Mikið hefur verið fjárfest af hálfu sveitarfélagsins á liðnum tveimur árum. Tvær langstærstu fjárfestingarnar eru nýtt húsnæði Grunnskóla Borgarfjarðar á Kleppjárnsreykjum og nýtt fjölnota íþróttahús í Borgarnesi fyrir samtals 2,6 milljarða króna árin 2024 og 2025. Meðal annarra framkvæmda, sem varða aðallega aðstöðu barna, eru endurbætur á miðálmu Grunnskólans í Borgarnesi, ný starfsstöð Hraunborgar á Varmalandi og endurbætur í Íþróttahúsinu í Borgarnesi. Þar við bætast framkvæmdir við götur og stíga og fjárfesting í Brákarey í fyrra fyrir 275 m.kr. sem að langstærstu leyti var niðurrif. Eftir stendur byggingarhæft svæði á einum dýrmætasta stað landsins. Margar fleiri fjárfestingar mætti telja upp, frá fráveitum að slökkviliðsbifreiðum. Þessar fjárfestingar tilheyra A-hluta sveitarfélagsins sem námu samtals 3,6 milljörðum króna. Vegna góðrar sjóðsstöðu þurfti ekki að taka ný lán fyrr en árið 2025 en þá voru tekin lán að fjárhæð 2,7 milljarðar króna og hrein ný lántaka var um 2,3 milljarðar. Lántaka á yfirstandandi ári verður vegna framkvæmda sem liggja fyrir, t.d. að ljúka framkvæmdum við fjölnota húsið. Svo kemur í hlut nýrrar sveitarstjórnar að ákveða framhaldið.

Fjárfesting og viðhald

Sveitarfélagið fylgir ráðgjöf endurskoðanda um hvað telst til fjárfestinga og hvað er gjaldfært í gegnum rekstur. Þar er fylgt lögum og reikningsskilavenju og ekkert svigrúm til annars. Sveitarfélagið eignfærir t.d. framkvæmdir sem skapa lóðir og byggingarreiti en ekki viðhaldsframkvæmdir sem eingöngu eru til að viðhalda verðmæti eigna. Við höfum verið að styrkja okkur í viðhaldi með hækkun framlaga og með stofnun húsvarða- og framkvæmdateyma sem mun vonandi skila sér til framtíðar í lægri viðhaldskostnaði, færri mygluðum byggingum og lægri innviðaskuld.

Greidd innviðaskuld við börn í sveitarfélaginu

Verulegur hluti framkvæmda sveitarfélagsins hefur beinlínis verið til að greiða upp innviðaskuld. Húsnæði GBF á Kleppjárnsreykjum hafði verið lokað vegna myglu, mygla kom upp í miðrými Grunnskólans í Borgarnesi og fyrra húsnæði Hraunborgar var óviðunandi fyrir börn og starfsfólk. Klefar sundlaugarinnar í Borgarnesi voru ekki lengur boðlegir og gamla sláturhúsið í Brákarey var slysagildra. Samtals er um að ræða fjárfestingu upp á rúmlega 2,0 milljarða króna til að greiða upp innviðaskuld sem að mestu leyti var í umhverfi barna í sveitarfélaginu. Í ljósi fjárfestinga ætti hækkun skulda Borgarbyggðar ekki að koma á óvart en skuldastaða Borgarbyggðar er á flesta mælikvarða svipuð og sambærilegra sveitarfélaga.

Hjúkrunarheimili, menningarhús, Orkuveitan eða Faxaflóahafnir?

Þeirri skoðun hefur verið varpað fram að sveitarfélagið ætti á þessum tímapunkti að einbeita sér að lækkun skulda. Til samanburðar bent á sambærileg sveitarfélög sem hafa lækkað skuldir m.a. með sölu eigna. Það leiðir hugann að eignum Borgarbyggðar.

Eiginfjárstaða Borgarbyggðar er sterk og eigið fé um 6,7 milljarðar króna í A-hluta og 7,2 milljarðar í samstæðu. Á bak við þetta eigið fé eru eignir sem eru mun meira virði. Borgarbyggð gæti fylgt í fótspor sumra sveitarfélaga og selt fasteignir á borð við hjúkrunarheimili, félagslegar íbúðir, ráðhús eða menningarhús. Sjálfsagt mætti greiða upp vaxtaberandi skuldir sveitarfélagsins með slíkum aðgerðum. Tala nú ekki um ef eignarhlutir í Orkuveitu Reykjavíkur og Faxaflóahöfnum yrðu að auki seldir á sannvirði. Ég held að það sé ekki vilji meðal íbúa Borgarbyggðar að ráðast í stórfellda sölu á eignum. Við nýtum þessar eignir til að reka framúrskarandi hjúkrunarheimili, menntaskóla og samfélagsmiðstöðvar. Við lítum ekki á þær sem tekjulind til að fjármagna aðra starfsemi sveitarfélagsins heldur kemur ávinningurinn fram í lífsgæðum íbúa á öllum aldursskeiðum. Þess má þó geta að byrjað er að vinna eftir stefnu um félagslegar íbúðir sem felur í sér sölu á hluta þeirra og samstarf við óhagnaðardrifin leigufélög um þjónustu við leigutaka.

