Það var mjög góður umræðuþáttur í Silfrinu um væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort Ísland eigi að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ekki skemmdi fyrir að heyra í Guðna Th. Jóhannessyni, fyrrverandi forseta Íslands, í seinni hluta þáttarins.

Ég tek undir orð Bjarna Benediktssonar, fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins og fv. ráðherra, um að þegar upp er staðið sé þetta hagsmunamat. Fleiri tóku undir það í þættinum.

En til þess að raunverulegt hagsmunamat geti farið fram þurfum við að vita hvað stendur okkur til boða. Það vitum við ekki fyrr en samið hefur verið. Aðildarviðræður eru ekki samþykki fyrir inngöngu í ESB. Þær eru leið til að fá skýrt fram hvaða kjör, undanþágur og tryggingar Ísland getur fengið – meðal annars varðandi sjávarútveg, landbúnað, orkumál og aðrar mikilvægar auðlindir þjóðarinnar.

Hagsmunir þjóðarinnar verða heldur ekki aðeins metnir í krónum og aurum. Þeir felast einnig í öflugu og traustu samstarfi við aðrar þjóðir. Ísland er fámennt land, berskjaldað fyrir náttúruhamförum sem geta á skömmum tíma reynt verulega á getu okkar. Við lifum við þessar staðreyndir, ölum ekki á ótta, en viljum vera viðbúin.

Atburðirnir á Reykjanesskaga hafa sýnt okkur að þetta er ekki fjarlæg eða fræðileg hætta. Sprungur hafa opnast í Grindavík og hraun runnið inn í bæinn. Hvað gerist næst? Hvað ef enn stærri sprungur opnast í þéttbýli, mikilvægir innviðir bresta eða flytja þarf fjölda fólks á örskömmum tíma? Þá getur skipt sköpum að eiga greiðan aðgang að sérfræðingum, björgunarsveitum, tækjum, sjúkraflutningum og samhæfðri aðstoð annarra ríkja.

Ísland tekur nú þegar þátt í almannavarnasamstarfi Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. Það samstarf nær meðal annars til viðbúnaðar, þjálfunar, sérfræðiskipta og samhæfðrar aðstoðar þegar hamfarir verða. Það sýnir einmitt hversu mikilvæg Evrópusamvinna er okkur. Spurningin er hvort við ætlum áfram fyrst og fremst að þiggja samstarfið og reglurnar — eða taka fullan þátt í að móta það.

Að viðræðum loknum getum við lagt niðurstöðuna á vogarskálarnar, borið saman kosti og galla og tekið upplýsta ákvörðun. Síðasta orðið verður hjá þjóðinni.

Að segja já við viðræðum er því ekki að segja já við aðild. Það er að segja já við því að afla nauðsynlegra upplýsinga áður en endanlegt hagsmunamat fer fram.

Hvernig eigum við annars að meta hagsmunina — ef við megum ekki einu sinni komast að því hvaða samningur er í boði?

 

Jóhannes Finnur Halldórsson

Höfundur er eldri borgari, Íslendingur og Evrópubúi