„Eins og að koma heim þegar ég kem til Íslands“

Áhrifamikil minningarathöfn var haldin í Straumfirði á Mýrum í gær í tilefni þess að 90 ár eru liðin frá því að franska rannsóknarskipið Pourquoi-Pas? fórst þar við ströndina. Dagskráin var unnin í samstarfi Borgarbyggðar, franska sendiráðsins á Íslandi, landeigenda í Straumfirði og Landnámsseturs Íslands. Tuttugu og fjórir afkomendur skipverjanna komu sérstaklega til Íslands til að vera viðstaddir athöfnina. Fjörutíu menn fórust þegar Pourquoi-Pas? steytti á skerinu Hnokka aðfararnótt 16. september 1936 en aðeins einn komst lífs af. Meðal gesta við athöfnina voru Marie-Gaëlle Robles, nýr sendiherra Frakklands á Íslandi og Unnur Brá Konráðsdóttir, sveitarstjóri Borgarbyggðar. Þá tóku fjórir sjóliðsforingjar af frönsku herskipi, sem liggur í Reykjavíkurhöfn, einnig þátt í athöfninni.

Stundin var áhrifamikil og ljóst að staðurinn skipar sérstakan sess í hugum afkomenda þeirra sem voru um borð. Minning þeirra sem fórust var heiðruð, en jafnframt rifjað upp merkilegt vísindastarf Jean-Baptiste Charcots og áhafnar hans, sem og þau sterku tengsl sem Charcot myndaði við Ísland og Íslendinga á ferðum sínum hingað til lands. Einn áhrifamesti hluti athafnarinnar fór fram í Ólafsvík í Straumfirði. Þar vörpuðu afkomendur og íslenskir þátttakendur 41 rós í hafið til minningar um skipverjana og sem virðingarvott við þá sem lentu í þessum válega atburði fyrir réttum 90 árum. Rósirnar á haffletinum urðu þannig táknræn brú milli fortíðar og nútíðar og minntu á tengslin sem enn lifa milli fjölskyldna skipverjanna og staðarins þar sem örlög Pourquoi-Pas? réðust. Landeigendurnir og gestgjafarnir Svanur Steinarsson og Elfa Hauksdóttir opnuðu sumarhús sitt fyrir gestum og þátttakendum að athöfn lokinni. Þau hafa í gegnum tíðina tekið hlýlega á móti afkomendum skipverjanna og með gestrisni sinni myndað við marga þeirra sterk vináttubönd. Minningarathöfnin bar þess glöggt merki að þótt níu áratugir séu liðnir frá slysinu lifir minningin um Pourquoi-Pas?, Charcot og áhöfn hans áfram beggja vegna hafsins.

Hópurinn staldraði við hjá minnisvarða um sjóslysið sem reistur var 20. júlí árið 1996 á leið sinni niður að Ólafsvík. Fyrir miðri mynd er Unnur Brá Konráðsdóttir, sveitarstjóri Borgarbyggðar en til hægri á myndinni má sjá Svan Steinarsson ræða við Anne Manipoud Charcot

Persónuleg tenging

Anne Manipoud Charcot, langömmubarn franska heimskautafarans Jean-Baptiste Charcot, var meðal þeirra sem komu saman til minningar um þá sem fórust. Hún segir minninguna um langafa sinn og áhöfn hans skipta fjölskylduna miklu máli og að sérstök tengsl Charcots við Ísland lifi enn sterkt meðal afkomenda hans.

Nú, 90 árum síðar, var þeirra sem létust í slysinu minnst með fallegri og áhrifamikilli athöfn. Fyrir Anne Manipoud er ferðin til Íslands ekki aðeins þátttaka í minningarathöfn heldur einnig persónuleg tenging við sögu fjölskyldunnar. „Þetta er alltaf mjög mikilvæg stund fyrir okkur og fyrir mig persónulega, enda er þetta hluti af sögu fjölskyldu minnar,“ segir Anne-Marie í samtali við blaðamann Skessuhorns. Hún segir jafnframt mikilvægt að minnast þeirra sem voru með langafa hennar um borð í skipinu og þess mikla vísindastarfs sem áhöfnin kom að.

**Á minnisvarðanum standa þessi orð: „Til minningar um Charcot skipstjóra og félaga hans sem fórust í skipbroti Pourquoi Pas? þann 16. september 1936.“**

Leiðangrar Charcots og samstarfsmanna hans beindust meðal annars að rannsóknum á norðurslóðum. Anne Manipoud bendir á að þær upplýsingar sem safnað var í þessum leiðöngrum hafi öðlast nýtt gildi á síðari árum, ekki síst þegar kemur að rannsóknum á breytingum á loftslagi. „Þeir fóru í fjölmarga vísindaleiðangra á norðurslóðir og rannsóknir þeirra hafa reynst afar verðmætar. Þær nýtast meðal annars nú á dögum til að auka skilning okkar á þeim breytingum sem orðið hafa á loftslaginu.“

Tengsl Jean-Baptiste Charcot við Ísland voru sterk og hingað kom hann oftar en einu sinni. Anne Manipoud segir að honum hafi þótt vænt um landið og fólkið sem hér bjó. Þau tengsl hafi varðveist innan fjölskyldunnar allt fram á þennan dag. „Charcot var mikill vinur Íslands. Ísland er stórkostlegt land og þegar við komum hingað er það svolítið eins og að koma heim,“ segir hún.

