Oft er því slegið fram að vindorka sé ein grænasta orka sem hægt er að framleiða. Raskið sem henni fylgir sé afturkræft og þegar líftími vindmylla sé liðinn séu þær fjarlægðar og landið standi óspillt eftir. Ef horft er hvað þarf til að setja vindmyllur upp horfir dæmir öðruvísi við. Tökum hér fyrirhugaðar framkvæmdir Alviðru á Grjóthálsi sem dæmi. Undirstöður fyrir eina 180 metra háa vindmyllur, sem er á hæð við 2,4 Hallgrímskirkjur, að vera 20-30 m að þvermáli og 3-4 m djúpar. Þessar undirstöður eru steypa og járn, gróflega áætlað 550 steypubílar, sem verður varanlegur hluti landslagsins. Fyrirhugað er að setja upp 10-14 vindmyllur. Kranaplan verður fyrir hverja vindmyllu að stærð 2.700 m² og annað eins í geymslusvæði fyrir vindmylluspaða. Efnisþörf í verkefnið er metin allt að 250.000 m³ og verði tekið úr allt að 5 nýjum námum á svæðinu. Til samanburðar myndi það fylla nýja fjölnota íþróttahúsið í Borgarnesi 5,6 sinnum, kranaplan og geymslusvæði myndi rúma húsið 18,7 sinnum.

Er vindorka græn orka?

Vindmyllum fylgir bæði sjónmengun og hljóðmengun. Hljóðmengun getur haft áhrif á andlega líðan okkar, svefn, hjarta- og æðasjúkdóma og efnaskipti líkamans. Hljóðmengunin er ekki einungis hávaði sem við heyrum en einnig á tíðni sem mannseyrað nemur ekki en mögulega aðrar lífverur á svæðinu. Vindmyllur eru stórhættulegar fuglalífi, en á Grjóthálsi sést m.a. oft til hafarna og fjölbreytt fuglalíf er á svæðinu.

Vindmylluspaðar hafa ákveðinn líftíma, 20-25 ár en getur verið styttri vegna umhverfisþátta, og eftir þann tíma þarf að skipta þeim út vegna slits og þeir urðaðir. Það þýðir að á þeim tíma hefur plastögnum rignt yfir nærliggjandi svæði með tilheyrandi örplastsmengun á beitarlönd, ræktarlönd, heimili íbúa, í lækjar- og árfarvegi sem ber það út í haf. Spaðarnir eru 80 metra langir og til að koma þeim og öðrum hlutum vindmyllum á svæðið þarf að styrkja og breikka vegi og brýr, alla leið upp á fjallstopp. Það er nú kannski eini ljósi punkturinn í þessu öllu saman fyrir nærsamfélagið en því fylgir líka rask á umhverfið.

Vindorka í dreifbýli

Við sem höfum ákveðið að búa á dreifðari svæðum landsins gerum það langflest til að njóta náttúrunnar sem þar er að finna, njóta kyrrðarinnar og friðarins sem fylgir að vera aðeins afskekkt. Það kemur oft á kostnað ýmiskonar þjónustu s.s. snjómoksturs og ástands vega. Við þurfum að eiga betur búna bíla til að komast heim til okkar og aka lengri vegalengdir til að sækja þjónustu með tilheyrandi auknum kostnaði. Það er ákveðinn fórnarkostnaður sem við tökum ákvörðun um að færa, þó stjórnvöld megi alveg hætta að refsa okkur fyrir val okkar á búsetu. Mörg okkar hafa atvinnu á svæðinu og verjum því langstærstum hluta dagsins í okkar nærumhverfi. Að setja upp mengandi stóriðju, sem vindorkuver af þessari stærðargráðu svo sannarlega er, í bakgarðinum hjá okkur er algjörlega á skjön við það umhverfi og lífsgæði við sækjumst eftir.

