Að morgni 24. febrúar 2022 hófst innrás Rússa í Úkraínu. Skömmu síðar kom fyrsta flóttafólkið þaðan til Íslands og gert var samkomulag um móttökustöð fyrir flóttafólk frá Úkraínu á Bifröst, snemma árs 2022. Upphaflega var lagt upp með dvöl til allt að þriggja mánaða eða þar til að þau hefðu fengið störf og varanlegt húsnæði annars staðar á landinu. Bifröst var s.s. ekki hugsuð sem langtíma búsetuúrræði. Vel var staðið að móttökunni, skipulag var til fyrirmyndar og íbúar Borgarbyggðar sýndu mikla hluttekningu og rausnarskap gagnvart þessum nýju íbúum. Fæstir reiknuðu með að stríðið drægist á langinn og á einhverjum tímapunkti gætu einhver farið til baka til Úkraínu, ef þau ættu að einhverju að hverfa. Samræmdri móttöku lauk en ekki stríðinu. Á Bifröst býr áfram fólk; mörg hver eru í leiguhúsnæði og á framfærslu sveitarfélagsins (en ekki öll). Bifröst var áreiðanlega ágætis staðsetning fyrir verkefnið eins og það var hugsað í upphafi. En þegar mið er tekið af grunnþjónustu; samgöngum, þjónustu, félagslegri þátttöku, nálægð við heilsugæslu o.fl. er svo ekki. Þarna býr fólk í fátækt á einum fallegasta stað í héraðinu en það er einangrað og fjarri möguleikum á virkri samfélagsþátttöku.

 

Bifröst sem þorp og vettvangur inngildingar

Bifröst var áður háskólaþorp; fjölbreytt samfélag nemenda og starfsfólks. Þegar námið færðist að mestu yfir í fjarnám varð eftir tómt húsnæði, sem eðlilegt er að leigja út og nýta. Það má þó ekki verða til þess að þar einangrist íbúar af erlendum uppruna, sem hafa hvorki tengslanet né tækifæri til þess að finna sér aðrar lausnir.

Borgarbyggðarlistinn leggur áherslu á velferð og inngildingu fólks af erlendum uppruna. Í umræðu um Bifröst, og flóttafólkið sem þar býr, hefur stundum verið lögð of mikil áhersla á kostnað. Stuðningur við íbúa birtist sem útgjöld í ársreikningi sveitarfélagsins og freistandi verður að tala um niðurskurð og sparnað. En einfaldar aðgerðir, eins og að skerða fjárhagsaðstoð eða draga úr þjónustu, leysa ekki vandann; þær færa hann aðeins til. Slíkar aðgerðir geta fest fólk í fátæktargildru, aukið félagslega einangrun og kallað fram meiri og dýrari úrræði síðar til að mynda í heilbrigðis- og félagsþjónustu. Sá kostnaður er raunverulegur þó hann sjáist ekki á einni línu í ársreikningi.

Sveitarstjórn má ekki einskorða sig við skammtímabókhald. Hún á að horfa til langtímaáhrifa og spyrja hvernig tryggja megi fólki raunveruleg tækifæri – t.d. hvernig byggja megi upp samfélag þar sem fólk vill setjast að, starfa og ala upp börn sín. Þar skiptir máli hvort við veljum að sjá íbúa á Bifröst sem kostnað eða sem mannauð og tækifæri.

Við teljum að með því að marka Bifröst nýjan tilgang gætu opnast möguleikar á ýmiskonar atvinnustarfsemi. Markmiðið er aukin atvinnuþátttaka, trygg mannréttindi og virk þátttaka í samfélaginu. Hugmyndir um heilsustofnun, námssetur fyrir eldri borgara, menningartengda ferðaþjónustu, handverksiðnað o.fl. Allt eru þetta hugmyndir sem vert er að skoða og finna sameiginlegan grundvöll með núverandi eigendum, hagsmunaaðilum og íbúum á Bifröst.

Ef við ætlum að hafa fjölbreytt og blómlegt sveitarfélag verðum við að líta á Bifröst sem virkan hluta heildarinnar. Það þýðir að tryggja þarf almenningssamgöngur sem fólk getur treyst á, bæta grunnþjónustu, skýra ábyrgð á vegagerð og viðhaldi, leysa sorpmál á svæðinu, með mannsæmandi hætti, og skapa skilyrði fyrir raunveruleg heilsárshús og lögheimili, þannig að fólk geti tengst skóla, leikskóla og atvinnu í sveitarfélaginu.

