Forvitnin hefur alltaf rekið Runólf áfram

Runólfur Þór Sigurðsson byggingatæknifræðingur lærði ungur húsasmíði en settist aftur á skólabekk 35 ára gamall. Hann glímdi við alvarleg veikindi í miðju tæknifræðinámi en byggði síðar upp fyrirtæki sem hefur komið að hönnun hundruða mannvirkja um allt land. Hann segir forvitnina hafa verið sinn sterkasta drifkraft frá unga aldri. Það er ró yfir Runólfi á skrifstofu hans við Garðabraut 2 á Akranesi. Á borðinu liggja teikningar og tölvuskjárinn sýnir þrívíddarlíkan af byggingu sem enn er í hönnun. Fyrir flesta eru þetta flóknar línur og tölur á skjá, en fyrir honum er þetta einfaldlega hið daglega líf. Hann hefur varið áratugum í að leysa vandamál, hanna mannvirki og finna leiðir sem standast bæði kröfur byggingarreglugerða og raunveruleikans.

Þótt margir þekki Runólf sem hönnuð og tæknifræðing hófst sagan allt annars staðar. Hún hófst hjá dreng sem ólst upp rétt utan við þéttbýlið á Akranesi, vissi snemma að hann ætlaði að verða húsasmiður og hafði síðan þá óslökkvandi forvitni að vilja skilja, ekki aðeins hvernig hlutir væru byggðir, heldur einnig hvers vegna þeir væru hannaðir eins og þeir væru. „Ég hef alltaf haft gaman af því að finna lausnir,“ segir hann. „Kannski hefur það verið minn helsti kostur alla tíð.“

Uppvaxtarárin í Klapparholti

Runólfur er fæddur og uppalinn á Akranesi en segir uppvöxtinn hafa verið líkari sveitalífi en bæjarlífi. Fjölskyldan bjó í Klapparholti, á svæðinu sem í dag er orðið hluti af bænum, en var þá töluvert utan byggðarinnar. Saga heimilisins er samofin fjölskyldusögunni. Afi hans hafði áður reist Steinsstaði og síðar byggðu synir hans sitt hvort húsið. Faðir Runólfs nefndi sitt Klapparholt en bróðir hans Garðaholt, eftir samnefndum holtum á svæðinu. „Við vorum keyrð í skólann á morgnana en gengum oft heim. Það fylgdu því ákveðin forréttindi að ef maður gleymdi bókunum gat enginn sent mann heim eftir þeim,“ segir hann og brosir. Heima fyrir var nóg að gera. Faðir hans stundaði meðal annars umfangsmikinn varphænsnabúskap og á tímabili voru um þrjú þúsund hænur á bænum. Slátrað var heima og allir lögðu sitt af mörkum. „Þetta kenndi manni að vinna. Það var bara sjálfsagt að taka þátt.“

**Runólfur hóf snemma að nýta sér tölvutæknina við teikningar og hönnun húsa sem hann vinnur í þrívídd. Það er alltaf eitthvað á „teikniborðinu“ hjá Runólfi**

Ákvörðunin sem aldrei breyttist

Ólíkt mörgum jafnöldrum sínum þurfti Runólfur aldrei að velta fyrir sér hvað hann ætlaði að verða þegar hann yrði stór. „Ég vissi alltaf að ég ætlaði að verða húsasmiður.“ Eftir Barnaskóla Akraness og gagnfræðaskólann við Vogabraut lá leiðin í iðnnám. Hann hóf nám við Iðnskólann á sama tíma og fjölbrautaskólakerfið var að taka á sig mynd og lauk síðar náminu frá Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi. Samningstíminn var hjá Trésmiðju Guðmundar Magnússonar. „Það var frábær skóli. Ég lærði óskaplega mikið þar og naut þess að vinna með góðum iðnaðarmönnum.“ Á næstu árum varð hann verkstjóri á byggingarstað og síðar verkstæðisformaður. Þar vann hann að innréttingum fyrir fjölmörg mannvirki, meðal annars Borgarleikhúsið, auk ótal íbúðarhúsa. Síðar réði hann sig til Trésmiðju Akraness hjá Sigurjóni Skúlasyni, sem flestir þekktu sem Skebba, eða Skebba Skúla. Þar tók fyrirtækið að færa sig yfir í stærri verktöku og Runólfur stýrði meðal annars framkvæmdum á viðbyggingu við Höfða, viðbyggingu hjá Heilsugæslunni á Akranesi og þjónustubyggingu Fjölbrautaskólans.

