Rætt við Ingunni Ríkharðsdóttur um skólamál á Akranesi í hálfa öld

Ingunn Ríkharðsdóttir varði starfsævinni í að vinna með börnum. Hún hóf störf í sumarafleysingum á dagheimilinu í Akurgerði á Akranesi árið 1971 þegar hún var aðeins 16 ára gömul og lauk starfsferlinum rúmri hálfri öld síðar sem leikskólastjóri Garðasels í árslok 2023. Þegar blaðamaður gengur inn í stofu á heimili Ingunnar til að ræða við hana um starfsferilinn er það fyrsta sem grípur augað glæsilegt málverk Skagamannsins Bjarna Þórs af konu umvafinni börnum. Ingunn segir verkið hafa verið gjöf sem henni þyki vænt um. Ingunn býður upp á kaffi og talið berst að fjölskyldunni.

Systkinin eru fimm, börn Ríkharðs Jónssonar og Hallberu Leósdóttur, og elstar eru þrjár systur Ragnheiður, Hrönn og Ingunn og nokkuð yngri eru Sigrún og Jón Leó. Það vekur athygli að elstu þrjár helguðu stórum hluta starfsferilsins sem skólastjórar; Ragnheiður og Hrönn í grunnskóla og Ingunn í leikskóla. Getur það verið tilviljun? „Maður ólst upp við mikla festu og að maður ætti að skila sínu. Við áttum að standa okkur í skólanum og sinna skyldum sem við höfðum heima fyrir, hefðbundin heimilsstörf. Við ólumst líka upp við að lífið snýst ekki einungis um okkar eigin hagsmuni heldur að sem flestum gangi vel,“ segir Ingunn þegar hún lýsir uppeldinu. „Það voru gerðar miklar kröfur til okkar.“

Hálfblindur sundkappi

Ingunn, rétt eins og önnur börn á Akranesi á hennar aldri, þekkti ekki til dagheimila eða leikskóla í sínum uppvexti. Hennar veröld voru leikvellir bæjarins þar sem börn komu saman og léku kvölds og morgna. „Lífið var leikur. Maður vaknaði á morgnana og hafði engar áhyggjur af því að leiðast. Hverfið var fullt af krökkum. Við fórum í útileiki; fallin spýta, hafnabolti og feluleikur út um alla garða. Róluvöllurinn við Brekkubrautina var ævintýraveröld. Þar stunduðum við rólustökk alla daga. Þá voru rólurnar háar, engar öryggiskröfur og sveiflan gríðarleg. Það var skipt í lið og við róluðum og stukkum og næsti í liðinu átti að stökkva í róluna, róla, stökkva og svo koll af kolli og það lið sem fyrst var að klára sigraði,“ segir Ingunn þegar hún hugsar til baka. „Þetta var glæfragangur en ég var óhrædd við allt svona sem barn. Maður rólaði líka og sparkaði rólunni svo hún vafðist upp á spýtuna að ofan og maður sjálfur stökk og oft lengra en maður ætlaði eins og í eitt skiptið þegar ég lenti í nálægum kartöflugarði.“

Ingunn kemur úr mikilli íþróttafjölskyldu. Ríkharður faðir hennar var fremsti knattspyrnumaður þjóðarinnar og Hallbera móðir hennar var frambærilegur hlaupari á yngri árum. Fyrir utan skólann voru íþróttir í raun eini rammi barna í samfélaginu. Ingunn æfði lengi sund og komst í landsliðið en hún segir að ekki margir krakkar hafi stundað íþróttir á Akranesi á þessum árum ef frá eru taldir drengirnir sem æfðu fótbolta.