Eignir létta róðurinn

Ólíkt mörgum sveitarfélögum er enginn hafnarsjóður í Borgarbyggð sem lyftir afkomu b-hluta og þar með samstæðu sveitarfélagsins. Borgarbyggð á eigi að síður mjög verðmætan eignarhlut í hafnarstarfsemi í gegnum eignarhlut í Faxaflóahöfnum. Til þess að tryggja að íbúar í sveitarfélaginu njóti góðs af þeirri eign höfum við verið óþreytandi í að krefjast eðlilegra arðgreiðslna frá því félagi líkt og gert er með Orkuveitu Reykjavíkur. Þær arðgreiðslur eru stærsta ástæðan fyrir jákvæðum fjármagnsliðum á árinu 2025 og ef vel er haldið á spilunum munu þær arðgreiðslur halda áfram að létta okkur róðurinn í fjármagnskostnaði á komandi árum.

Vonbrigði með afkomu liðins árs

Ég dreg ekki fjöður yfir að afkoma Borgarbyggðar á liðnu ári olli mér vonbrigðum. Mikil lækkun endurgreiðslna ríkissjóðs vegna fjárhagsaðstoðar og raunlækkun framlaga frá Jöfnunarsjóði höfðu veruleg áhrif á rekstur Borgarbyggðar. Það bætist ofan á mikla hækkun launakostnaðar starfsmanna sveitarfélaga og lífeyrisskuldbindinga sem leggjast þungt á fjárhag sveitarfélaga. Í þessum þremur liðum liggja aðallega mín vonbrigði með afkomu síðasta árs. Mikilvægt er að snúa þessari þróun og tryggja eðlilega hlutdeild Borgarbyggðar í framlögum frá ríkinu og það axli ábyrgð á sínum eigin málaflokkum. Á móti virðist grunnur skatttekna vera að styrkjast sem ætti að vera góðar fréttir fram í tímann. Ný sveitarstjórn þarf að vakta vel þessa þróun enda tekur afkoma og fjárfestingargeta mið af henni.

Hagstæð uppbygging fyrir fólk og fyrirtæki í boði

Senn líður að starfslokum hjá mér í starfi sveitarstjóra. Heilt yfir hefur tekist að fylgja áætlun í rekstrarkostnaði, fjárfestingum og lántöku þó einstaka verkefni hefði eflaust mátt gera öðruvísi og betur.

Það var samstaða um að ráðast í miklar fjárfestingar. Vegna þeirra getum við boðið börnum í sveitarfélaginu upp á nútímalegt og heilsusamlegt starfsumhverfi, tekið kinnroðalaust á móti gestum í sund, höfum fargað slysagildru og bjóðum nýjum íbúum og fyrirtækjum upp á hagstæða uppbyggingu í samfélagi í vexti. Það er samt enn verk að vinna, svo sem í leikskólum í Borgarnesi og kemur í hlut nýrrar sveitarstjórnar að ákveða næstu skref.

Fjárfestingin þarf að skila sér til baka

Sveitarfélagið bindur vonir við að innviðir laði að fjölskyldur, einstaklinga og fyrirtæki og fjárfestingin skili sér í beinhörðum tekjum í formi útsvars, gatnagerðargjalda og fasteignaskatta. Borgarbyggð er í jaðri höfuðborgarsvæðisins, á krossgötum landshluta. Sundabraut mun hafa sams konar samfélagsleg áhrif og Borgarfjarðarbrúin og Hvalfjarðargöng höfðu á sínum tíma. Fjárfestingar eru nauðsynlegar til að búa sveitarfélagið undir þau tímamót.

Í samanburði við önnur sveitarfélög stöndum við vel að vígi hvað varðar innviði á ábyrgð sveitarfélaga, vegna fjárfestinga á liðnum árum – og Ljósleiðari Borgarbyggðar tengir ystu mörk sveitarfélagsins við umheiminn. Okkar svæði hefur setið eftir í fólksfjölgun á landsvísu en það er að snúast við. Borgarbyggð er orðin frábær valkostur fyrir fjölskyldur og atvinnulíf og við getum boðið fólk og fyrirtæki velkomin með nýjum lóðum. Það er sterk undiralda með Borgarbyggð og við getum borið höfuðið hátt.

 

Stefán Broddi Guðjónsson

Höfundur er sveitarstjóri í Borgarbyggð