Dalamenn ásamt Snæfellingum voru eins og oft er nefnt áður forystumenn í héraðssýningum lambhrúta hérlendis. Báðir bjuggu við tvískipta sýningu vegna sauðfjárveikivarna. Snæfellingar klufu sitt sýningarhald á tvær sýningar fyrir fáum árum. Dalamenn halda sig við forna trú. Þeirra héraðssýning var frá byrjun önnur Jörfagleði sem ávallt er blásið til í byrjun vetrar. Hér verður aðeins sagt af lambhrútadómum.

Haustið 2026 var blásið til sýningar fyrir Suðurdali kl. 18 23. október. Sýningarstaður rúmgóð fjárhús á Bæ í Miðdölum sem voru eins og sérhönnuð fyrir leikana. Fólksfjöldi var með ólíkindum, nokkuð jafnt dreift á bæði kyn og alla aldurshópa, ungabörn ekki byrjuð að læra að ganga til fullorðins fólks á tíræðisaldri. Veitingar heldur ekki skornar við nögl. Lömbin sem heild eigendum sínum til sóma, aðeins að eigendur og sýnd lömb voru alltof fá og t.d. engir hrútar úr gamla Hörðudalshreppi þaðan sem komið hefur á stöðvarnar floti ARR hrúta af Suðurdalalínunni og því hefði verið fróðlegt að sýna frændur þeirra.

Seinni sýningin var laugardaginn 24. október, líkt og á síðasta ári og oft áður í reiðhöllinni í Búðardal. Þar var hrútunum komið fyrir í einu horni hallarinnar. Fólksfjöldi slíkur að vart varð tölu á komið, en auk sýningahrútanna voru skrautlömb og flestar ær Bjarna á Leiðólfsstöðum sem urðu fórnarlömb keppanda á Íslandsmeistarsamóti í rúningi þar sem ærnar voru rúnar inn að skinni. Mér varð á í messunni vegna þess að ég hafði bitið í mig tímasetningu nokkru síðar en byrjunin var. Þegar ég kom á staðinn voru hvítu hyrnu hrútarnir því að hefja píslargöngu sína fyrir dómarana. Kollótta og mislita lét ég mér nægja að fræðast um í sýningaskrá sem að vanda var mjög vönduð auk þess að virða þá fyrir mér í stíum sínum í höllinni.

Dómarar voru Svanborg Einarsdóttir bóndi á Gillastöðum og Logi Sigurðsson áður bústjóri á Hesti. Þrátt fyrir að verða að leggja á minnið fyrri sýninguna til lokadóma hallardagsins leystu þau verkefnið hraðar en dómarar fyrri sýninga á Vesturlandi og ekki síður vel enda bæði þrautþjálfuð. Lömbin öll eins og góðir ásetningahrútar eða betri. Samanburður við síðustu sýningar, jafn betri hrútar en toppurinn ekki jafnsterkur því sem best hafði sést áður. Samanburður við sýningar á Vesturlandi fyrr í haust að hlutfall sæðislamba hér heldur minnst sem í mínum huga er neikvætt. Jákvætt að flestir voru með riðuáhættugreiningu. Neikvætt að ekki skyldi nema lítill hluti vera ARR og nánast enginn arfhreinn en það hefði ég viljað sjá þá alla vera.

Eins og ríkið hefur þrískipt vald er þrískiptinga dóma á þessum sýningum nánast án undantekninga. Mislitu og dökku hrútarnir fyrst leiddir fyrir dómarana. Að þessu sinni voru þeir aðeins sjö á Suður-Dala sýningunni og aðeins fimm í höllinni.

Kollarnir gegndu hlutverki miðflokksins og voru einum færri en í fyrsta flokknum á sýningunni sunnan girðingar en 14 í höllinni.

Hyrndu hvítu hrútarnir ráku lestina og þó að þeir væru langflestir voru þeir aðeins 14 sunnan línunnar og 25 til viðbótar í höllinni.

Það vandaverk beið dómara að raða hrútum af tveimur sýningum án fyrirmæla greinar 35. Það var leyst af snilld. Það jók vanda dómaranna að aðeins var um að þessir vænu hrútar væru ekki í fullu haustformi lengur þó að slík áhrif væru smámunir í samanburði við fyrstu sýningarnar upp úr aldamótum en Dalasýningin hefur ætíð verið um þessa sömu helgi. Hér á eftir læt ég nægja að geta aðeins þriggja efstu hrúta í hverjum af flokkunum þremur.

Mislitu hrútarnir fyrstir. Þar skipaði efsta sætið svartur, hyrndur hrútur númer 56 frá Skörðum með glæsibrag. Hann var ákaflega vel gerður og vöðvafylling mikil og góð. Hér fjölgar í hópi toppsona Goða frá Miðdal en móðir lambsins á undan gráum syni Óðins frá Skörðum sem allir fjárbændur landsins þekkja. Næstur kom 278 á Sauðafelli, tvílitur grár, og faðir hans frá Melum í Árneshreppi. Hann var feikivænn og ákaflega efnilegur ásetningshrútur. Þriðji var 181 í Magnússkógum svartbotnóttur og litlu síðra glæsilamb en hinir.