„Ég hætti þegar ég komst í landsliðið. Ég sá mjög illa, eins og margir í minni fjölskyldu, ég var með -8 í nærsýni. Þegar ég stakk mér til sunds í 50 metra Laugardalslauginni þá sá ég ekkert. Mér var sagt að horfa á klukku og taka tímann sjálf. Ég sá enga klukku. Ég missti alla trú á að ég gæti þetta og hætti en sagði engum ástæðuna, pabbi var nú lítið glaður með þessa uppgjöf,“ rifjar Ingunn upp en hún var vön 12,5 metra innilaug Skagamanna, Bjarnalaug. „Við vorum að rifja það upp um daginn; ég og gamall félagi, að við vorum 16 eða 17 í efsta flokki saman ofan í þessari litlu laug á æfingum. Ef við stelpurnar fórum ekki nógu hratt þá syntu strákarnir undir okkur.“

Dagheimili Kvenfélags Akraness

Fyrstu minningar Ingunnar af barnapössun eru frá því hún passaði litla bróður sinn Jón Leó sem er áratug yngri. „Ég sá um hann eitt sumarið. Mamma hafði farið í smá fótaaðgerð. Minningin er sú að ég dubbaði hann upp í spariföt, útsaumuð og bróderuð föt, hvíta skó og hvíta sokka. Ég setti hann svo í kerru og rúntaði með hann um bæinn og hann mátti ekki hreyfa sig,“ segir Ingunn og brosir.

Það leið ekki langur tími frá því Ingunn rúntaði með Jón bróður sinn í kerrunni og þar til hún réðist til starfa á dagheimili. Hún var aðeins 16 ára gömul, sumarið 1971, þegar hún var ráðin á dagheimilið Vorboðann í Akurgerði sem rekið var af Kvenfélagi Akraness. Á þessum tíma var algengt að félög kvenna rækju dagheimili og er Barnavinafélagið Sumargjöf í Reykjavík frægasta dæmi þess en það rak nokkur dagheimili. „Dagheimilið var þar sem lóð leikskólans Teigasels er í dag. Þetta var bara íbúðarhús á tveimur hæðum og á efri hæðinni voru eldri börnin og yngri börnin niðri – þau voru ýmist hálfan eða allan daginn. Það voru þrír til fjórir starfsmenn á hvorri hæð og forstöðukonan var Sigrún Gíslasdóttir. Þegar mest lét voru um 36 börn á efri hæðinni í þessu húsi með einu klósetti og ekki búið undir slíka starfsemi.“

Ingunn segir að dagheimilið hafi ekki verið með því sniði sem við þekkjum leikskóla í dag og hafi í raun verið daggæsla. „Þetta tengdist félagsmálum stjórnsýslunnar en ekki menntamálum. Fólk leit á þetta sem gæslu og þjónustu við vinnandi fólk. Það komst bara lítill hluti barna á Akranesi þarna inn og í forgangi voru börn t.d. kennara, hjúkrunarfræðinga og lækna.“

Þegar Ingunn lítur til baka segir hún að eðlilega hafi starfshættir breyst mikið. Á dagheimilinu voru tvær konur sem elduðu mat og áttu börnin að borða það sem þeim bauðst. „Viðhorfið var að börnin ættu að borða það sem væri í boði og engin undantekning gerð með það. Hafragrauturinn á morgnana gat verið fyrir framan barn ansi lengi og þannig var bara unnið. Ekkert sérfæði var fyrir neinn og enginn með ofnæmi á þessum tíma sem er sérstakt. Þegar maður kemur ungur inn á svona vinnustað þá breytir maður ekki neinu og fylgir bara. Það var margt á þessum tími sem gengi ekki upp í dag. Maður getur bara mátað þetta við sjálfan sig. Suman mat gæti ég setið með allan daginn án þess að borða,“ segir Ingunn.

