Þrjár kynslóðir byggja á sama grunni

Verktakafyrirtækið Þróttur á Akranesi stendur á merkum tímamótum en nú eru 80 ár liðin frá stofnun þess. Fyrirtækið hefur verið rekið á sömu kennitölu frá upphafi og saga þess spannar nú þrjár kynslóðir sömu fjölskyldu. Reksturinn hófst í smáum stíl árið 1946, með dráttarvél og síðar einni jarðýtu, en í dag starfa um 40 manns hjá Þrótti og fyrirtækið ræður yfir öflugum tækjaflota. Nú er jafnframt verið að flytja starfsemina í um 1.500 fermetra nýbyggingu við Lækjarflóa 25 á Akranesi.

Helgi Þorsteinsson hefur lengi verið einn helsti burðarásinn í þessari sögu. Hann og eiginkona hans, Olga Magnúsdóttir, tóku við fyrirtækinu árið 1983 og byggðu það upp á næstu áratugum. Nú hafa synir þeirra tekið við stærstum hluta daglegs rekstrar. Fannar og Ómar Helgasynir stýra fyrirtækinu en yngri bróðir þeirra, Þorsteinn, stýrir efnisvinnslu og námurekstri. Sjálfur er Helgi þó hvergi nærri sestur í helgan stein. Þegar blaðamann Skessuhorns bar að garði var jarðvegsvinna í fullum gangi við höfuðstöðvar fyrirtækisins þar sem verið er að undirbúa malbikun bílastæða. Fyrirhugað er að fagna tímamótunum í nóvember næstkomandi þegar stefnt er á að flutningi fyrirtækisins verði að fullu lokið.

**Frumkvöðullinn Þorsteinn Stefánsson. Samsett mynd úr einkasafni**

Sá möguleikana í jarðýtunni

Upphaf Þróttar má rekja til þess þegar Þorsteinn Stefánsson á Akranesi fékk hugmynd um að kaupa eigin jarðýtu eftir að hafa unnið á Hóla-jarðýtunni, sem þá var í eigu Vélasjóðs íslenska ríkisins. Þar kynntist hann jarðýtuvinnu af eigin raun og sá tækifæri í þeirri nýju tækni sem var að ryðja sér til rúms hér á landi. Þorsteinn, faðir Helga og afi þeirra bræðra, hafði unnið á vinnuvélum áður en hann stofnaði fyrirtækið árið 1946. Fyrstu skrefin voru tekin með dráttarvél sem meðal annars var notuð við túnvinnu en fljótlega færði Þorsteinn sig yfir í jarðýturekstur. Helgi segir að á þeim árum hafi ekki verið hlaupið að því að flytja stórvirkar vinnuvélar til landsins. Til þess þurfti leyfi og fjármögnun auk þess sem gott var að geta sýnt fram á verkefni fyrir vélina.

Fyrsta jarðýtan sem Þorsteinn keypti hafði upphaflega verið flutt til landsins með Vegagerðina í huga, sem síðan hikaði við kaupin. Þeim þótti hún of stór. „Pabba bauðst vélin og hann ákvað að taka hana. Hún fór nánast beint í vinnu fyrir Vegagerðina og var í fastri vinnu á sumrin. Það var það mikið að gera.“ Þorsteinn hafði sjálfur kynnst möguleikum jarðýtunnar við störf áður en hann stofnaði Þrótt og Helgi segir þá reynslu hafa kveikt áhuga föður síns á eigin rekstri. Aðbúnaður vélamanna var annar en nú þekkist. Helgi rifjar meðal annars upp sögu föður síns af snjómokstri í Hvalfirði á húslausri jarðýtu. „Það var engin miskunn í þessu. Menn fóru bara af stað og unnu verkin.“

**Nýja húsið er 1.500 fermetrar að stærð og er hið glæsilegasta að sjá**

Tóku við einni jarðýtu

Þegar Helgi og Olga tóku við Þrótti síðla árs 1983 var fyrirtækið enn smátt í sniðum. „Þegar við keyptum þetta var í raun bara ein tíu ára gömul jarðýta. Við byggðum fyrirtækið upp saman frá þeim tíma,“ segir Helgi. Verkaskipting hjónanna var skýr. Olga tók að sér fjármál, bókhald og starfsmannahald en Helgi stýrði öðrum þáttum rekstrarins, sá um tilboðsgerð, verkefni og viðhald tækjanna. Hann leggur áherslu á að þáttur Olgu í uppbyggingunni hafi verið jafn mikilvægur og hans eigin. „Hennar þáttur í þessu er ekkert minni en minn.“