Íbúar í nágrenni Grjótháls og víðar eru orðnir langþreyttir á að þurfta að vakta skipulags- og samráðsgátt til þess að mótmæla þessum framkvæmdum. Þrátt fyrir mikla vöktun virðast athugasemdir engan árangur bera. Nú er mælimastrið búið að vera ljóslaust í mánuð sem ber ekki góð fyrirheit um viðhaldsvinnu á vegum Alviðru. Einnig er það brot á skilyrðum fyrir framkvæmdarleyfinu og því vert að skoða hvort beri að afturkalla leyfið. Grjóthálsinn er í biðflokki á vegum ríkisins en Landsnet gerir ráð fyrir þessari framkvæmd í sinni orkuspá. Landsnet og ákveðin stjórnmálaöfl hafi valið þá leið sem Holtavörðulína er fyrirhuguð til að geta tengst við fyrirhuguð vindorkuver í sveitarfélaginu. Þannig ógnin er raunveruleg, ekki ímyndun íbúa eins og oft er haldið fram.

Tengsl okkar við náttúruna

Í hraða samfélagsins erum við í óða önn að missa tengsl okkar við náttúruna. Ef við missum tengslin, hættum við að bera virðingu fyrir náttúrunni og hver á þá að taka upp hanskann fyrir náttúruna þegar hætta steðjar að? Þurfum við ekki að hægja á takti samfélagsins, þarf að eiga allt það nýjasta og flottasta sem áhrifavaldar og fyrirtæki ýta að okkur? Þurfum við að fara erlendis mörgum sinnum á ári? Væri mögulega bara betra að njóta hvers dags í þeirri stórbrotnu náttúru sem Ísland hefur upp á að bjóða og huga vel að okkar andlegu og líkamlegu heilsu. Staðartengsl íbúa, eða þau tilfinningalegu tengsl einstaklinga við það umhverfi sem skiptir það máli eru sterk. Verði þessi mikla breyting á umhverfi okkar er hætt við að fólk upplifi solastalgia, sem er sú andlega vanlíðan þegar heimahagar breytast svo mikið að því líður ekki lengur heima hjá sér, þó þeir hafi ekki flutt.

Vindorka í sátt við íbúa

Víðsvegar um land er unnið að undirbúningsvinnu fyrir vindorkuver, og er Borgarbyggð þar ekki undanskilið. Það að efnaðir jarðeigendur, innlendir sem og erlendir fjárfestar, geti haldið ótrauðir áfram án sjáanlegrar mótspyrnu sveitarfélaga eða stjórnmálaflokka í landinu er hreint ótrúlegt. Að Alþingi sé ekki búið að móta stefnu í vindorkumálum er hreinlega til skammar fyrir landið okkar fagra og íbúa þess. Því er brýnt að stjórnvöld marki skýra, heildstæða og fyrirsjáanlega stefnu í vindorkumálum.

Náttúran, landslagið og lífsgæði íbúa á að vega þyngra en gróðavon fárra einstaklinga eða fyrirtækja. Sjálfstæðisflokkurinn í Borgarbyggð og Skorradalshreppi leggur áherslu á að uppbygging vindorkuvera fari ekki fram án skýrs og ótvíræðs stuðnings nærsamfélagsins. Það er grundvallaratriði að þeir sem búa í næsta nágrenni hafi raunveruleg áhrif á slíkar ákvarðanir. Í tilviki fyrirhugaðs vindorkuvers á Grjóthálsi hefur afstaða íbúa legið skýrt fyrir. Í ljósi þess mun Sjálfstæðisflokkurinn í Borgarbyggð og Skorradal ekki styðja þá framkvæmd. Sama gildir um önnur verkefni; við munum ekki samþykkja uppbyggingu vindorkuvera þar sem skýr andstaða er meðal íbúa í næsta nágrenni. Uppbygging þarf að byggjast á trausti, samráði og samþykki – ekki átökum.

 

Sigríður Guðbjartsdóttir

Höf. er íbúi í Þverárhlíð og skipar 7. sæti á lista Sjálfstæðisflokks í Borgarbyggð og Skorradalshreppi