**Fóstrumerkið sem Ingunn fékk við útskrift úr Fóstruskóla Íslands**

Ódýr starfskraftur úr Fóstruskólanum

Eftir að hafa unnið á Vorboðanum var ekki aftur snúið. Ingunn hafði fundið áhugasvið sitt. „Mamma sagði að það hafi verið ólán að ég hafi farið að starfa á dagheimilinu. Á þessum tíma þótti best að fólk tæki stúdentspróf. Foreldrar mínir vildu að ég gerði það og ég prófaði að fara í Menntaskólann við Hamrahlíð en fann mig ekki. Þannig ég skráði mig í Fóstruskólann.“

Árið 1973 innritaðist hún í Fóstruskóla Íslands og nam þar í þrjú ár og útskrifaðist þaðan árið 1976. Þetta var fyrsta starfsár Fósturskólans en hann var byggður á grunni Fóstruskóla Sumargjafar. „Fyrsta árið fórum við einn mánuð í skólann, síðan tók við verknám þar sem við unnum undir leiðsögn fóstra en sem fullir starfskraftar á leikskóla Sumargjafar fyrir kannski 10% laun. Við unnum alla daga frá október fram í apríl og síðan fórum við í skólann í maí. Þetta var bara þrælavinna. Við vorum látnar opna og loka, við vorum látnar vinna á aðfanga- og gamlársdag en í þá daga var opið fram að hádegi,“ rifjar Ingunn upp.

Annað árið í skólanum var aðeins bóklegt nám. „Við vorum í uppeldisfræði, íslensku, framsögn og öllu mögulegu. Síðasta árið var svo að hluta starfsnám en einnig bóklegt,“ segir Ingunn og bætir við að þetta hafi verið eftirminnilegur tími. „Ímyndin af fóstrum á þessum tíma voru konur sem sátu með gítar og sungu fyrir börn. Valborg Sigurðardóttir var skólastjóri og henni var mikið í mun að við þyrftum að eyða þessari ímynd. Þannig hún ákvað að við þyrftum að æfa á blokkflautu,“ segir Ingunn og hlær við. „Þetta var ekki mjög skynsamlegt því þá getur maður ekki talað eða sungið fyrir börnin en á blokkflautu lærði maður og ég kann á hana.“

Við útskrift fékk Ingunn, eins og aðrar fóstrur, svokallað fóstrumerki á nælu sem henni bar að bera við störf sín. Hún segir að þarna hafi aldrei verið talað um kennara og enn var togstreita í samfélaginu hvort um væri að ræða menntunarstörf eða daggæslu fyrir atvinnulífið. Í dag er nám í leikskólakennarafræðum með öðru sniði og er til fimm ára á háskólastigi. Það gagnrýna sumir og finnst það of langt nám til að kenna í leikskólum. Því er Ingunn ósammála. „Ég hef mikla skoðun á því. Það þarf ekki minni menntun til að kenna minna fólki. Það á alls ekki að gera minni kröfur eða greinarmun á námi leikskólakennara og grunnskólakennara, þannig munum við gjaldfella leikskólann sem skólastig.“

Garðasel fékk viðurkenningu frá Akraneskaupstað árið 2000 fyrir góðan rekstur. Frá vinstri: Sigrún Gísladóttir leikskólafulltrúi, Ingunn Ríkharðsdóttir, Ingunn Sveinsdóttir aðstoðarskólastjóri og Helga Gunnarsdóttir menningar- og skólafulltrúi.

Sjúkrahússleikskólinn

Árið 1978 kom Sjúkrahús Akraness á fót leikskóla fyrir börn starfsmanna. Ingunn var 23 ára og var falið að stýra leikskólanum sem staðsettur var á neðri hæð í íbúðarhúsi á Heiðarbraut við sjúkrahúsið. Ingunn fór ásamt forstöðumanni sjúkrahússins og keypti inn húsgögn og innréttingar fyrir leikskólann áður en starfsemin hófst. „Hann var aldrei kallaður annað en sjúkrahússleikskólinn og hann var eingöngu fyrir börn starfsmanna sjúkrahússins. Þarna var sjúkrahúsið að reyna að bregðast við skorti á læknum og hjúkrunarfræðingum. Það voru kannski ekki nema 40% barna á Akranesi sem komust inn á leikskóla en þarna var þessu starfsfólki tryggt leikskólapláss.“

Ingunn segir að ekki hafi farið fram neinn uppreikningur á því hvað húsnæðið þyldi mörg börn eða neitt slíkt. Þá var erfitt að reikna hve mörg börn mættu dag hvern. „Fyrirkomulagið var þannig að fólk skráði morgun- og kvöldvaktir á blað í fatahengingu og á því réðist vistunartíminn. Starfsfólk mátti ekki vista börn sín á leikskólanum nema að vera á vakt. Þetta gat raðast þannig að á morgunvaktinni frá átta til þrjú var leikskólinn yfirfullur en á kvöldvaktinni þrjú til sex mætti kannski bara eitt barn,“ segir Ingunn og bætir við að á þessum tíma hafi verið opið til hádegis á laugardögum.

