Nú hefur verið ákveðið að þjóðin fái að greiða atkvæði um hvort halda eigi áfram viðræðum um aðildarsamning Íslands við Evrópusambandið. Það er fagnaðarefni. Ólíkt því sem stundum er haldið fram snýst þetta ekki um að ákveða aðild strax og án umræðu. Hér er einfaldlega verið að spyrja hvort Ísland eigi að halda áfram að afla upplýsinga, semja af festu og leggja síðan niðurstöðu fyrir þjóðina. Það er bæði eðlilegt og lýðræðislegt. Ég tel rétt að svara þessari spurningu með skýru Jái.

Í fyrsta lagi er það grundvallaratriði að þjóðin hafi raunverulegt val. Til þess að hægt sé að taka afstöðu til aðildar síðar meir þarf að liggja fyrir samningur, skilmálar og skýr mynd af því hvað sé í boði. Það er ekki hægt að hafna eða samþykkja neitt af ábyrgð nema vita hvað raunverulega stendur til boða. Að styðja áframhald viðræðna er því ekki blind trú á tiltekna niðurstöðu, heldur traust á því að upplýst ákvörðun sé betri en getgátur, slagorð og ótti.

Í öðru lagi hafa hagsmunir Íslands af nánu og stöðugu sambandi við Evrópu sjaldan verið skýrari en nú. Evrópa er okkar stærsta viðskipta- og samstarfssvæði. Stór hluti útflutnings okkar fer á Evrópumarkað, og íslensk fyrirtæki, launafólk, námsmenn og fjölskyldur reiða sig á greið samskipti við Evrópuríki. Þegar heimurinn verður sífellt óstöðugri skiptir meira máli en áður að smáríki eins og Ísland hafi traustan vettvang, skýran aðgang að mörkuðum og sterk tengsl við þau ríki sem við berum okkur helst saman við.

Í þriðja lagi eigum við ekki að óttast viðræður. Viðræður eru ekki uppgjöf. Þær eru tæki til að verja hagsmuni Íslands. Í samningaviðræðum gefst kostur á að setja fram kröfur, halda fast í það sem skiptir okkur máli og kanna til fulls hvaða undanþágur, aðlögunartímabil eða sérlausnir eru raunhæfar. Það er ábyrg stjórnsýsla að kanna alla kosti til hlítar áður en endanleg ákvörðun er tekin.

Andstæðingar áframhaldandi viðræðna tala stundum eins og það eitt að setjast aftur að samningaborðinu sé einhvers konar afsal á fullveldi. Það stenst ekki. Fullveldið felst einmitt í því að við ráðum sjálf hvort við semjum, á hvaða forsendum og hvort við samþykkjum niðurstöðuna. Það er þjóðin sjálf sem á síðasta orðið. Enginn tekur þá ákvörðun af okkur. Að leyfa viðræðum að halda áfram er ekki veikleikamerki heldur merki um sjálfstraust.

Þá er líka mikilvægt að halda því til haga að staða Íslands í Evrópumálum er nú þegar sérstök. Við erum þegar bundin Evrópu með EES-samningnum og tökum upp stóran hluta regluverks sem hefur áhrif hér heima. Munurinn er sá að í Evrópusambandinu sæti Ísland einnig við borðið þar sem reglurnar eru mótaðar. Það er eðlilegt að spyrja hvort hagsmunum okkar sé betur borgið með því að vera áfram eingöngu þiggjendur reglna á mörgum sviðum eða hvort við eigum að kanna af fullri alvöru þann kost að hafa meiri áhrif á ákvarðanirnar sjálfar.

Auðvitað eru álitamál til staðar. Sjávarútvegur, landbúnaður, byggðamál og yfirráð yfir auðlindum skipta Íslendinga miklu máli, og það er fullkomlega rétt að ræða þau af alvöru og án útúrsnúninga. En einmitt þess vegna þarf að halda viðræðum áfram. Þjóðin á ekki að byggja afstöðu sína á getgátum um hvað „hugsanlega“ yrði niðurstaðan. Hún á að byggja hana á staðreyndum, samningsniðurstöðu og skýrum upplýsingum.

Við eigum að treysta okkur til að ræða þetta mál af yfirvegun. Það þjónar engum að umræða um Evrópumál verði föst í skotgröfum fortíðar, þar sem menn tala hver fram hjá öðrum. Ný kynslóð kjósenda á rétt á því að fá málið lagt fram með heiðarleika og skýrum hætti. Við eigum ekki að óttast umræðuna, heldur fagna því að þjóðin fái tækifæri til að mynda sér skoðun á traustum grunni.

Já í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna er því ekki aðeins afstaða til Evrópusambandsins. Það er líka afstaða með lýðræði, með upplýstri umræðu og með því að Ísland skoði af ábyrgð þá kosti sem standa þjóðinni til boða. Smáþjóð sem vill standa styrkum fótum í breytilegum heimi á ekki að loka dyrum áður en hún veit hvert þær liggja.

Gefum okkur því tækifæri til að kanna málið til enda. Segjum já við áframhaldandi viðræður og já við því að þjóðin fái síðar að taka endanlega ákvörðun á grundvelli upplýsinga, ekki ágiskana.

 

Jóhannes Finnur Halldórsson