Trausti Jónsson rifjaði upp veðrið þennan örlagaríka dag þegar Pourquoi-Pas? fórst

Minningin um Pourquoi-Pas? og mennina sem fórust með skipinu fyrir 90 árum sveif yfir vötnum miðvikudaginn 16. september. Dagskrá minningardagsins hófst í Safnahúsi Borgarfjarðar, þar sem opnuð var örsýning um skipið og örlög þess. Síðdegis færðist dagskráin að Lyngbrekku á Mýrum, nærri þeim slóðum þar sem harmleikurinn varð, og þar lifnaði sagan við í gömlum kvikmyndum, ljósmyndum, munum, frásögnum heimafólks og tónlist. Deginum lauk síðan á Sögulofti Landnámsseturs Íslands þar sem Illugi Jökulsson leiddi gesti aftur til hins örlagaríka septemberdags árið 1936 og rakti sögu strandsins í máli og myndum. Talsverða athygli vakti erindi Trausta Jónssonar um ofsaveðrið sem gekk yfir suðvestan- og vestanvert landið þennan örlagaríka dag. Blaðamaður Skessuhorns tæpir á því helsta sem kom fram í dagskránni í félagsheimilinu Lyngbrekku í máli og myndum.

**Milli 80 og 90 manns voru saman komin í Félagsheimilinu Lyngbrekku þegar mest lét**

Samverkandi þættir

Trrausti Jónsson fjallaði í Lyngbrekku um lægðina sem gekk yfir Ísland þegar skipið fórst við Mýrar í september 1936. Þá var þetta óvenju kröpp lægð og olli manntjóni og miklum skemmdum víða um land. Að hans sögn versnaði veðrið mun hraðar en veðurfræðingar þess tíma höfðu gert ráð fyrir og vindur á Faxaflóa kann að hafa náð um 35 metrum á sekúndu þegar verst lét. Hann fjallaði ítarlega um veðrið þessa örlagaríku nótt í stuttum fyrirlestri, þar sem rakin var þróun lægðarinnar og þær takmörkuðu upplýsingar sem veðurfræðingar höfðu úr að moða árið 1936. Benti hann á að sjóslys verði sjaldnast rakin til einnar orsakar heldur samspils veðurs, sjólags, staðsetningar skips og ákvarðana um borð. Það hafi einnig átt við um Pourquoi-Pas?.

Aðdragandi óveðursins hófst 14. september þegar skil nálguðust landið og lægð var við Suður-Grænland. Daginn eftir tók vindur að aukast vestanlands og um klukkan 17 fór að rigna. Lægðin dýpkaði síðan hratt og fór rétt vestan við Reykjanes. Þótt Veðurstofunni hafi borist upplýsingar um lægðina voru athuganir mun strjálli en nú tíðkast og engar veðurathuganir gerðar á landi að næturlagi.

Veðurspáin síðdegis 15. september gerði ráð fyrir lægð sem færi hratt norður eftir, frá Suðvesturlandi til Vestfjarða, með sunnan stormi og rigningu um nóttina. Engan virðist þó hafa grunað hversu snögglega lægðin myndi dýpka og veðrið versna. Eftir miðnætti bárust engar upplýsingar um veður eða loftþrýsting nærri lægðarmiðjunni og því var ekki unnt að sjá hversu ört hún dýpkaði. Talið er að vindur á Faxaflóa hafi verið hvað mestur um klukkan eitt um nóttina og hugsanlega náð um 35 metrum á sekúndu að meðaltali yfir tíu mínútur. Vindhraðinn gæti síðan hafa haldist um eða yfir 30 metrum á sekúndu fram undir klukkan þrjú eða fjögur um nóttina.

Marie-Gaëlle Robles, nýr sendiherra Frakklands á Íslandi, Anne Manipoud Charcot, langömmubarn franska heimskautafarans Jean-Baptiste Charcot og aðrir aðstandendur fengu heiðurssætin í Lyngbrekku

Vonskuveður um allt land

Óveðrið olli gríðarlegu tjóni. Verst var það frá Faxaflóa norður um Snæfellsnes, Dali og stóran hluta Vestfjarða. Þök fuku af húsum, minni byggingar eyðilögðust og skúrar fuku, bátar sukku eða slitnuðu upp og síma- og rafmagnsstaurar brotnuðu – kubbuðust í sundur. Í Dölunum sópaðist hey burt og jafnvel stórgrýti fauk undan veðurofsanum. Á Snæfellsnesi fuku tjöld vegagerðarmanna og heilu kartöflugarðarnir sópuðust upp. Á Suðausturlandi fylgdi mikil úrkoma og flóð sem skemmdu vegi og ræktarland.

Pourquoi-Pas? hafði siglt um erfiðustu hafsvæði heims, en í fyrirlestrinum kom fram að þetta kunni að hafa verið versta veður sem skipið hafði lent í. Jafnframt var bent á að veðrið eitt og sér hefði ekki endilega grandað skipinu; staðsetning þess þegar óveðrið skall á hafi skipt miklu. Hamfarirnar bundust heldur ekki eingöngu örlögum franska skipsins. Auk þeirra sem fórust með Pourquoi-Pas? létust 17 aðrir á sjó í óveðrinu við Ísland þennan dag. Þannig varð lægðin ein sú mannskæðasta og eftirminnilegasta sem gekk yfir landið á þessum tíma.

**Munir í eigu heimamanna sem tengjast skipsskaðanum vöktu athygli gesta**

**Kvenfélagið bauð upp á veitingar í Lyngbrekku**

**Þarna má m.a. sjá orður sem íslenskir sjó- og björgunarmenn hlutu fyrir afrek sín**

Sýndur var þátturinn Stiklur eftir Ómar Ragnarsson frá árinu 1986, þar sem hann tók viðtal við Ingibjörgu Friðgeirsdóttur frá Hofsstöðum um atburðina þegar rannsóknarskipið Pourquoi-Pas? fórst og áhrifin sem það hafði á samfélag Mýramanna

Ein mannskæðasta lægð sem gengið hefur yfir landið

Trausti Jónsson rifjaði upp veðrið þennan örlagaríka dag þegar Pourquoi-Pas? fórst

Trausti Jónsson rifjaði upp veðrið þennan örlagaríka dag þegar Pourquoi-Pas? fórst