Nýverið hafa slíkir leikskólar, svo kallaðir fyrirtækjaleikskólar, verið til umræðu m.a. fyrir síðustu borgarstjórnarkosningar. Blaðamanni leikur forvitni á að vita afstöðu Ingunnar til þeirra mála. „Sjúkrahússleikskólinn var viðbragð við skorti á fagmenntuðu fólki. Þetta varð ekki langlíft. Ég held að fæstir geri sér grein fyrir því hvað þetta kostar gríðarlega fyrir þann sem rekur þetta. Þarna ræður ekki arðsemi för. Þetta er erfiður rekstur. Ég skil vel umræðuna í Reykjavík því þar er fólk að reyna að leysa vanda varðandi leikskólapláss. Mér finnst samt skorta í umræðuna að þegar stórfyrirtæki opnar leikskóla og býður betri laun og ýmislegt annað, hvaðan kemur það starfsfólk? Það kemur úr almenna hlutanum og þá verður mönnunarvandinn enn meiri en áður þar og börn komast ekki inn. En þá spyr fólk; er fólki ekki frjálst að færa sig á milli? Jú, að sjálfsögðu, en þetta leysir engan vanda heldur færir hann bara til.“

Varðandi einkarekna leikskóla segist Ingunn ekki vera andsnúin þeim. „Ég þekkti vel til Skóla ehf. sem rekur nokkra heilsuleikskóla og sá rekstur var til fyrirmyndar. Ég held að formið skipti ekki svo miklu máli því allir rekstraraðilar þurfa að uppfylla lög og reglugerðir um starfsemi leikskóla.“

Ósáttur faðir ýtir við skólamálum á Akranesi

Árið 1980 réði Ingunn sig til starfa í forskóladeild Brekkubæjarskóla og starfaði þar í sjö ár ásamt Halldóru Garðarsdóttur. Á þessum tíma var skólaskylda frá sjö ára aldri en börn mættu í forskóla veturinn áður og lærðu að lesa. „Við kenndum fyrstu þrjá veturna í kjallaranum í íþróttahúsinu við Vesturgötu. Þar voru örlitlir gluggar, nær engin dagsbirta, og ekki hægt að opna þá. Þarna fórum við niður klukkan átta á morgnana og tókum á móti öllum sex ára börnum á Akranesi í nokkrum hópum en þau voru um 140. Hver hópur var í tvær klukkustundir í senn og maður var eins og moldvarpa þegar maður kom upp úr kjallaranum klukkan fjögur á daginn. Við vorum með innlögn á stöfum og kenndum þeim að lesa og skrifa, syngja og hlusta á sögur í samveru og svo var föndrað fyrir jól og páska. Það náðist góður árangur í lestri á þessum tíma og 70-80% af börnunum voru komin vel á veg eða orðin læs.“

Þær Ingunn og Halldóra voru í kjallaranum í þrjú ár áður en forskólinn fluttist í Brekkubæjarskóla og starfaði Ingunn þar til ársins 1987 þegar skólakerfið á Akranesi þurfti að takast á við nýja áskorun. „Árið 1987, mér finnst þetta svo stutt síðan, þá kemur ósáttur faðir í Brekkubæjarskóla, Þorvarður Magnússon, sem á sjö ára gamla stúlku með fjölþætta fötlun sem ekki hafði fengið innritun í grunnskóla af því hún var fötluð. Þorvarður mætir og innritar hana í skólann. Hann ýtti við kerfi sem gerði ekki ráð fyrir börnum með sérþarfir og varð þannig breytan sem breytti öllu fyrir þennan hóp og foreldra þeirra. Þarna varð skólinn að búa til úrræði og ég fékk það verkefni að sjá um kennslu og þjálfun og varð þar til fyrsti vísir að sérdeild Brekkubæjarskóla en árið 1988 var sérdeildin formlega orðin til með stofnanasamningi og markmiðum um þjónustu þessa hóps barna,“ segir Ingunn.