Á sama tíma og hjónin tóku við voru miklar breytingar að eiga sér stað í verktakageiranum. Áður hafði Þróttur unnið mikið í tímavinnu, meðal annars fyrir Vegagerðina, en verkefnin færðust í auknum mæli yfir í útboð. Það kallaði á allt önnur vinnubrögð. „Maður þurfti að reikna verkin út sjálfur, fara út og skoða aðstæður og bjóða síðan í þau. Þetta voru erfið ár. Við lifðum mjög spart og lögðum gríðarlega vinnu í að láta fyrirtækið ganga.“ Helgi segir vinnudagana oft hafa verið langa. Þegar verkefnum dagsins lauk tók við viðhald á tækjunum svo þau væru tilbúin næsta morgun. „Maður var eiginlega aldrei heima. Það þurfti alltaf að vera að gera við og halda öllu gangandi.“

**Helgi Þorsteinsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri, hefur nú afhent keflið til sona sinna, þriðju kynslóðar Þróttar á 80 árum**

Varkárni rauður þráður

Helgi telur varkárni í fjármálum vera eina helstu ástæðu þess að fyrirtækið hefur lifað af allar sveiflur undanfarinna áratuga. „Það hefur aldrei verið mokað miklu út úr fyrirtækinu. Peningarnir hafa farið aftur í uppbygginguna.“ Sú hugsun kom sér vel þegar erfið ár gengu yfir. Fyrirtækið hafi forðast óþarfa áhættu og ekki skuldsett sig meira en nauðsynlegt var. „Þegar mögru árin koma verður eitthvað að vera eftir. Við höfum aldrei rasað um ráð fram.“

Sú stefna reyndist meðal annars dýrmæt í fjármálahruninu 2008. Þróttur hafði líkt og mörg fyrirtæki fjármagnað tæki með gengistryggðum samningum en skuldsetningin var hófleg. „Við höfðum þá reglu að fara ekki yfir 50% í lántöku af kaupverði nýrra véla.“ Helgi segir jafnframt traust samband við fjármálafyrirtæki og aðra viðskiptaaðila hafa skipt miklu. „Traustið var hundrað prósent og alveg gagnkvæmt. Það er gríðarlega mikilvægt í viðskiptum.“

Náman mikilvægt gæfuspor

Eitt stærsta skrefið í uppbyggingu Þróttar var tekið árið 2010 þegar fyrirtækið keypti um 60 hektara námusvæði í landi Stóru-Fellsaxlar af Hvalfjarðarsveit. Kaupin voru gerð skömmu eftir hrun þegar aðstæður í atvinnulífinu voru erfiðar, en Helgi segist aldrei hafa efast um að náman væri mikilvæg framtíðarfjárfesting. „Ég var alveg viss um það. Þetta hefur komið okkur gríðarlega vel, sannkölluð gullnáma,“ segir Helgi. Til að fjármagna kaupin var meðal annars seld vinnuvél úr landi. Síðar, þegar aðstæður bötnuðu, var tækjakosturinn byggður upp á ný. Fyrirtækið hafði þá þegar vaxið talsvert. Um miðjan tíunda áratuginn var starfsemin flutt frá Ósi í Hvalfjarðarsveit að Ægisbraut á Akranesi og þar voru höfuðstöðvar Þróttar næstu þrjá áratugina.

Bræðurnir Fannar Helgason framkvæmdastjóri og Ómar Helgason fjármálastjóri eru þriðji ættliðurinn sem rekur Þrótt ehf. Myndin er tekin á kaffistofunni á efri hæðinni að Lækjarflóa 25

Synirnir ólust upp við fyrirtækið

Á sama tíma og Helgi og Olga byggðu reksturinn upp ólust synir þeirra upp við fyrirtækið. Helgi segir þá alla hafa kynnst vinnunni ungir. „Þeir eru allir aldir upp við þetta. Um fermingu voru þeir farnir að koma inn á gröfurnar og vinna með okkur.“ Hann telur verklega reynslu af þessu tagi dýrmæta. „Það gerist ekkert af sjálfu sér. Menn þurfa að læra verklagið, vinna og finna lausnir. Sú reynsla fylgir manni áfram.“

Fannar og Ómar taka undir þetta. „Lengi býr að fyrstu gerð,“ segja bræðurnir. Þeir muna báðir eftir að hafa unnið á vélum hjá föður sínum á sumrin um og eftir fermingaraldur. Kynslóðaskiptin urðu síðan smám saman fremur en á einum tilteknum degi. Fannar kom inn í fyrirtækið sem verkefnisstjóri árið 2015 og tók með tímanum við sífellt stærri hluta stjórnunarinnar og er í dag framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Ómar, sem er fjármálastjóri fyrirtækisins í dag, kom til starfa nokkrum árum síðar og tók meðal annars við verkefnum sem móðir hans hafði sinnt. Þorsteinn yngri bróðir þeirra sér nú um efnisvinnslu og námurekstur fyrirtækisins.