Kollóttu hrútarnir voru litlu fleiri þeim mislitu en föngulegur hópur. Þar skipaði efsta sætið lamb 34 frá Skerðingsstöðum. Hann var gríðarlega jafnvel gerður og vöðvafylltur eða séu notuð orð dómaranna jafnvaxinn stólpagripur. Því miður var hann ekki ARR hrútur eins og hann átti ættir til vegna þess að faðir hans Hnútur er slíkur sonur Mola frá Miðdalsgröf og ættir á móðurhlið líka frá Miðdalsgröf þar sem móðir hans er tvævetla útaf Dolla. Þetta glæsilega lamb var dæmt besti hrúturinn í Dalasýslu haustið 2026 og rataði því hin glæsilega útskorna gestabók að Skerðingsstöðum til hvíldar þar til sýningar að ári. Hún gleymir glæsilega sögu héraðssýninganna frá byrjun þegar afgamlir hrútar voru sýndir og áður vorum við dómararnir látnir þylja lýsingu sigurvegarans sem líka er þarna bókfest á lokasamkomu sýningarinnar sem ávallt var í Dalabúð. Muni ég rétt er þetta fyrsta sinni sem bókin gistir Skerðingsstaði en í Dölum hefur farandgripurinn ekki fengið fasta búsetu eins og í sumum öðrum héruðum. Þá var litlu minni glæsigripur í öðru sæti lamb 1271 í Ásgarði, gríðarlega þroskamikill og glæsilegur hrútur og ættin jafnvel enn sterkari. Hann var úr sæðingum undan Fána frá Birni og Böddu á Melum í Árneshreppi en Fáni undan Jaka sem ég sagði mesta kynbótahrút landsins eftir afkvæmarannsókn haustið 2025 og móðir hrútsins líka úr sæðingum dóttir Hams frá Guðjóni á Heydalsá. Þriðja sætið hreppti hrúturinn 168 á Sauðafelli mjög jafnvaxinn, prúður og fagur gripur. Talsvert mun hann skyldur hrútunum sem ofar stóðu því að Melur faðir hans var frá Melum og móðurættin teygir sig fljótt þangað einnig.

Hyrndu hrútarnir komu síðastir og langflestir. Föngulegur hópur þar sem vandaverk var að raða á toppinn. Valberg og Sigga á Stóra-Vatnshorni áttu eins og margoft áður glæsihóp allan úr sæðingum og tveir bestu hálfbræður synir Falds frá Ytri-Skógum en hann hefur átt toppa á öllum héraðssýningunum á Vesturlandi og er að verða mesti alhliða kynbótahrútur frá Skógum, sem eru stór orð. Lamb 13 skipaði toppinn einstaklega vel vöðvafyllt lamb með enga veika punkta í gerð og má vænta mikils af honum á næstu árum fari allt á besta veg. Lamb 31 skipaði síðan þriðja sætið og lamb 12 var einnig gullfallegt og aðeins smekksatriði hvernig þessum hrútum er raðað innbyrðis. Númer 12 var undan Bryta frá Sigvalda í Hægindi og glæsilegastur sona hans sem ég hef farið höndum um í haust. Valberg sagði mér að mæður Faldssonanna væru miklar arfurðaær og undan móður 13 ætti hann tvo góða fullorðna hrúta. Mæður allra þriggja rekja ættir til Hlekks mikils ættföður þarna og afkomanda Dúdda í Hlíð frá því hópur sona hans var í afkvæmarannsókn fyrir sæðingastöðvarnar í Stóra-Vatnshorni haustið 2018. Á milli bræðranna skipuðu Logi og Svanborg lambi 8891 hjá Eyjólfi í Ásgarði í annað sætið. Þessi hrútur var líka með afbrigðum glæsilegur, vöðvafylling frábær. Hann var einnig úr sæði og faðir hans Hrókur frá Brúnastöðum í Flóa. Hrókur er hins vegar frá Ágústi Ketilssyni. Hrókur siglir hins vegar hraðbyri í að varða næstbesti lambafaðir stöðvanna síðasta vetur, aðeins Faldur skákar honum. Móðir hrútsins ær útaf Anga frá Klifmýri en það var stöðvahrútur sem aldrei hefur borið mikið á í ættfærslu sæðingahrúta.

Eins og ávallt var þetta hátíðarhald tengt íslensku sauðkindinni þeim sem fyrir því stóðu og sauðkindinni til mikils sóma. Slíkar samkomur eru ómetanlegur menningaviðburður sem aðeins ber að efla. Mínar ábendingar vegna sýningahaldsins er að auka þarf þátttöku hrútanna, sérstaklega á kollóttum og mislitum.

Jón Viðar Jónmundsson

Ljósmyndir: Steinþór Logi Arnarsson

Hrútur nr. 56 frá Skörðum bar sigur úr býtum í flokki mislitra og ferhyndra hrúta. Hann er svartur að lit undan sæðingarstöðvarhrútnum Goða frá Miðdal í Kjós og ber ARR verndandi riðuarfgerð á móti ARQ.

**Hrútur nr. 13 frá Stóra-Vatnshorni í Haukadal undan sæðingarstöðvarhrútnum Faldi frá Ytri-Skógum undir Eyjafjöllum. Hann ber miðlungsverndandi riðuarfgerðina C151 á móti ARQ.**

Lambhrútasýningin norðan girðingar í Dalahólfi fór fram í reiðhöllinni í Búðardal. Hér eru dómararnir komnir nærri því að finna fimm bestu kollóttu hrútana á þeirri sýningu áður en gestir og aðrir bændur fá sjálfir að þukla og meta.

Héraðsmeistari lambhrúta í Dalasýslu árið 2026 er hrútur nr 34 frá Skerðingsstöðum en hann var einnig fyrstu verðlauna hrútur í flokki kollóttra. Hann er undan hrút sem ber nafnið Hnútur. Hrúturinn hlaut 88,5 stig fyrr í haust þar af 19 fyrir læri og mældist þá með 37 mm bakvöðva. Jón Egill Jóhannsson og Bjargey Sigurðardóttir eru ræktendur og eigendur hrútsins.

Héraðssýningar á Vesturlandi – Dalasýsla