Þetta kemur þeim sem yngri eru nokkuð spánskt fyrir sjónir. Hvar voru þessi börn ef þau voru ekki í skólum fyrir 1987? Ingunn nefnir að örfá úrræði hafi verið í Reykjavík, eins og Öskjuhlíðarskóli, Safamýrarskólinn og Heyrnleysingjaskólinn, en á Akranesi bauðst þessum börnum ekkert. „Þessi börn voru bara heima. Ég man líka hvernig talað var um þetta fólk hér á Akranesi úr minni barnæsku. Það var bara talað um aumingja,“ rifjar Ingunn upp og segir að þessu viðurnefni hafi verið skeytt aftan við nöfn þeirra, sem dæmi Palli aumingi eða Gunna aumingi [innsk. nöfnin eru tilbúningur blaðamanns]. „Ég man eftir einni sem sat flesta daga og rólaði á róluvelli þar sem nú er Jaðarsbrautarblokkin. Hún var öllum stundum á þessum róluvelli. Hún söng og söng og söng sem segir manni það að hún hefði vel getað lært en hún fékk aldrei að fara í skóla.“

**Skólaveturinn 1985-1986 í Brekkubæjarskóla.**
**Frá vinstri: Friðgerður Bjarnadóttir, Bjarki Þór Jónsson, Halldóra Garðarsdóttir og Ingunn Ríkharðsdóttir.**

Sérdeildin varð til

Fyrsta starfsár sérdeildar Brekkubæjarskóla árið 1987 voru tveir nemendur, stúlkan og drengur sem þá var tíu ára. Ekkert var til í upphafi og þurfti að sérsníða allt frá grunni að þessum tveimur nemendum, m.a. námsefni. „Við vorum í samstarfi við Ráðgjafar- og greiningarstöð ríkisins en síðan lagði maður bara af stað. Ég starfaði þarna í tólf ár og á þeim tíma komu mjög ólíkir einstaklingar til okkar. Maður þurfti að læra margt til að geta komið til móts við mjög ólíkar þarfir, t.d. tákn með tali. Við gerðum síðan einstaklingsnámskrár fyrir þessa nemendur og flóra sérþarfa var mikil á þessum árum, svo sem mikil þroskahömlun, einhverfa, lögblinda, geðfötlun og svo voru nemendur sem höfðu getu til að fara aðeins inn í bekki með stuðningi. Sérdeildin þjónaði öllu Vesturlandi á þessum tíma og börn komu og voru hjá fósturforeldrum á Akranesi.“

Best að tengja við jafnaldrana

Þegar stefnan um skóla án aðgreiningar var tekin upp hérlendis lagðist sérdeild Brekkubæjarskóla af. Ingunn segir að fyrir þann tíma hafi færst í aukana að börn sem sumir töldu eiga heima í sérdeildinni færu inn í hefðbundið skólakerfi. Sum þessara barna hafi síðan staðið sig vel innan skólakerfisins og hafi sennilega náð betri árangri en ef þau hefðu farið í sérdeild. Ingunn segir þetta að mörgu leyti hafa verið góða þróun. Á hinn bóginn segir hún að mörg börn geti ekki verið í hefðbundnu skólakerfi. „Skóli án aðgreiningar eins og hann er framkvæmdur í dag er síðan allt annað mál og framkvæmdin ekki nógu vel ígrunduð út frá sérþörfum barna. Þar er verið að þvæla börnum sem hafa ekki burði eða getu til að vera í almennu kerfi,“ segir Ingunn og bætir við að það þyrfti sérkerfi fyrir slíka einstaklinga. „Hvort sem það væri innan skólanna eða í sérskóla. Mér persónulega finnst þau eiga að vera innan skólanna, þannig að börn tilheyri skólasamfélaginu. Börn tengja best við jafningja sína. Það er ekki gott að vera í umhverfi þar sem þau eiga aldrei séns.“