„Af hverju er þetta teiknað svona?“

Þótt honum gengi vel í starfi fór ein spurning að sækja sífellt meira á hann. Af hverju voru hús hönnuð eins og þau voru? „Ég var oft að spyrja hönnuðina af hverju þeir gerðu hlutina á einn hátt en ekki annan. Mér fannst stundum augljóst að hægt væri að leysa ákveðna hluti öðruvísi.“ Smám saman áttaði hann sig á því að áhuginn lá ekki lengur eingöngu í framkvæmdunum heldur einnig í hönnuninni sjálfri. Mörgum árum áður hafði hann nefnt við föður sinn að hann hefði áhuga á tækninámi. Viðbrögðin voru stutt og hnitmiðuð. „Guð almáttugur hjálpi þér. Það getum við ekkert stutt.“ Runólfur tók orðunum ekki illa. Fjárhagurinn var einfaldlega þannig að slíkt nám þótti ekki raunhæfur kostur á þeim tíma. Hugmyndin hvarf þó aldrei. „Ég ákvað með sjálfum mér að áður en ég yrði fertugur ætlaði ég að vera búinn að læra eitthvað meira en húsasmíði.“ Þegar hann varð 35 ára efndi hann það loforð.

**Asparskógar 18 er meðal nýjustu verkefna Runólfs sem hann hannaði frá grunni**

Aftur á skólabekk

Ákvörðunin vakti athygli. Runólfur settist aftur á skólabekk í Fjölbrautaskóla Vesturlands til að bæta við sig þeim áföngum sem upp á vantaði áður en hann kæmist inn í tæknifræðina. „Það var svolítið sérstakt að mæta aftur í skóla með skólatösku á öxlinni. Fólki fannst maður eiginlega orðinn skrýtinn.“ Aldursmunurinn á honum og samnemendum var talsverður en hann lét það ekki á sig fá. „Margir þeirra eru góðir vinir mínir enn í dag.“

Eftir undirbúningsnámið hófst tæknifræðinám í Reykjavík. Álagið var mikið. Hann var með fleiri stærðfræðiáfanga en flestir samnemendur og bætti einnig við sig öðrum námskeiðum til að ná markmiðum sínum. Virka daga dvaldi hann í Reykjavík en kom heim um helgar. „Þegar ég var í skólanum var ég bara í skólanum. Ég reyndi að nýta tímann eins vel og ég gat.“ Síðar áttaði hann sig á því hvers vegna lesturinn hafði oft reynst honum erfiðari en öðrum. Þegar sonur hans greindist með mikla lesblindu fór Runólfur að sjá ákveðið mynstur hjá sjálfum sér. „Ég hafði alltaf lesið allt tvisvar yfir. Þá áttaði ég mig á því að ég gat auðveldlega lesið texta vitlaust án þess að gera mér grein fyrir því. Ég hafði einfaldlega fundið mínar eigin leiðir til að komast í gegnum námið.“ Það varð honum þó aldrei afsökun. Þvert á móti lagði hann enn meira á sig.