Helgi hefur samhliða fært sig meira til hliðar í daglegri stjórnun en tekur enn virkan þátt í verkefnum fyrirtækisins. Hann er t.d. um þessar mundir við störf á jarðýtu í Gilsfirði, kominn yfir sjötugt, þar sem Þróttur vinnur að vegagerð. Hann segir synina þrjá vinna vel saman þótt sjónarmið þeirra séu ekki alltaf þau sömu. „Það er mjög dýrmætt að hafa mismunandi sjónarhorn á hlutina því þá er líklegra að það náist besta mögulega niðurstaðan. Ég hef kannski oft verið varkárari, en þeir sjá fleiri möguleika. Það hjálpar mönnum að komast að réttri niðurstöðu.“

**Matsalurinn á fyrstu hæðinni er að taka á sig mynd**

Verkefni víða um land

Fannar og Ómar segja að þótt ný kynslóð hafi tekið við stjórnartaumunum hafi grunngildi fyrirtækisins lítið breyst. „Við reynum að standa fyrir það sem fyrirtækið hefur lagt áherslu á alla tíð, að sýna ráðdeild og skila af okkur góðum verkum,“ segir Fannar. Ómar tekur í sama streng. „Traustur verktaki síðan 1946 lýsir kannski best því sem Þróttur stendur fyrir.“

Þeir segja markmiðið ekki vera að stækka fyrirtækið vaxtarins vegna. Mikilvægara sé að reka það skynsamlega, halda góðri stöðu og hafa nægan sveigjanleika til að geta brugðist við þegar stór verkefni koma inn. Í dag starfa um 40 manns hjá Þrótti. Tækjaflotinn telur meðal annars 10 til 15 gröfur, fjórar jarðýtur, þrjá valtara og 11 til 12 vörubíla. Til viðbótar eru tæki leigð eftir þörfum þegar álagið er sem mest og verkefnastaðan kallar á það. Sveigjanleiki skiptir miklu máli að sögn bræðranna enda getur stórt verkefni komið inn með skömmum fyrirvara og fyrirsjáanleiki í greininni oft lítill.

Starfssvæðið hefur sömuleiðis stækkað mikið og nær nú langt út fyrir Akranes og Vesturland ef því er að skipta, enda býður Þróttur nú í verkefni um land allt og vinnur meðal annars að vegaframkvæmdum við Flúðir, milli Patreksfjarðar og Tálknafjarðar og í Gilsfirði, auk annarra verkefna á höfuðborgarsvæðinu og Vesturlandi. Í augnablikinu eru þeir minnst á Akranesi. Stór hluti veltunnar hjá fyrirtækinu kemur frá útboðsverkefnum og því er samkeppnin hörð.

Helstu verkkaupar hafa í gegnum tíðina verið opinberir aðilar og fyrirtæki á borð við Vegagerðina, Akraneskaupstað, Orkuveituna og Faxaflóahafnir. Fannar og Ómar segja ákveðna niðursveiflu vera í einkageiranum um þessar mundir, einkum í tengslum við byggingariðnaðinn. Hann sé nánast frosinn og framtíðin ákvarðist mikið af ástandinu í þjóðfélaginu. Þeir telja þó verkefnaþörf mikla til lengri tíma, ekki síst vegna uppsafnaðrar viðhaldsþarfar í innviðum landsins.

Tæknibylting frá fyrstu jarðýtunni

Þótt grunngildi fyrirtækisins hafi haldist hafa vinnubrögðin gjörbreyst frá því Þorsteinn Stefánsson settist á fyrstu jarðýtuna. GPS-vélstýringar gera nú vélamönnum kleift að hafa hönnun framkvæmdarinnar inni í vinnuvélinni og tækin geta sjálf stýrt hæð og halla við þá miklu nákvæmnisvinnu sem jarðvegsvinnan krefst. Vélarnar magntaka það sem þarf til að gera grunn fyrir byggingar og reikna allt út.