Börnin í veggjunum

Ingunn sneri aftur í leikskólann árið 1999 þegar hún varð leikskólastjóri Garðasels. Þetta var sama ár og fyrsta aðalnámskrá leikskólanna var samþykkt og fyrsta verkefni hennar var að innleiða hana í Garðaseli með sínu starfsfólki. Ingunn hafði unnið með fötluðum börnum lengi og voru þau henni ofarlega í huga þegar hún tók til starfa. „Við vorum með fötluð börn í Garðaseli sem höfðu skilgreindan stuðning með sér á deildum. Það var leikskólakennari á bæjarskrifstofunni sem sá um sérkennslu fyrir alla leikskólana þrjá. Hún kom þá til okkar kannski tvo tíma í viku. Það var hvergi gert ráð fyrir henni í starfi skólans og hún þurfti því að finna sér einhvern stað, jafnvel bara á kaffistofunni. Mér fannst þetta ekki gott fyrirkomulag eftir reynslu mína úr sérdeildinni og eftir fyrsta árið mitt ákváðum við í Garðaseli að breyta þessu til að gera betur fyrir börnin. Ég vildi að leikskólinn myndi sinna þessu hlutverki fyrir þessi börn eins og önnur börn í skólanum. Við bjuggum til stöðu sérkennara við skólann og tókum til rými fyrir sérkennslu sem ekki allir voru sáttir við, sem eðlilegt var því fermetrar voru af skornum skammti,“ segir Ingunn um ráðningu fyrsta sérkennara í leikskóla á Akranesi.

Um langa hríð hafa leikskólar verið þétt setnir og Ingunni er mjög umhugað um rými leikskólanna sem hún telur að hafi verið og sé víða til skammar. Hún nefnir að þegar eitt leyfisbréf var gefið út fyrir leik,- grunn- og framhaldsskóla árið 2019 hafi hún misst sex faglærða starfsmenn á næstu tveimur árum og telur að þar hafi starfsaðstæður leikskólakennara skipt mestu máli, vinnuumhverfið og vinnutíminn. „Maður var orðinn lúinn á þessari fermetraumræðu sem öllu stjórnar í leikskólum og eftir 19 ár í grunnskóla var þessa umræðu hvergi að finna á því skólastigi. Árið 2009 var sett reglugerð þar sem reglur um lágmarksrými barna í leikskólum voru afnumdar. Þetta var gert í kringum kjarasamninga. Það er galið að þú getir fengið kauphækkun með því að minnka enn þá frekar rými barna og þar með fjölga börnum. Nú er viðmið um 3,5 fermetri á barn í leikrými,“ segir Ingunn og vitnar til skýrslu sem gerð var árið 2023 og heitir Börnin í veggjunum og var unnin af Herði Svavarssyni leikskólastjóra Aðalþings. „Maður er alveg sjokkeraður yfir því hvernig þetta hefur farið. Þessir rúmu þrír fermetrar í leikrými voru og eru reiknaðir á þann hátt að aðeins gólfrýmið er mælt. Það er ekki gert ráð fyrir húsgögnum, starfsfólki, hurðum sem opnast og lokast, innréttingum og svo framvegis. Aðeins er gert ráð fyrir því að barnið standi eitt í rýminu. Fyrst var mælt horn í horn innandyra en síðan fóru menn að mæla útveggina árið 2009. Þá er farið að tala um börnin í veggjunum. Þegar maður áttar sig á þeim ógöngum sem við höfum farið í, þar ber ég ásamt mörgum ríka ábyrgð, maður var endalaust í einhverri meðvirkni til að láta hlutina ganga upp. Niðurstaða Harðar var sú að börn hefðu u.þ.b. 1,3 fermetra til að leika sér í leikskólanum í átta tíma á dag. Hann kom með góða myndlíkingu og sagði að þetta væri eins og að setja barn upp í barnarúm í IKEA, stilla hátalara í botn við hlið þess og skilja það eftir í átta tíma á dag.“