„Rafmagnstaflan sló út“ og líkaminn sagði stopp

Álagið hafði þó sitt verð. Einn sunnudagsmorgun var Runólfur á leið með Akraborginni til Reykjavíkur. Hann fann að eitthvað var ekki eins og það átti að vera. „Mér fannst ég vera óvenju sljór.“ Skömmu áður en farþegar gengu frá borði leið skyndilega yfir hann. Hann féll aftur fyrir sig niður á bílaþilfarið. Næst vaknaði hann á Landspítalanum. Rannsóknir leiddu í ljós alvarlegan B12-vítamínskort. „Læknirinn útskýrði þetta þannig að ég hefði einfaldlega gengið á allar birgðir líkamans. Ég hafði verið í fullri vinnu, fjölskyldulífi og mjög krefjandi námi. Það var eins og rafmagnstaflan hefði slegið út.“ Síðan þá hefur hann þurft að sprauta sig reglulega með B12-vítamíni. Hann taldi þó að erfiðleikarnir væru að baki. Svo reyndist þó ekki vera.

**Hér hefur Runólfur lokið við að teikna lagnakerfi í hús**

Veikindin sem hefðu getað bundið endi á drauminn

Runólfur hafði rétt jafnað sig eftir áfallið þegar líkaminn gaf aftur skýr merki um að hann væri kominn að þolmörkum. Á meðan hann vann að lokaverkefni sínu í Tækniskólanum sat hann einn daginn við skriftir þegar hann fann skyndilega hvernig doði færðist upp líkamann. „Fyrst fann ég fyrir náladofa í fótunum. Síðan færðist hann upp líkamann og allt í einu hættu hendurnar einfaldlega að hlýða mér.“ Hann horfði á hendurnar en gat ekki stjórnað þeim. Samnemandi hans studdi hann út í bíl og síðan upp í leiguherbergið við Hringbraut þar sem hann lagðist fyrir. Þegar hann vaknaði síðar um kvöldið ætlaði hann að hringja heim en áttaði sig á því að hann mundi ekki símanúmer fjölskyldunnar. „Ég þurfti að fletta því upp í símaskránni. Þá vissi ég að eitthvað alvarlegt var að.“

Eiginkona hans hafði samband við vini hans sem komu honum á Landspítalann. Þar var í fyrstu talið að hann væri ölvaður, enda átti starfsfólkið erfitt með að útskýra ástand hans með öðrum hætti. Við frekari rannsóknir kom hins vegar í ljós að hann var með heilahimnubólgu af völdum veirusýkingar. „Ég var þrjátíu og níu ára og það voru þrír sem létust úr sömu sýkingu í Reykjavík á þessum tíma. Ég geri mér grein fyrir því í dag hversu heppinn ég var.“ Þrátt fyrir veikindin gafst hann ekki upp. Markmiðið var óbreytt – að ljúka náminu.

Verkefnið sem sagði fyrir um framtíðina

Lokaverkefnið varð eitt það viðamesta sem hann hafði tekið sér fyrir hendur. Hann ákvað að rannsaka fráveitukerfi Akraness og lagði sérstaka áherslu á vatnasvið Jörundarholts. Með sérhæfðum hugbúnaði reiknaði hann út hvernig regnvatn myndi flæða um kerfið við mikla úrkomu. Niðurstöðurnar voru skýrar. Útreikningarnir sýndu að með ákveðnu millibili myndi kerfið ekki anna álaginu. Vatn myndi stíga upp úr niðurföllum og brunnum og valda flóðum.

„Ég afhenti bænum verkefnið með þessum upplýsingum. Mér fannst mikilvægt að menn vissu af þessu.“ Nokkrum árum síðar komu miklar rigningar yfir Akranes. Vatn flæddi inn í kjallara við Víðigrund og víðar í Grundahverfinu og fjölmargir urðu fyrir tjóni. Runólfur rifjar það upp án nokkurrar beiskju. „Þetta var í raun nákvæmlega það sem útreikningarnir höfðu bent til. En svona er þetta stundum. Menn sjá ekki alltaf mikilvægi hlutanna fyrr en þeir gerast.“ Lokaverkefnið hlaut hæstu einkunn og varð jafnframt fyrsta verkefnið sem hann seldi Akraneskaupstað. „Það var ákveðin viðurkenning á því að vinnan hefði skilað sér.“