Umræðan um Bifröst má ekki mótast af neikvæðni og ótta. Það er auðvelt að tala um ógnanir, kostnað og „ábyrgð skattgreiðenda“ án þess að spyrja hver sé raunveruleg staða fólksins sem býr þar núna. Hverjar eru skyldur sveitarfélagsins gagnvart íbúum og hvaða tækifæri felast í því að gera Bifröst að lifandi, virku þorpi á ný? Borgarbyggðarlistinn metur ekki fólk eftir þjóðerni. Við viljum að allir, óháð uppruna, eigi kost á góðu lífi, atvinnu, virkni og raunverulegri velferð. Í því samhengi er Bifröst ekki vandamál heldur prófsteinn á það hvort við tökum mannréttindi, samfélagslega ábyrgð og uppbyggingu byggðarlaga alvarlega.

Það er pólitísk ákvörðun hvort Bifröst verði jaðarsvæði eða hvort við veljum að byggja þar upp samfélag sem sem styrkir Borgarbyggð. Við í Borgarbyggðarlistanum veljum síðari leiðina.

 

Guðrún Vala Elísdóttir

Höf. skipar 3. sætið á Borgarbyggðarlistanum

 

Bifröst – opportunities, not threats

On the morning of 24 February 2022, Russia launched its invasion of Ukraine. Shortly afterwards, the first refugees from there arrived in Iceland, and an agreement was made early in 2022 to establish a reception centre for refugees from Ukraine at Bifröst. The original plan was for people to stay for up to three months, or until they had found work and permanent housing elsewhere in the country. Bifröst was therefore not intended as a long term housing solution. The reception was well managed, the organization exemplary, and the residents of Borgarbyggð showed great empathy and generosity towards these new arrivals. Few expected the war to drag on, and it was thought that at some point some might be able to return to Ukraine, if they had something to return to. The coordinated reception efforts came to an end, but the war did not. People are still living at Bifröst; many are in rental housing and supported by the municipality (though not all). Bifröst was undoubtedly a suitable location for the project as it was conceived in the beginning. But if we look at basic services – transport, access to services, opportunities for social participation, proximity to healthcare, and so on – that is no longer the case. People are living in poverty in one of the most beautiful places in the region, yet they are isolated and far from opportunities for active participation in society.

Bifröst as a village and a venue for inclusion Bifröst used to be a university village; a diverse community of students and staff. When teaching moved mostly online, a lot of housing was left empty, which is understandable to rent out and use. However, this must not result in residents of foreign origin becoming isolated there, people who neither have social networks nor opportunities to find other solutions.

Borgarbyggðarlistinn electoral list places emphasis on welfare and inclusion of people of foreign origin. In discussions about Bifröst and the refugees living there, too much emphasis has sometimes been placed on cost. Support for residents appears as expenditure in the municipality’s annual accounts, and it becomes tempting to talk about cuts and savings. But simple measures, such as reducing financial assistance or cutting back services, do not solve the problem; they merely shift it elsewhere. Such measures can trap people in poverty, increase social isolation, and lead to a need for more extensive and more expensive remedies later, for example in health and social services. Those costs are real, even if they do not appear on a single line in the accounts.

A municipal council must not confine itself to short term bookkeeping. It should look at the long term effects and ask how people can be given real opportunities – for instance, how to build up a community where people wish to settle, work, and raise their children. In this regard, it matters whether we choose to see the residents at Bifröst as a cost or as human resources and an opportunity.

We believe that by defining a new role for Bifröst, opportunities could open for various types of economic activity. The aim is to increase participation in the labour market, safeguard human rights, and active participation in society. Ideas include a health facility, a learning centre for older people, culture based tourism, artisan production, and more. All of these are ideas worth exploring, and a common ground should be sought with the current owners, stakeholders and residents at Bifröst.

If we want a diverse and flourishing municipality, we must regard Bifröst as an active part of the whole. This means ensuring public transport that people can rely on, improving basic services, clarifying responsibility for road construction and maintenance, resolving waste management issues in the area in a manner consistent with human dignity, and creating conditions for genuine year round homes and registered domiciles, so that people can connect to schools, preschools and employment within the municipality.

The discussion about Bifröst must not be shaped by negativity and fear. It is easy to talk about threats, costs and “the responsibility of taxpayers” without asking what the real situation is for the people who live there now. What obligations does the municipality have towards its residents, and what opportunities lie in making Bifröst a living, active village once more? Borgarbyggðarlistinn does not value people according to nationality. We want everyone, regardless of origin, to have the opportunity for a good life, employment, active participation, and genuine welfare. In this context, Bifröst is not a problem but a test of whether we take human rights, social responsibility, and the development of rural communities seriously.

It is a political choice whether Bifröst becomes a marginal area or whether we choose to build a community there that strengthens Borgarbyggð. We in Borgarbyggðarlistinn choose the latter path.

 

Guðrún Vala Elísdóttir is number 3 on the Borgarbyggðarlistinn electoral list