Jafnframt berast sífellt meiri upplýsingar frá tækjunum beint inn á skrifstofu, sem auðveldar yfirsýn, stýringu flotans, magntökur og eftirlit með framvindu verkefna. Þeir geti þá séð hvar þurfi að bæta við tækjum sem dæmi. Hvort það þurfi að fjölga vörubílum eða jarðvinnuvélum til að verkið gangi samkvæmt áætlun. Þannig sparist miklir fjármunir og tími. Verkkaupi fær t.d. nákvæmari upplýsingar um magn og kostnað við framkvæmdina. Þetta er algjör bylting að sögn bræðranna. „Tækin geta stýrt hæð og halla af mikilli nákvæmni og upplýsingar um vinnuna berast jafnframt beint inn á skrifstofu,“ segja bræðurnir.

Umhverfismál hafa einnig fengið aukið vægi. Þróttur hefur þegar fjárfest í lítilli rafknúinni gröfu og bræðurnir gera ráð fyrir að rafvæðing vinnuvéla aukist til framtíðar litið. Þeir telja þó langt í að stórvirkar vinnuvélar sem fara milli verkefna verði alfarið knúnar rafmagni. Sá hluti rafvæðingarinnar sé ekki kominn á þann stað að það sé raunhæft að keyra öll tækin á rafmagni. Að sögn þeirra bræðra mun alltaf verða þörf fyrir tæki knúin jarðefnaeldsneyti.

Úr 370 fermetrum í 1.500

Nýtt húsnæði Þróttar við Lækjarflóa 25 er sýnilegasta merkið um þá þróun sem orðið hefur frá því Helgi og Olga tóku við einni jarðýtu árið 1983. Gamla húsnæðið við Ægisbraut var um 370 fermetrar og löngu orðið of lítið. Nýbyggingin er um 1.500 fermetrar og þar eru m.a. skrifstofur, fundaaðstaða, matsalur, vinnurými verkefnastjóra, búningsherbergi, geymslur og þrír stórir vinnusalir fyrir lager og verkstæði.

Helgi hafði lengi séð fyrir sér að fyrirtækið þyrfti slíka aðstöðu en segir tækjakostinn fyrst hafa þurft að ganga fyrir. „Ég vildi alltaf koma upp góðu húsnæði en fyrst þurfti að byggja upp tækin. Svo var gamla húsnæðið einfaldlega löngu sprungið utan af okkur.“ Nýbyggingin hefur að stórum hluta verið fjármögnuð með eigin fé fyrirtækisins, í samræmi við þá stefnu sem Helgi og Olga fylgdu við uppbygginguna.

Uppbygging nærsamfélagsins

Helgi segir að fjölskyldan hafi jafnframt lagt áherslu á að fyrirtækið eigi að láta gott af sér leiða á Akranesi. Við byggingu nýja húsnæðisins var því leitast við að kaupa þjónustu af iðnaðarmönnum og fyrirtækjum á svæðinu. „Mér finnst það eiginlega skylda þegar maður er að framkvæma hér. Ef þú getur fengið þjónustuna í heimabyggð þá átt þú að nýta hana. Þú ert að byggja upp nærsamfélagið um leið.“

Sama hugsun birtist í stuðningi Þróttar við íþrótta- og samfélagsstarf á Akranesi. „Þegar fyrirtækin hér vinna saman og versla hvert við annað nýtur allt samfélagið góðs af því,“ segja þeir feðgar. „Við erum t.d. helstu styrktaraðilar körfuboltans á Akranesi og styðjum vel félagasamtök, knattspyrnuna og fleiri íþróttir hér á Skaganum,“ bæta Fannar og Ómar við.

Þriðja kynslóðin hefur tekið við keflinu

Olga lét af síðustu verkefnum sínum hjá fyrirtækinu í sumar og Helgi hefur smám saman fært meiri ábyrgð yfir til sona þeirra. Þótt formleg verkaskipting hafi breyst segir hann fjölskylduna hafa byggt fyrirtækið upp í sameiningu. Nú er það þriðja kynslóðin sem ber meginábyrgð á að halda þeirri vegferð áfram.

Fannar og Ómar segja framtíðarsýnina í raun svipaða þeirri sem mótað hefur reksturinn undanfarna átta áratugi; hægur og traustur vöxtur, góð verk og fjárhagsleg festa. „Við erum náttúrulega bara rétt að byrja,“ segja Fannar og Ómar brosandi. Helgi virðist sömuleiðis sáttur við að sjá synina taka við því sem hann og Olga byggðu upp og faðir hans lagði grunninn að árið 1946. „Ég held að þetta sé komið í mjög góðar hendur.“ Og næsta stóra kennileiti er þegar komið í sjónmál. Bræðurnir stefna ótrauðir áfram – að hundrað ára afmæli Þróttar.

Þróttur fagnar 80 árum og er elsta verktakafyrirtæki landsins

Þrjár kynslóðir byggja á sama grunni

Þrjár kynslóðir byggja á sama grunni