**Þrívíddar líkan af byggingu sem er hönnuð hjá Runólfi með upp mældu efnismagni**

Alhönnun verður til og tölvuvæðingin

Að lokinni tveggja ára starfsþjálfun á verkfræðistofu fékk Runólfur full starfsréttindi og árið 2000 stofnaði hann AL-Hönnun ehf. Í upphafi var markmiðið einfalt; að bjóða heildarlausnir. „Mér hefur alltaf fundist kostur að geta séð um sem mest sjálfur. Þegar ég tek að mér verkefni geri ég aðaluppdrætti, burðarþol og teikna lagnirnar líka. Þá hefur maður yfirsýn yfir allt ferlið.“ Með árunum bætti hann stöðugt við sig réttindum. Hann öðlaðist löggildingu í burðarþolshönnun, lagnahönnun, gerð eignaskiptasamninga, aðaluppdráttum og skipulagsráðgjöf. „Ég má ekki kalla mig arkitekt, enda er það lögverndað starfsheiti. En ég hef réttindi til að vinna aðaluppdrætti og hef gert það í fjölda verkefna.“ Hönnun Runólfs hefur einkennst af praktískum lausnum þannig að það fari sem minnst rými til spillis.

Runólfur tilheyrði fyrstu kynslóð íslenskra hönnuða sem lærði tölvuvædda hönnun. Á meðan margir treystu enn eingöngu á teikniborðin sá hann að ný tækni myndi gjörbreyta faginu. „Ég sá strax að þetta væri framtíðin.“ Hann lagði mikla vinnu í að tileinka sér hugbúnaðinn Revit og bætti síðar við sérhæfðum viðbótum fyrir burðarþol og lagnahönnun. Í dag vinnur hann öll verkefni í þrívídd. „Ég get látið kerfið reikna burðarvirki, vatnsrennsli, lagnastærðir og efnislista. Það sparar ótrúlega mikla vinnu en krefst þess líka að allar upplýsingar séu réttar frá byrjun.“ Hann segir að þróunin hafi verið gríðarleg á einum starfsferli. „Þegar ég byrjaði teiknuðum við allt á pappír. Í dag getum við nánast gengið um húsið í tölvunni, áður en fyrsta skóflustungan er tekin.“

Hundruð húsa

Þegar Runólfur er spurður hversu mörg hús hann hafi komið að hönnun á, brosir hann. „Ég hef löngu misst töluna.“ Hann telur þó að þau skipti hundruðum. Verkefnin hafa verið fjölbreytt; íbúðarhús, atvinnuhúsnæði, hótel, þjónustubyggingar og fjöldi sérverkefna víðs vegar um land; Hótel Cabin, Hótel Örk og ótal íbúðarhús á Vesturlandi. „Maður hittir alls konar fólk í þessu starfi. Sumir koma með frábærar hugmyndir en aðrir vilja nota byggingarefni sem þeir hafa fundið á Internetinu án þess að nokkur vottun sé fyrir hendi.“ Þar hefur hann ávallt verið ákveðinn. „Ef ég treysti ekki lausninni eða hún stenst ekki kröfur segi ég einfaldlega nei. Ég set ekki nafnið mitt undir eitthvað sem ég veit að ekki mun virka eða hef ekki trú á.“ Runólfur segir að ef við förum í ESB muni byggingariðnaðurinn breytast, t.d. varðandi einangrun húsa.

