Við getum rætt þjónustu, kerfi og hugmyndafræði fram og til baka. En þegar fólk veikist, slasast eða missir færni skiptir mestu máli hvort þjónustan virki þegar hennar er þörf.

Undanfarið hafa komið upp dæmi í Stykkishólmi sem sýna glöggt hvernig þjónustan nær ekki utan um þarfir eldra fólks. Ekki er um að ræða skort á velmeinandi starfsfólki eða vilja til að gera vel. Vandinn liggur í skipulagi þjónustunnar, forgangsröðun og skorti á faglegri samfellu.

Við höfum tilfelli þar sem eldri einstaklingur verður fyrir alvarlegum heilsubresti og þarf á hjúkrunarrými að halda, eins og gengur og gerist. Í þetta sinn þarf einstaklingurinn héðan hins vegar að flytjast úr sinni heimabyggð og vonast svo eftir flutningi. Fyrir aðstandendur veldur staðan áhyggjum og sorg – og hjá mörgum vakna spurningar um hvert samfélagið stefnir.

Staðan á hjúkrunarrýmum er vissulega erfið um allt land og úthlutun þeirra er víða ekki lengur á ábyrgð sveitarfélaga. Það breytir þó ekki því að samfélögin þurfa að vera betur undir það búin að styðja fólk til sjálfstæðrar búsetu eins lengi og hægt er. Þegar fólk neyðist til að yfirgefa sitt nærumhverfi á viðkvæmum tíma í lífinu er eitthvað farið að gefa eftir.

Annað dæmi héðan úr samfélaginu sýnir einnig hvernig þjónustan grípur ekki fólk þegar mest á reynir.

Hraust og sjálfstæð eldri manneskja dettur og beinbrotnar. Viðkomandi liggur síðan mánuðum saman á sjúkrahúsi fjarri heimili sínu, ekki af því að læknismeðferð krefjist þess, heldur vegna þess að sú þjónusta sem þarf til að viðkomandi geti snúið heim er ekki til staðar. Aðstoð á kvöldin og um helgar er ekki í boði, eingöngu yfir daginn.

Þessi dæmi eru sár – og dýr niðurstaða fyrir samfélagið – en fyrst og fremst ómanneskjuleg fyrir þau sem vilja komast heim.

Í slíkum aðstæðum á þjónustan að vinna hratt og markvisst að heimkomu og endurhæfingu. Þess í stað festist fólk á sjúkrahúsum langt frá heimili sínu vegna þess að kerfin tala ekki saman og fagleg samhæfing er veik.

Dæmin eiga það sameiginlegt að einstaklingar lenda á milli kerfa. Félagsþjónusta og heilbrigðisþjónusta starfa enn of mikið hvort í sínu lagi, þótt þarfir fólks kalli á meiri samfellu. Afleiðingarnar birtast ekki í skýrslum eða excel-skjölum heldur í daglegu lífi fólks og fjölskyldna þeirra.

Þetta er einmitt það sem verkefnið Gott að eldast á að bæta. Þar er lögð áhersla á samþætta þjónustu, heildstætt mat á þjónustuþörf og nánara samstarf mismunandi fagaðila – þannig að fólk þurfi ekki sjálft að halda kerfinu saman.

Við í Íbúalistanum viljum fara faglegu leiðina. Við viljum ekki þjónustu sem bregst fólki og dregur úr getu samfélagsins til að veita þann stuðning sem raunverulega er þörf á.

Við viljum þjónustu sem byggir á fagmennsku, samfellu og raunverulegum þörfum fólks. Þjónustu sem er sveigjanleg, byggð á faglegum grunni og markmiðið að fólk geti búið heima hjá sér, sjálfstætt, fært og virkt, eins lengi og kostur er.

Við viljum leggja meiri áherslu á forvarnir, heilsueflingu og stuðning svo vandinn verði ekki stór og dýr. Sú sýn er í takt við áherslur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um heilbrigða öldrun og aldursvæn samfélög sem styðja virkni, þátttöku og sjálfstæði fólks.

 

Rannveig Tenchi Ernudóttir

Höfundur er í 2. sæti Íbúalistans í Stykkishólmi