Rætt við Odd Orra Brynjarsson skipstjóra í Ólafsvík

Oddur Brynjarsson er Ólsari í húð og hár. Hann er búinn að vera á sjónum í 30 ár, er nú skipstjóri á Steinunni SH 167 og fór í fyrstu róðrana á henni fermingarsumarið. Steinunn er einn af fjölskyldumeðlimunum, en Brynjar faðir hans var með bátinn á undan Oddi. Og saga sjósóknar og útgerðar í fjölskyldunni er lengri en það.

„Pabbi var skipstjóri og útgerðarmaður hér í Ólafsvík og afi var skipstjóri og útgerðarmaður frá Ólafsvík og langafi var skipstjóri og útgerðarmaður frá Ólafsvík. Það má segja að okkar fjölskylda sé búin að vera við fiskveiðar hér síðustu rúmlega 100 árin,“ segir Oddur, í samtali við blaðmann Skessuhorns, sem veltir því fyrir sér hvort hann finni fyrir þessari sögu þegar hann fer út?

„Já, já. Maður hugsar náttúrulega aðeins um það, því bæði var ég með pabba á sjó og hann kenndi manni það sem maður veit. Ég bý að því að vera með upplýsingar frá honum og hann fékk eitthvað frá afa. Pabbi sagði mér líka frá því sem afi hafði sagt honum og eins bræður hans, frændur mínir, þegar ég var með þeim á sjó. Eins og þeir orðuðu það þegar verið var að segja frá einhverju: „Ja, þetta sögðu alltaf gömlu mennirnir.“ Maður lærði því af pabba og bræðrum hans, þeir kenndu mér allt í kringum þetta.

Steinunn er dragnótarbátur, smíðaður í Stálvík 1971, og hefur fylgt fjölskyldunni lengi. „Pabbi var búinn að taka við þessum bát áður en ég fæddist og það má segja að þetta sé fjölskyldumeðlimur. Ég þekki lífið ekki öðruvísi, pabbi var skipstjóri á henni alla mína barnæsku.“

**Dragnótarbáturinn Steinunn SH 167 er eins og einn af fjölskyldumeðlimunum**

Kynslóðaskipti

Það kom því fátt annað til greina en að Oddur færi á sjóinn, kominn af skipstjórum langt aftur í ættir. Hann byrjaði að róa með pabba sínum árið 1997, fermingarsumarið, og var hjá honum þrjú sumur.

„Svo fór maður að vinna við hitt og þetta. Ég var til dæmis að vinna á netaverkstæði hjá honum Alla og þar lærði maður allt í sambandi við veiðarfæri, að bæta og splæsa. Eins og Alli segir. „Þar lærir maður að vinna eins og maður, ekki eins og sjómaður.“ Við áttum líka skakbát og ég var nokkur sumur á skaki á meðan ég var í Stýrimannaskólanum. Svo fór ég í lausaróðra hér og þar; á troll, línu, net og hitt og þetta,“ segir Oddur, sem útskrifaðist úr Stýrimannaskólanum 2007. Hann bætir því við að hann hafi mest gaman af dragnótarveiðum, en meira um það síðar.

Það var svo haustið 2021 að Oddur tók við skipstjórn á Steinunni. Fyrsta árið skiptu hann og pabbi hans á að vera með bátinn, en 2022 hætti pabbi hans alveg og Oddur tók við. „Hann hætti svo ég gæti fengið að vera skipstjóri, hann gaf þetta eftir fyrir mig. Hann var sjötugur þegar hann réri síðast með okkur. Hann átti samt nóg eftir á tanknum þá, hefði alveg getað róið áfram og gæti enn verið að ef hann vildi.“

Pabbi hans er þó engan veginn sestur í helgan stein, því hann er framkvæmdastjóri útgerðarinnar. Þetta er fjölskylduútgerð, því auk þeirra feðga á Ægir föðurbróðir Odds í útgerðinni. FISK á svo hlut á móti fjölskyldunni. „Útgerðin gengur bara mjög vel hjá okkur. FISK á hlut í fyrirtækinu hjá okkur og við löndum aflanum í vinnsluna hjá þeim, bæði í Grundarfirði og norður. Það samstarf gengur mjög vel, það er mjög gott að vinna með þeim. Við höfum verið að fara norður á haustin og róa frá Skagafirði og veiða ýsu þar. Þar er fínt að vera.“