Runólfur hefur um árabil unnið náið með EBK í Danmörku, þar sem gerðar eru strangar kröfur til einangrunar húsa. Þar er meðal annars miðað við þrefalt gler, 220 millimetra einangrun í veggjum og 200 millimetra einangrun í þaki. Hann hefur vakið máls á því, meðal annars á ráðstefnu þar sem fulltrúar Orkustofnunar voru viðstaddir, hvort ekki sé ástæða til að horfa með sambærilegum hætti til mismunandi orkuskilyrða eftir landshlutum. „Við erum með mismunandi stuðla eftir snjóálagssvæðum og jarðskjálftaálagi eftir jarðskjálftasvæðum. Af hverju ættum við þá ekki að taka tillit til þess að veðurfar og orkukostnaður er líka mjög mismunandi eftir því hvar á landinu við erum,“ segir Runólfur. Hann nefnir Grímsey sem dæmi um kalt svæði þar sem orkukostnaður er mun hærri en á höfuðborgarsvæðinu. Að hans sögn kostar um þrjár krónur að koma einu watti í gegnum einn fermetra í Reykjavík, en sambærilegur kostnaður í Grímsey sé um 18 krónur. Runólfur telur því eðlilegt að landinu verði skipt upp í sérstök orkusvæði þar sem tekið verði mið af veðurfari, orkukostnaði og því hvort aðgangur sé að innlendri orku á viðkomandi svæði.

Fyrirhuguð hóteluppbygging slegin út af borðinu

Á þeim tíma sem Runólfur starfaði bæði við Hótel Cabin og Hótel Örk vaknaði sú hugmynd hjá honum að kanna áhuga eigenda hótelanna á uppbyggingu á Akranesi. Vel var tekið í hugmyndina og árið 2012 hófust viðræður við Landsbankann um kaup á gamla Landsbankahúsinu á Akranesi. Runólfur hafði forgöngu um verkefnið og var unnin ítarleg viðskiptaáætlun vegna fyrirhugaðrar hóteluppbyggingar. Hugmyndirnar voru meðal annars kynntar fyrir forsvarsmönnum Icelandair hótela og segir Runólfur að þar hafi verkefnið fengið afar góðar viðtökur. Viðskiptaáætlunin hafi verið sögð ein sú vandaðasta sem komið hefði frá Akranesi vegna hóteluppbyggingar, þótt gera þyrfti breytingar á framkvæmdaáætluninni. Á þessum tíma átti Runólfur einnig fasteign að Skólabraut 30 og hugðist tengja þá lóð við verkefnið. Þar var gert ráð fyrir fjögurra hæða byggingu með veitingastað og góðu útsýni af efstu hæð. Að sögn Runólfs tók málið hins vegar óvænta stefnu þegar bæjaryfirvöld lýstu yfir áhuga á kaupum á Landsbankahúsinu og varð ekkert úr fyrirhugaðri hóteluppbyggingu. „Þannig fór það ævintýri í hundskjaft,“ segir Runólfur. Hann bendir þó á þá skemmtilegu staðreynd að sonur eins fyrrverandi viðskiptavinar hans hafi nú keypt bankahúsið, meðal annars eftir hvatningu frá honum.

Hrunið og ný byrjun

Árið 2007 tók Runólfur við starfi byggingafulltrúa Akraneskaupstaðar. Hann hafði ekki starfað þar lengi þegar hann fór með samstarfsfólki í ferð til London. „Þegar við komum heim var eins og allt hefði breyst á einni nóttu. Þá var bankahrunið skollið á.“ Starfið hjá sveitarfélaginu reyndist dýrmætt skjól á erfiðum tímum. Þegar framkvæmdir fóru að glæðast á ný sneri hann aftur í eigin rekstur. „Ég fann að tíminn var kominn.“ Meðal fyrstu stóru verkefnanna eftir endurkomuna var samstarf við Þráinn Gíslason við uppbyggingu Jörundarholts. „Það varð farsælt samstarf sem hefur staðið í mörg ár.“

Árið 2018 hóf Runólfur samstarf við Alexander Eiríksson og Guðmund Svein Einarsson og saman stofnuðu þeir félagið Folium ehf. Markmiðið var að laða fyrirtæki til Akraness og fá þau til að koma sér fyrir í Flóahverfi. Hugmyndin var að kynna svæðið með áherslu á blágrænar lausnir og vandaða uppbyggingu. Runólfur segir það hafa komið sér mest á óvart hversu erfitt reyndist að fá fyrirtæki til Akraness. Samkomulag var gert um lóðir og víða leitað fanga. Meðal annars var rætt við fyrirtæki á Sauðárkróki, þar sem eigandinn bjó í Mosfellsbæ en dvaldi á hóteli fyrir norðan á virkum dögum og flaug heim um helgar. Fyrirtækið flutti síðar starfsemi sína til Patreksfjarðar, fyrst og fremst vegna aðgengi að ódýru húsnæði. Runólfur og samstarfsmenn hans reyndu jafnframt að fá fleiri fyrirtæki til að koma með starfsemi á Akranes, þar á meðal bílaumboðið Öskju, en án árangurs.