**Anne Manipoud Charcot stjórnaði minningarstundinni og rósafleytingunni í flæðarmálinu í Ólafsvík**

Hún rifjar einnig upp að langafi hennar hafi átt góða vini hér á landi og notið dvalarinnar á Íslandi. Skömmu áður en hann hélt í sína síðustu örlagaríku ferð frá Reykjavík sótti hann messu í Landakoti. Fáum dögum síðar skall óveðrið á. Pourquoi-Pas? fórst við Mýrar og þar með lauk ævi Charcots og nær allrar áhafnar hans. Eftir stóð saga sem hefur tengt Frakkland og Ísland sterkum böndum allar götur síðan.

Fyrir Anne Manipoud snýst minningarathöfnin því ekki aðeins um hinn hörmulega atburð heldur einnig um að varðveita minningu fólksins, vísindastarfs þess og vináttunnar sem myndaðist milli Charcots og Íslendinga. „Það er okkur mjög mikilvægt að minnast alls þess sem þetta fólk gerði fyrir okkur og halda minningu þess og sögunni áfram á lofti.“ Níutíu árum eftir slysið lifir minningin um Jean-Baptiste Charcot og áhöfn Pourquoi-Pas? því enn beggja vegna hafsins. Minningarathöfnin á Vesturlandi var áminning um váleg örlög skipsins, en ekki síður um þau sterku bönd vináttu og virðingar sem urðu til milli Frakka og Íslendinga og hafa varðveist í nær heila öld.

**Upplýsingaskilti með korti af staðsetningu sjóslyssins vakti áhuga viðstaddra**

**Öldur hafsins skiluðu rósunum á land sem er táknræn myndlíking fyrir þá látnu sem haföldur sjávar báru að strönd landsins eftir að skipið hafði brotnað í spón á skerinu Hnokka**

Franskur sjóliðsforingi leikur lagið „The Rowan tree“ á sekkjapípu við athöfnina. Lagið er hefðbundið þjóðlag frá Skotlandi og er ljúfsár söknuður – nostalgísk hugleiðing um bernskuna, fjölskylduna og hin djúpu tilfinningatengsl við heimahagana

**Frönsku sjóliðarnir gengu síðastir úr fjörunni**

**Að athöfn lokinni var komið saman í sumarhúsi landeigenda. Hér eru þau hjónin Svanur Steinarsson og Elfa Hauksdóttir ásamt dóttur sinni og söngkonu, Þóru Sif Svansdóttur**

**„Þröngt mega sáttir sitja,“ segir hið fornkveðna. Tæplega 50 manns voru samankomin í um 30 fermetrum**

**Anne Manipoud Charcot, Unnur Brá Konráðsdóttir og Marie-Gaëlle Robles héldur allar ræðu sem góður rómur var gerður að**

Þóra Sif Svansdóttir söng lagið „Í fjarlægð“ (Lag / texti: Karl O. Runólfsson / Valdimar H. Hallstað og Karl O. Runólfsson), við undirleik Daníels Sigurðssonar við mikla hrifningu viðstaddra

**Hjónin Svanur og Elfa voru leyst út með gjöfum sem Anne Manipoud Charcot afhenti fyrir hönd aðstandenda**

Frönsku sjóliðarnir voru virðulegir og fágaðir í allri framkomu. Sekkjapípuleikarinn er lengst til vinstri, en nöfn þeirra voru ekki gefin upp, af öryggisástæðum og reglum franska flotans

**„The Rowan tree“ hljómaði undursamlega úr sekkjapípunni úti í náttúru Íslands, enda gífurlega fallegt lag**

Í eigu þeirra hjóna mátti líta muni sem tengjast sjóslysinu. Fánastöngin á borðinu er rennd úr viði úr Pourquoi-Pas? en þarna eru kýrauga og flaska sem kafarar fundu í flakinu árið 1986. M.a. má sjá spurningarmerkið sem var hluti af heiti skipsins, þilfarsljós sem er slitið eftir mikinn umgang á dekki og lítið vogarlóð.

Áhrifamikil minningarathöfn haldin í Straumfirði á Mýrum – myndasyrpa

„Eins og að koma heim þegar ég kem til Íslands“

„Eins og að koma heim þegar ég kem til Íslands“