlega best launaða vinnan sem völ er á. Sum samtök vilja síðan frekar erlenda aðila í ábyrgðarstöður, en þetta eru flókin mál sem eru ofar minni hæfni til að útskýra betur.

Sem betur fer lét Baissa ekki deigan síga. Hann fékk tækifæri til að sýna hvað í honum bjó þegar hann sótti um vinnu fyrir alþjóðlega ræktunarrannsóknarstofnun, skammstöfuð ICRISAT. Hann fékk til að byrja með vinnu sem millistjórnandi, en eldklár og hörkuduglegur vann hann sig upp innan samtakanna og var á nokkrum mánuðum orðinn forstjóri stofnunarinnar í Níger. Fyrsti heimamaðurinn til að sinna þeirri stöðu.

Einn morguninn bauð Baissa kærustunni og mér að koma og heimsækja rannsóknarbýlið. Þetta var frábært boð og mitt fyrsta tækifæri til að fara út fyrir borgina, en það getur stundum verið hættulegt og óráðlegt nema í fylgd með réttum aðilum. Hann kom á jeppa og sótti okkur heim, við keyrðum yfir brúnna yfir ánna Níger og svo suður út úr borginni. Að keyra frá borginni var að einhverju leyti eins og að keyra aftur í tímann, húsin urðu einfaldari þar til að strákofar og akrar í bland við sandöldur tóku við í landslaginu. Þetta er kannski ofureinföld ljóðræn lýsing sem á ekki við því ég gat líka séð smala haldandi í eyrað á asna með annarri hendi en snjallsíma í hinni.

Þegar við komum að rannsóknarbýlinu áttaði ég mig á að þetta var ekki neinn sveitabær eins ég hafði ímyndað mér og kannski misskilið vegna skorts á frönskukunnáttu. Þess í stað starði ég á gríðarstórt tæknivætt rannsóknarsetur sem ég held að jafnvel fólkið í Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri myndi öfunda. Gróðurhús, rannsóknastofur, mötuneyti, sjúkrahús, fiskeldisstöð, skrifstofur, vélsmiðja og svo miklu meira var þarna innan um akra og ávaxtatré. Þessu öllu var komið af stað af alþjóðlegu samtökunum en þarna vann heimafólk úr þorpunum í kring að því að rækta og þróa plöntur fyrir þessar sérstöku aðstæður sem eru hérna í jaðri Sahara eyðimerkurinnar.

Við gengum um svæðið með Baissa og með stolti sagði hann okkur frá vísindalegu rannsóknunum og afrekunum í ræktuninni á svæðinu. „Við breyttum þessum trjám til að hægt sé að uppskera tvisvar á ári í staðinn fyrir bara einu sinni og fólk er þegar farið að rækta þau hér og í nágrannalöndunum,“ sagði hann og benti okkur á röð af trjám, „ég sá að það var alltaf smá vatn sem fór til spillis við vökvun og stakk því upp á að rækta melónur inn á milli trjánna. Því miður var ein ormategund alltaf að grafa sig upp úr sandinum og inn í þær en ég leysti það með því að endurnýta plast og búa til upphækkaða fleti fyrir melónurnar.“ Vatninu til að vökva plönturnar er fyrst pumpað með sólarorku úr djúpum brunnum og svo kemur ríkt af næringarefnum á akrana sem affall úr fiskeldistjörnum. Þegar hann sýndi okkur þær spurði ég út í stóra apparatið fyrir ofan tjörnina. „Já þetta, það er auðvitað fullt af skordýrum hérna á ökrunum sem valda okkur vandræðum og það er getur verið kostnaðarsamt að fóðra fiska, þessvegna datt mér í hug að búa til þessi risastóru ljós og svo trektir sem laða að sér skordýrin sem síðan falla ofan í tjörnina, frítt próteinríkt fiskafóður!“

Þetta er bara brot af því sem snillingurinn Baissa sagði okkur frá og það er svo margt sem ég vil segja ykkur, það má þó bíða til næsta pistils. En ég held að þið skiljið kannski betur núna af hverju ég dáist að honum og af hverju ég held að það sé fólk eins og hann sem geri framtíð þessa lands bjarta.

Ég bendi á síðuna þeirra icrisat.org fyrir ykkur sem viljið fræðast meira um starfið.

Geir Konráð Theódórsson.

Höf. er Borgnesingur á framandi slóðum í Níger.

Björt framtíð leynist í Sahara eyðimörkinni