Fjölskyldan er stærsta verkefnið

Þótt vinnan hafi tekið stóran hluta af ævinni er fjölskyldan sá þáttur sem Runólfur talar hlýjast um. Hann er kvæntur Soffíu Örlygsdóttur og saman eiga þau stóra fjölskyldu sem spannar bæði Ísland og víðar í Evrópu. „Það er alltaf líf í kringum fjölskylduna,“ segir hann. Börn þeirra búa bæði á Vesturlandi og á höfuðborgarsvæðinu og barnabörnin og langafabörnin eru orðin fjölmörg. „Það er ómetanlegt að geta fylgst með þeim vaxa úr grasi.“

Árið 2014 keypti Runólfur jörðina Eystra-Miðfell í Hvalfjarðarsveit og átti hana fram yfir áramótin 2024–2025. Sonur hans, Sigurður Þór Runólfsson, og eiginkona hans Helga sáu um búreksturinn. Eftir að Runólfur keypti jörðina af Þorvaldi Valgarðssyni var ráðist í umfangsmiklar breytingar á búinu. Meðal annars var komið upp lausagöngu fjósi og mjólkurkvótinn aukinn í um 450 þúsund lítra. Þegar Runólfur afhenti syni sínum búið að fullu var það, að hans sögn, orðið stærsta bú Hvalfjarðarsveitar og það þriðja stærsta á svæðinu ef Borgarbyggð er einnig tekin með, miðað við mjólkurkvóta og afkomu.

Forvitnin sem hættir aldrei

Þótt Runólfur hafi náð langt í sínu fagi er auðvelt að sjá að hann lítur ekki á starfsferilinn sem upptalningu á verkefnum eða titlum. Það sem skiptir hann mestu máli er að hafa fengið tækifæri til að læra. Að verða betri í dag en í gær. Að leysa vandamál sem virtust óleysanleg. Að halda áfram að spyrja spurninga. Kannski er það þess vegna sem hann talar minna um afrek en meira um forvitni. Þegar hann er spurður hvort hann hafi nokkurn tíma séð eftir því að setjast aftur á skólabekk 35 ára gamall kemur svarið án þess að hann hika. „Aldrei. Það var besta ákvörðun sem ég tók. Enda er ég farinn að sjá eldra fólk fara til náms í meira mæli.“

Undir lok samtalsins berst talið aftur að föður hans sem á sínum tíma efaðist um að tækninámið væri raunhæfur kostur. Runólfur brosir hlýlega. „Ég held að pabbi hafi aldrei alveg áttað sig á því hvað ég var búinn að læra mikið. Hann var bara upptekinn af sínum plöntum og hænunum.“ Hann þagnar augnablik áður en hann bætir við. „En strákurinn spjaraði sig.“ Það eru einföld orð. En þau draga saman ævisögu manns sem lét hvorki efasemdir annarra, veikindi né mótlæti stöðva sig. Með eljusemi, sífelldri þekkingarleit og óslökkvandi forvitni byggði Runólfur upp feril sem hefur markað spor í byggingarsögu Akraness og víðar um land. Og þegar sest er niður með honum verður fljótt ljóst að þótt hundruð húsa beri vitni um ævistarfið er það ekki það sem skilgreinir manninn. Það er forvitnin. Hún hefur alltaf rekið hann áfram.

„Ég hef aldrei látið aðra ákveða hvað ég get“

Forvitnin hefur alltaf rekið Runólf áfram

Forvitnin hefur alltaf rekið Runólf áfram