Undanfarna daga hafa borist fréttir sem vekja ekki aðeins áhyggjur í Stykkishólmi – heldur víðar um land. Fyrirtæki eru farin að fresta eða hætta við uppbyggingu vegna óvissu. Fólk horfir upp á atvinnugreinar sem hafa verið stoðir samfélagsins veikjast með skömmum fyrirvara. Og það sem situr eftir er ekki bara óvissa – heldur reiði, áhyggjur og spurningar. Samfélagið kraumar.

Þetta snýst ekki bara um Stykkishólm

Stykkishólmur er ekki eina sveitarfélagið sem stendur frammi fyrir þessari stöðu. Víða um land eru samfélög sem byggja afkomu sína að hluta á sambærilegum forsendum – og fylgjast nú grannt með því sem er að gerast. Verðum við næst? Þetta snýst því ekki bara um eina byggð – heldur um traust, fyrirsjáanleika og stefnu stjórnvalda gagnvart landsbyggðinni í heild.

Hvað var fólki sagt – og hvað er að gerast núna?

Ég rifja upp framboðsfund ráðherra í Stykkishólmi haustið 2024 þar sem atvinnumál og framtíð svæðisins voru rædd ítarlega. Eftir þann fund situr að umræðan gaf ekki til kynna að breytingar af þessu tagi væru yfirvofandi – hvorki með þessum hætti né þessum hraða.

Það vekur eðlilega spurningar: Var samfélagið upplýst með fullnægjandi hætti? Var talað skýrt við fólkið sem þetta snertir? Eða erum við nú að horfa upp á stefnu sem aldrei var lögð fram af hreinskilni?

„Tímabundið“ – en hvað þýðir það í raun?

Vísað hefur verið til þess að skelbætur hafi alltaf átt að vera tímabundnar. En sú mynd er ekki einföld. Bæturnar voru settar á í kjölfar áfalls – með þeirri von að skelstofnar myndu ná sér aftur. Forsendan var því ekki skýr tímarammi, heldur þróun sem átti að eiga sér stað í náttúrunni. Sú þróun hefur ekki orðið.

Það kallar á eina grundvallarspurningu: Er sanngjarnt að afgreiða málið sem „útrunnið úrræði“ – þegar forsendurnar sem áttu að leysa vandann gengu aldrei eftir?

Að kenna fortíðinni um leysir ekki stöðuna í dag

Í umræðunni hefur verið bent á ofveiði og veiðiaðferðir. En gögnin benda ekki til einnar afgerandi skýringar. Þar er frekar talað um samspil, sýkinga, hitastigsbreytinga og veiðiaðferða. Meðan sú mynd er því óljós er lítið upp úr því að hafa að leita sökudólga – sérstaklega á kostnað núverandi og komandi kynslóða. Hér stöndum við því frammi fyrir kjarna málsins: Hvernig bregðumst við við stöðunni í dag – án þess að leggja samfélagið á hliðina?

Er sanngjarnt að næstu kynslóðir beri höggið?

Fólkið sem býr í Stykkishólmi í dag, sem elur upp börnin sín og mætir til vinnu og tekur þátt í samfélaginu, ber ekki ábyrgð á ákvörðunum fortíðar. Samt er það þetta fólk – og börnin þeirra – sem standa nú frammi fyrir afleiðingunum. Við þekkjum sögurnar. Það er kannski farið að fenna yfir þær – en við munum þær.

Nú stendur ráðherra því frammi fyrir vali: Ætlar hann að endurtaka þá sögu – eða læra af henni? Eigum við aftur að sitja eftir og spyrja: „Átti Guggan að vera áfram gul?“

Þetta snýst um aðferðina – ekki bara ákvörðunina

Ef breytingar eru nauðsynlegar – þá skiptir máli hvernig þær eru gerðar. Hvers vegna er ekki skilgreint aðlögunartímabil, sett fram raunveruleg aðgerðaáætlun og unnið með samfélaginu?

Hvar ertu, ráðherra?

Í ljósi stöðunnar er eðlilegt að kalla skýrt eftir því að ráðherra mæti til Stykkishólms, horfist í augu við samfélagið og útskýri forsendur sínar. Ekki í gegnum fréttir. Ekki í gegnum tilkynningar. Ekki í gegnum aðstoðarmenn. – Heldur í beinu samtali við samfélagið og íbúa sem þetta snertir.

Stærri spurningin

Ef þetta er sú aðferð sem á að beita – með skömmum fyrirvara og án samráðs – þá vakna stærri spurningar: Hver er raunveruleg stefna stjórnvalda fyrir landsbyggðina? Á að styrkja byggðir um land allt? Eða erum við að horfa upp á þróun þar sem sífellt færri svæði standa eftir?

Samfélagið í Stykkishólmi á skilið meira en svör

Þetta snýst um að varðveita og tryggja gagnkvæmt traust, fyrirsjáanleika og virðingu fyrir samfélögum. Stykkishólmur, sem og önnur samfélög í svipaðri stöðu, eiga skilið að ákvarðanir sem þessar séu ekki teknar yfir höfuð þeirra. Samfélagið á skilið að vera hluti af lausninni – og að á það sé hlustað. Spurningin er ekki lengur hvort breytingar þurfi að eiga sér stað – heldur hvernig og með hverjum þær eru unnar!

 

Rannveig Tenchi Ernudóttir

Höfundur er íbúi í Stykkishólmi og virkur þátttakandi í samfélags- og atvinnulífi bæjarins.