Nokkurs misskilnings hefur gætt í umræðu um fjárhagsstöðu Borgarbyggðar nú í aðdraganda kosninga. Mikilvægt er að umræðan um fjárhagsstöðu sveitarfélagsins byggi á réttum upplýsingum. Það kann að vera freistandi að draga upp neikvæða mynd í pólitískum tilgangi, en til lengri tíma geta slíkar rangfærslur grafið undan trúverðugleika og haft neikvæð áhrif á þróun og vöxt sveitarfélagsins. Þegar rýnt er í staðreyndirnar, eins og þær birtast í ársreikningi fyrir árið 2025, blasir hins vegar við önnur og mun skýrari mynd.

Fjárhagsstaða Borgarbyggðar er í grunninn góð. Rekstur, fjárfestingar og lántaka hafa verið í samræmi við áætlanir, bæði á síðasta ári og yfir allt kjörtímabilið. Ársreikningur ársins 2025 er þó að sumu leyti óvenjulegur, einkum vegna verulegrar lækkunar á framlögum frá ríkissjóði. Sú breyting hefur áhrif á framsetningu talna og getur valdið misskilningi ef lesandi hefur ekki sett sig inn í rekstur sveitarfélagsins með heildarmyndina í huga.

Endurgreiðslur sem ekki skiluðu sér

Mestu munar um lækkun endurgreiðslna vegna fjárhagsaðstoðar við langtímaflóttamenn, sem birtist í 271 milljón króna samdrætti í liðnum „aðrar tekjur“ milli ára. Í fjárhagsáætlun var gert ráð fyrir að ríkissjóður endurgreiddi sveitarfélaginu þann kostnað. Það ætti ekki að hafa farið fram hjá neinum að sveitarfélagið stendur í mikilli hagsmunabaráttu um að staðið verði við loforð stjórnvalda um að kostnaður vegna flóttafólks falli ekki á sveitarfélagið. Þessi afstaða endurspeglast í áætlun sveitarfélagsins og um það var full samstaða meðal sveitarstjórnar sem skýrir að mestu leyti frávik í afkomu frá áætlun ársins.

Þá leiddu breytingar á framlögum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til rúmlega 100 milljóna króna raunlækkunar á árinu 2025. Jafnframt var lífeyrisskuldbinding gjaldfærð um nær 90 milljónum króna hærri fjárhæð en gert hafði verið ráð fyrir undir lok árs.

Mikilvægt er að hafa í huga að sveitarstjórn Borgarbyggðar stýrir ekki endurgreiðslum ríkisins vegna fjárhagsaðstoðar við útlendinga, framlögum Jöfnunarsjóðs eða útreikningum á lífeyrisskuldbindingum. Á móti sýnir ársreikningurinn sterkan undirliggjandi vöxt í eigin tekjustofnum, þar sem tekjur af útsvari og fasteignasköttum jukust um 9,3%. Heildartekjur jukust hins vegar aðeins um 1,6% vegna samdráttar í framlögum frá ríkissjóði, sem dregur skýrt fram áhrif ytri þátta á reksturinn.

Tölur í samræmi við áætlanir

Ársreikningur sveitarfélags eru vissulega tölur á blaði sem vel er hægt að rýna í og draga upp rangar ályktanir með það að markmiðið að kasta ryki í augu fólks. Þeir sem gefa sér aftur á móti tíma til að kynna sér rekstur Borgarbyggðar og þær aðstæður sem búa að baki sjá hins vegar fljótt að rekstrargjöld eru í samræmi við áætlanir.

Launakostnaður hjá Borgarbyggð hefur þróast með svipuðum hætti og hjá hinu opinbera, en kjarasamningar opinberra starfsmanna hafa leitt til umtalsvert meiri kostnaðar en áætlað hafði verið við gerð þeirra. Á sama tíma fækkaði starfsfólki á síðasta ári, meðal annars vegna kerfisbreytinga sem ráðist var í. Á kjörtímabilinu hefur verið unnið markvisst að umbótum í rekstri flestra málaflokka sem víða hafa skilað betri þjónustu við íbúa.

Sveitarstjórn hefur einnig haft kjark til að taka erfiðar ákvarðanir svo að tryggja megi sjálfbæran rekstur einstakra málaflokka þannig að snúa megi vörn í sókn. Skuldsetning Borgarbyggðar er langt undir hættumörkum og undir þeim viðmiðum sem almennt eru talin varhugaverð, auk þess að vera ásættanleg í samanburði við önnur sveitarfélög.

Núverandi sveitarstjórn lagði áherslu á að fjárfesta verulega í grunnskólum, íþróttamannvirkjum, nýjum lóðum, götum og gangstígum. Um það hefur ríkt góð samstaða að mikilvægt sé að byggja upp innviði og vinna niður margra ára innviðaskuld í þessum málaflokkum.

Sveitarfélag í sókn

Eftir langt tímabil kyrrstöðu fyrri ára hefur tekið við skýrt tímabil uppbyggingar í Borgarbyggð og mikilvægt er að halda áfram á þeirri braut. Þau áhrif sem lituðu tekjur sveitarfélagsins á liðnu ári verða ekki til langframa.

Bifröst verður ekki til frambúðar búsetukjarni fyrir langtímaflóttamenn á fjárhagsaðstoð og áætluð áhrif nýrra laga um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga eru almennt jákvæð fyrir víðfeðm, fjölkjarna sveitarfélög á borð við Borgarbyggð, en gera má því miður ráð fyrir meiri sveiflum í framlögum milli ára, sem gerir tekjuáætlanir krefjandi.

Margt bendir þó til þess að tekjugrunnur Borgarbyggðar til framtíðar sé að styrkjast sem dregur úr þörf á að treysta í sama mæli á framlög úr Jöfnunarsjóði. Rekstrarniðurstaða síðasta árs var ekki ásættanleg. Hún er hins vegar ekki til vitnis um undirliggjandi rekstur Borgarbyggðar eða horfur fram á veginn.

Áætlanir sýna jákvæða afkomu í ár og komandi ár. Jafnframt gefa tölur fyrir fyrstu tvo mánuði ársins tilefni til bjartsýni, en tekjur eru að þróast með jákvæðari hætti en áætlun gerði ráð fyrir. Áfram þarf að gæta aðhalds í rekstri og fara vel yfir fyrirhugaðar fjárfestingar og skuldsetningu. Engu að síður er engin ástæða til að rífa í handbremsuna heldur að halda markvisst áfram á þeirri uppbyggingarbraut sem mörkuð hefur verið á síðustu fjórum árum.

 

Davíð Sigurðsson

Höf. er formaður byggðarráðs Borgarbyggðar og oddviti framboðs Framsóknarflokksins í sameinuðu sveitarfélagi Borgarbyggðar og Skorradalshrepps