Veglegur leikskóli

Helsta bylting sem Ingunn upplifði á sinni tíð sem leikskólastjóri var stækkun Garðasels úr 530 fermetrum í nýja byggingu við Asparskóga sem var 1.670 fermetrar. Elsta deildin tók til starfa haustið 2022 en í janúar 2023 flutti öll starfsemi Garðasels í nýjan skóla. „Þar var lofthæð, loftræsting, lýsing og hljóðvist eins og best verður á kosið og allt til fyrirmyndar. Akranes stóð sig frábærlega í allri vinnu við gerð þessa leikskóla og sýndi mikinn metnað alla leið. Þessi bygging varð mörgum sveitarfélögum bæði fyrirmynd en líka hvatning til að hugsa út fyrir rammann um að eitthvað sé „nóg“ fyrir leikskóla. Leikskólinn er með sex deildir og gott miðrými ásamt frábærri vinnuaðstöðu fyrir starfsfólk. En nú er búið að bæta við sjöundu deildinni í salinn,“ segir Ingunn og dálítil vonbrigðin leyna sér ekki. „Það sem átti að vera veglegt rými fyrir börn og starfsfólk til samveru, setja upp hreyfibrautir og þess háttar, var nýtt til að koma fleiri börnum fyrir. Fermetrar skólans buðu upp á það. Hagsmunir barna og starfsfólks hverfa svo fljótt í þessari fermetraumræðu og skorti á leikskólaplássum.“

Ingunn bendir á að í lögum um dýravelferð, t.d. varðandi hesthús, er kveðið á um hvað hvert dýr eigi rétt á miklu rými. „Það er ekkert slíkt til í reglugerðum á Íslandi um börn í leikskóla og það er galið,“ segir Ingunn og bendir á að það hafi verið orðið mjög þröngt á þingi í gamla Garðaseli. „Eldhúsið var teiknað fyrir 18 börn og fjóra starfsmenn á sínum tíma. Þegar við fórum úr Garðaseli vorum við með 76 börn og um 30 starfsmenn en ennþá sama eldhúsið. Við nýttum allan skólann fyrir leik barna: fataherbergin, klósettin, við lásum fyrir þau á kaffistofunni og það er ekki lengra síðan en 2022.“

Styttingin mátti ekki kosta neitt

Starf Ingunnar sem leikskólastjóra Garðasels var krefjandi í þau 23 ár sem hún sinnti því og áskoranir voru margar og stórar. Í miðjum Covid-faraldri fengu leikskólastjórar það verkefni að innleiða styttingu vinnuvikunnar. „Það verkefni var klárlega það flóknasta og erfiðasta. Einn daginn varð ég bara veik og kerfið slökkti á sér og ég sem hafði ekki orðið veik í þessi rúmu tuttugu ár. Þessi stytting mátti ekki kosta neitt né skerða þjónustu og þetta fór illa með marga stjórnendur. Leikskólar eru ekki yfirmannaðir og hafa aldrei verið. En allt í einu á einn starfsmaður á hverri deild að geta farið í burtu án þess að neinn finni fyrir því. Hlutir eins og að opna og loka leikskólann voru bara verkefni sem við leikskólastjórar þurftum jafnvel að taka að okkur, við gátum ekki eða áttum erfitt með að taka styttingu. Ábyrgðin var bara okkar að láta þetta ganga upp, en öll verkfæri vantaði til að dæmið gengi upp.“

Telur að börn komi of ung inn á leikskóla

Ingunn hefur lagt til að fólk ætti ekki síður að huga að styttingu vinnuviku barna. „Ég ætla að fá að hæla ungum foreldrum fyrir að standa betur vörð um börnin sín en mér fannst gert hérna áður fyrr. Þá keypti fólk hámarkstíma án þess að þurfa endilega á honum að halda.“