**Feðgarnir. Brynjar, faðir Odds, vék sem skipstjóri svo sonurinn gæti tekið við Steinunni**

Dragnótin skemmtileg

Áhöfnin á Steinunni rær um 100-120 daga á ári. Farið er út að morgni og komið í land á kvöldin, hvort sem er í Breiðafirði eða fyrir norðan land. „Ég mundi segja að þetta væri ein þægilegasta og besta sjómennska sem hægt er að komast í. Dragnótin fylgir birtutímanum, sérstaklega á veturna. Þú byrjar að kasta þegar það byrjar að birta og þú hættir þegar fer að skyggja.“

Er það tengt hegðun fisksins? „Já, fiskurinn er þannig að hann virðist lyfta sér frá. Það er þó ekki alveg algilt heldur, því að sumsstaðar er það þannig að stundum gefur þorskurinn sig til í dimminguna og í birtingu. Það er bara eitt sem er rétt, að það er ekkert rétt. Það getur allt gerst.“

Blaðamanni leikur forvitni á að vita hvernig veitt er með dragnót, eða snurvoð eins og hún nefnist líka, þar sem þetta er mjög algengt veiðarfæri í Breiðarfirði. Oddur var því beðinn um að lýsa því hvernig kast færi fram. „Þú byrjar á að kasta út bauju og keyrir fyrra tógið, sem er stjórnborðstógið, út. Þú keyrir það út í hring og þegar þú ert kominn í botninn á hringnum læturðu nótina fara. Nótin rennur út og dregur bakborgðstógið og þú keyrir til baka í hringnum og tekur baujun og þá tengirðu saman stjórnborðstógið aftur. Svo dregurður þetta bara í korter, tuttugu mínútur og hífir svo. Dragnótin sjálf er ekkert ósvipuð trolli í útliti, en það eru tógin sem veiða. Við erum mest að kasta þetta frá 900 og upp í 1500 faðma í hvort borð. Tógin smala svo fisknum saman og nótin tekur hann upp, það sem er á milli tóganna eða inni í hringnum.“

Og hvernig er svo híft, er það svipað og með troll? „Já, pokinn er hífður inn fram á, eins og gert var þegar menn voru með troll á þessum bátum. Þú hífir sem sagt tógin inn og svo kemur nótin upp og við hífum hana upp á spil sem er aftur af bátnum. Svo kemur sterturinn, sem við köllum svo, en það er spottinn niður í poka. Hann er tengdur í bómuna og svo híft inn á bómunni. Stundum er bara lítið í pokanum, en þegar vel gengur fáum við stór höl. Við fengum mest 45 tonn í einu hali í vetur. Það var alvöru hal, með því stærra sem við höfum séð og það stærsta síðan ég tók við bátnum. Kastið tekur svona klukkutíma til einn og hálfan og við erum að kasta þetta frá 5-6 köstum og upp í 10-12 þegar mest er.“

Oddur segist hafa séð eitthvað af öðrum veiðiskap, en ekki eytt miklum tíma í annað en dragnótina. Hann sé alinn upp við hana og þar liggi áhugasviðið. Hún henti vel sem veiðarfæri í Breiðafirði. „Þetta hentar mjög vel hér. Þetta er skemmtilegur veiðiskapur, eiginlega tækifærisveiðiskapur. Það getur samt verið ofboðslega leiðinlegt þegar það er lítið í, því þegar það er lítið í dragnót þá er það sko lítið, þá er þetta alveg steindautt. En að sama skapi, þegar það er mikið, þá er þetta stuð. Mikið stuð og gaman.“

**Oddur segir dragnótarveiði þá þægilegustu og skemmtilegustu sem hægt er að komast í**

Kerfið virkar að mestu

Oddur hefur, eins og flestir ef ekki allir sem tengjast sjónum, skoðun á fyrirkomulagi fiskveiðistjórnunar og ráðgjöf tengdri henni. Hann segir að það hafi verið töluvert meira af fiski en fræðingarnir virðist finna. „Maður er alltaf að bíða eftir því að stjórnvöld leyfi okkur að veiða aðeins meira. Þeir sem eru að telja fiskana og við sem erum að veiða fiskana erum ekki alveg í takt hvað það varðar. Mér hefur fundist vera mikið af fiski undanfarin ár. Það hefur verið mjög góð veiði síðan ég tók við bátnum. Núna í vetur var gegndarlaus ýsuveiði, til dæmis. Ég held að það hafi aldrei sést önnur eins ýsuveiði í Breiðarfirði eins og var í vetur. Svo þyrfti að bæta við þorskinn. Þar þyrfti að breyta aflareglunni aftur til baka. Þeir minnkuðu hana úr 25% í 20%, við þyrftum að fara aftur í 25%. Ég held að við þyrftum að veiða að lágmarki 250 þúsund tonn.“

