Í síðustu viku vann ég að því, eftir bestu getu, að greina rekstur og efnahag Borgarbyggðar. Niðurstaðan er að mikil umskipti hafa átt sér stað til hins verra í rekstri sveitarfélagsins, sérstaklega á síðasta ári.

Til að greina fjárhag og lesa úr ársreikningi þarf ekki djúpa sérfræðiþekkingu – aðallega þarf maður að kunna deilingu, samlagningu og frádrátt og vita hvaða tölur skipta mestu máli. Fjárhagur sveitarfélaga er settur upp með svipuðum hætti og hjá fyrirtækjum, þótt tilgangurinn sé annar, en í báðum tilfellum þarf að ná árangri til að byggja til framtíðar.

Ég birti nokkur dæmi um fjárhag sveitarfélagsins Borgarbyggðar á Facebook-síðu minni um helgina. Viðbrögð leiðtoga Framsóknarflokksins voru þau að um væri að ræða trix og ýkjur. Ég vildi svo gjarnan að svo væri.

Fjárhagur sveitarfélaga skiptist í A- og B-hluta. Hér ræði ég eingöngu A-hlutann til einföldunar, enda er hann umfangsmestur og mikilvægastur.

Samkvæmt fjárhagsáætlun sveitarfélagsins fyrir árið 2025 átti A-hlutinn að skila hagnaði upp á 152 milljónir króna. Raunin varð tap upp á 91 milljón króna – munurinn er því um 243 milljónir króna. Veltufé frá rekstri, sem er mikilvægur mælikvarði á rekstrarárangur, lækkaði um meira en 50% miðað við áætlun og nam um 5,6%.  Það hefur verið 11–14% á liðnum árum – niðurstaða sem er langt frá áætlunum. Veltufé frá rekstri er ætlað til að standa undir afborgunum lána og til fjárfestinga. Almennt er miðað við að það megi ekki vera undir 9% af heildartekjum. Laun sem hlutfall af tekjum hækkuðu úr 54% í 60%, en hvert prósentustig þar kostar sveitarfélagið um 35 til 37 milljónir króna og hefur gríðarleg áhrif á niðurstöðuna.

Aðrar stærðar eru einnig áhyggjuefni. Skuldir og skuldbindingar hafa á síðustu árum hækkað úr 65% af tekjum í um 100% í lok síðasta árs. Nú er enn verið að slá ný lán sem hækka hlutfallið enn frekar. Veltufjárhlutfall, sem mælir greiðslugetu, var um síðustu áramót 0,5 – sem þýðir í reynd að um síðustu áramót vantaði yfir milljarð króna til að greiða reglulegar skuldir á gjalddaga (lausaskuldir voru um milljarði hærri en lausafé).

Allar þessar kennitölur og niðurstöður eru neikvæðar. Þær draga úr getu sveitarfélagsins til framkvæmda og sýna að áætlanir standast alls ekki. Þetta gefur til kynna að staldra þurfi við og koma stjórn á fjárhag Borgarbyggðar áður en lengra er haldið.

Mörg brýn verkefni eru framundan í samfélaginu okkar. Fjárhagurinn verður hins vegar að vera traustur. Það er skammgóður vermir að redda sér á trixum og treysta á að enginn kynni sér stöðuna til hlítar.

 

Haukur Þór Hauksson

Höf. skipar 1. sætið á lista Miðflokksins fyrir sveitarstjórnarkosningarnar í Borgarbyggð og Skorradalshreppi