Garðasel fór að taka á móti yngri börnum í tíð Ingunnar, allt niður í 14 mánaða gömul. Hún telur þó að eðlilegast væri að börn fengju að vera lengur með foreldrum sínum og fæðingarorlof ætti að ná yfir fyrstu tvö ár barnsins „Mér finnst þau koma of ung inn. Ég ætla samt að segja að mér finnst betra að börn komi snemma inn á leikskóla þar sem er góð mönnun en þau séu hjá dagforeldrum þar sem þú ert með fimm börn inni á heimilum úti í bæ og eitt dagforeldri með þau,“ segir Ingunn og bendir á að komi eitthvað fyrir dagforeldrið geti ómálga börn ekki gert neinum viðvart. „Þegar tveir dagforeldrar eru saman er það strax betri kostur.“

Í aðdraganda síðustu borgarstjórnarkosninga voru heimgreiðslur ræddar sem gæfu foreldrum kost á að vera lengur heima með börnum sínum. Margir afgreiddu það mál sem kvennagildru þar sem móðirin myndi festast á heimilinu í slíku fyrirkomulagi. Væri ekki allt eins hægt að segja það með tveggja ára fæðingarorlof? „Það eru auðvitað meiri líkur á því að konan yrði heima með barnið. Ég ætla samt að segja að ég hef meiri trú í dag á foreldrum og ungum feðrum. Mér finnst við oft gera lítið úr ungum pöbbum. Þeir eru áhugasamir og mæta á foreldrafundina, viðburði og hafa vilja og löngun til að taka þátt og sýna ábyrgð,“ segir Ingunn og bætir við að hún hafi séð breytingu á þátttöku feðra í gegnum árin. „Þetta er bara allt annað en áður var og það er ekki svo langt síðan þessi breyting átti sér stað.“

Lenti í tilvistarkreppu

Nú er Ingunn sest í helgan stein en ástríðan er enn til staðar. Saknar hún starfsins? „Já, mjög,“ svarar hún áður en blaðamaður nær að sleppa orðinu. „Allt góða samstarfsfólkið mitt, börnin og foreldrarnir eru það sem ég sakna mest, ekki endilega verkefnanna. Ég var vakin og sofin yfir þessu starfi alla daga vikunnar. Ég hef enn mikinn áhuga á leikskólamálum. Þegar ég hætti sat ég bara uppi með spurninguna; hver er ég núna? Starfið skilgreindi mig svo mikið. Þetta var ákveðin tilvistarkreppa sem ég upplifði og ég fór í pínu sorgarferli. Ég bara viðurkenni það. En ég er ótrúlega þakklát fyrir tækifærin sem ég fékk í mínu starfi, alla reynsluna og fá að leiða leikskólastarf á miklum umbrotatímum.“

Ingunn segist ekki hætt að hafa skoðanir á leikskólamálum. Hún segir að Akranes sé á réttri leið þrátt fyrir margar áskoranir undanfarna áratugi, leikskólar og bærinn hafi náð góðu samtali síðustu ár sem hafi leitt af sér góðar lausnir innan leikskólanna. Börn fá að vaxa og dafna í leikskólanum og þar ríkir kærleikur og vinátta. „Ég sagði við karlmann sem var að byrja að vinna í leikskóla ekki fyrir löngu síðan. „Nú átt þú eftir að upplifa allan kærleikann og vináttuna þegar barn segir við þig: „Þú mátt alveg koma heim til mín.“ Ég hitti hann aftur nýlega og hann sagðist muna þessi orð og sé farinn að upplifa þennan kærleika. Kærleikur barna er svo tær og einfaldur,“ segir Ingunn að endingu.

„Ímyndin af fóstrum á þessum tíma voru konur sem sátu með gítar og sungu fyrir börn“

Rætt við Ingunni Ríkharðsdóttur um skólamál á Akranesi í hálfa öld

Rætt við Ingunni Ríkharðsdóttur um skólamál á Akranesi í hálfa öld