Heilt yfir segir Oddur hins vegar að fiskveiðistjórnunarkerfið virki. „Já, ég held að kerfið sé að virka. Það verður aldrei veiddur fiskur við Ísland öðruvísi en með takmörkunum. Það verða alltaf einhverjir stórir, það er bara þannig. Ég held að þetta form sé ekki verra en hvað annað, allvega hefur enginn komið með betri hugmynd eins og er,“ segir Oddur og geldur varhug við því að menn rugli saman því magni sem leyft er að veiða og kerfinu sem við höfum um það hverjir og hvernig megi veiða það magn.

„Kvótakerfið og svo hvað við erum að veiða mikið, það er bara ekkert það sama. Vísindamenn ákveða hvað við veiðum, ákveða aflamarkið. Það helst ekki í hendur, kvótkerfið og vísindin við hve mikið má veiða, menn verða að draga línu þar á milli. Það breytir engu hvort við værum með sóknarmark, eða hvað annað sem við vildum hafa; á meðan vísindamenn segja að við megum bara veiða 200 þúsund tonn á ári, þá skiptir engu máli hvaða kerfi þú ætlar að nota til að veiða þessi 200 þúsund tonn. Menn eru oft að hengja þetta saman og blóta kvótakerfinu fyrir að við megum veiða svona lítið, en það er ekkert það sama.“

Óunninn fiskur er fullunnin vara

Töluverðar deilur hafa staðið um útflutning á óunnum fiski og kalla sumir hann gámafisk, þar sem hann er fluttur út í gámum til vinnslu erlendis. Stjórnmálamenn hafa margir hverjir agnúast út í þetta og jafnvel boðað að verði að stemma stigum við með lögum. Oddur bendir hins vegar á að þetta snýst um verð á markaði.

„Fiskur sem er fluttur óunninn út, er keyptur á mörkuðum og fer þaðan í gáma. Aðrir hafa aðgang að honum á þessum mörkuðum og geta keypt hann þar, en þeir eru bara ekki tilbúnir að borga sama verð fyrir hann. Þetta er oft og tíðum dýrasti fiskurinn sem við seljum, við fáum mjög gott verð fyrir hann. Menn væru ekki að selja óunninn fisk úr landi nema af því að þeir eru að fá gott verð fyrir hann. Svo snýst þetta um hvað markaðurinn vill. Eins og einhver góður maður sagði: „Óunninn fiskur er fullunnin vara,“ því það er fullt af fólki sem vill fá til sín vöruna óunnin fisk. Þú mundir ekki vilja að sagt væri við þig að þú gætir bara keypt fiskinagga í raspi, af því að þú ættir bara að fá að kaupa vöru sem væri búið að vinna mikið. Að sama þótt þú vildir nýjan og ferskan fisk í matinn, yrðirðu að kaupa naggana þar sem við viljum vinna fiskinn svo mikið og ná miklu út úr honum.“

Oddur bendir líka á að ef eigi að takmarka útflutning á ferskum fiski á háu verði til útlanda, þá þýði það einfaldlega að það eigi að selja fiskinn einhverjum öðrum hann á lægra verði. Einhverjum sem er tilbúinn til að vinna hann hér heima. Það þýði lækkun á launum til sjómanna. „Ég er ekki tilbúinn að taka á mig tekjulækkun, ég vil bara selja fisk á hæsta verðinu.“

Sjómannadagshelgin

Áhöfnin á Steinunni var á fullu að undirbúa sjómannadaginn þegar viðtalið var tekið. Það er verið að þrífa skipið hátt og lágt, svo verður það skreytt fyrir skemmtisiglinu sem fólki stendur til boða um helgina. Að því loknu fer það í slipp og svo er frí fram á haustið.

„Nú erum við að gera allt hreint og fínt og svona um miðja viku förum við að setja signalinn upp og skreyta bátinn fyrir helgina. Þetta er ekki lengur sjómannadagur, þetta er orðið sjómannahelgi og verið að einblína á það að hafa sem mest skemmtilegt fyrir krakkana og fjölskyldur. Þetta á að vera þannig. Það eru þau sem hafa mest gaman af þessu.“

Yfir 100 ár í beinan karllegg

Rætt við Odd Orra Brynjarsson skipstjóra í Ólafsvík

Rætt við Odd Orra Brynjarsson skipstjóra í Ólafsvík