Sjómennskan og lífið um borð

Í Grundarfirði er fjölskyldu- og sjávarútvegsfyrirtækið Guðmundur Runólfsson hf., G.Run. Þar er rekin ein fullkomnasta fiskvinnsla í heimi og síðustu árin hefur fyrirtækið náð góðum árangri og sérhæfingu í veiðum og vinnslu á afurðum sínum. G.Run hefur það markmið að framleiða bolfisksfurðir í hæsta gæðaflokki. Uppistaðan í veiðum og vinnslu eru þorskur, ýsa og karfi. Mestur hluti framleiðslunnar eru freðfisksafurðir sem pakkað er í blokkir, en þar er einnig framleiddur ferskur fiskur sem er sendur með flugi, einkum ýsa og þorskur. Fyrirtækið er miðlungsstórt á íslenskan mælikvarða og hefur alltaf verið í Grundarfirði.

Fyrirtækið var stofnað í núverandi mynd árið 1974 en saga þess nær aftur til ársins 1947. Á þessum tíma hefur verið byggt upp orðspor sem eitt af leiðandi sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi og þekkt fyrir gæði. Alla tíð hefur félagið verið í eigu sömu fjölskyldunnar og hafa þrír ættliðir komið að rekstri þess og uppbyggingu. Í dag starf að meðaltali um 85 manns hjá fyrirtækinu við veiðar, vinnslu og netagerð. Félagið á og gerir út tvö skip; Runólf SH 135 og Guðmund SH 235. Bæði þessi skip eru togskip með skutdrætti, með um ellefu manna áhöfn hvort. Hver veiðiferð er frekar stutt eða um 2-5 dagar að jafnaði.

**Togskipið Runólfur SH 135 við bryggjuna í Grundarfirði**

Reynslumiklir togarasjómenn

Blaðamaður Skessuhorns heimsótti Grundarfjörð á dögunum og ræddi við tvo áhafnarmeðlimi á Runólfi SH 135, þá Svavar Áslaugsson og Kjartan Fannar Kjartansson. Rætt var um lífið um borð í tilefni af sjómannadeginum sem í hönd fer. Þeir voru nýkomnir úr túr sem skilaði góðum afla. Svavar starfar sem kokkur um borð, en hann er búinn að vera til sjós í rúm 30 ár hjá G.Run, eða allt frá því bleyjan var tekin af honum – svona hér um bil. Hann er innfæddur Grundfirðingur, kvæntur og á fjögur börn. Hvergi betra að búa en hér, segir Svavar. Hvað er svona gott við það að búa hérna, spyr blaðamaður. „Það gerir sunnan áttin,“ svarar Svavar að bragði. Kjartan, sem er úr sveitinni við Grundarfjörð byrjaði 16 ára á sjó og er búinn að vera samfleytt til sjós frá janúar 2005. Hann á sambýliskonu og með henni tvö börn. Kjartan er vélstjóri um borð, en báðir byrjuðu þeir á Runólfi SH 135 þegar báturinn kom til útgerðarinnar árið 2019. Þeir ganga fjórtán tíma vaktir og hafa tíu tíma í frívakt og hvíld.

Svavar, hvaða kröfur gera áhafnarmeðlimir til þín, ert þú ekki maðurinn sem þeir vilja hafa með sér í liði ef þeir eiga að fá eitthvað gott í sarpinn? „Það er aðallega þegar ég sef, þá eru þeir að röfla yfir því hvað ég elda ekki í matinn,“ sagði Svavar og uppskar hlátur hjá félaga sínum. Hvað er vinsælasti rétturinn um borð? „Þeir vilja alltaf kótilettur, þær eru vinsælastar,“ segir Svavar. Það er grallarasvipur á Svavari svo blaðamanni verður á orði hvort hann setji stundum eitthvað í matinn hjá mönnum ef þeir eru að kvarta. „Jú, ég set hægðalosandi þegar ég er pirraður. Nei, nei, alls ekki með matnum, ég reyni alltaf að gera eitthvað gott og hafa metnað í því sem ég er að gera,“ segir hann með brosi á vör.

**Svavar kokkur í eldhúsinu í Runólfi, kóngur í ríki sínu**

Menn eru alltaf að rífa kjaft

En þú Kjartan, hvað felst í þínu starfi? „Ég er með vélstjóraréttindi og leysi af í vél, en er þess á milli netamaður. Í vélarrúminu er þetta meira svona eftirlit á nóttunni, þegar vélstjórinn er sofandi. Lesa af mælum og athuga hvort það sé ekki nóg olía á vélinni. Svo hífa vélstjórarnir trollið í brúnni þegar verið er að draga það inn, þá gerir maður það. Svo þegar maður er í landi þá er maður að athuga síur, filtera og taka olíu og svoleiðis,“ segir Kjartan. Hvað þýðir það að vera netamaður, spyr blaðamaður í einfeldni sinni. „Það er aðallega að fá hjálp frá Svavari,“ svarar Kjartan og kímir. Ég heyri að það er fjör um borð hjá ykkur. „Já, menn eru alltaf að rífa kjaft! Það tilheyrir lífinu um borð. Það er ekkert gaman án þess,“ segja þeir félagar.

Hvað er úthaldið lengi hjá ykkur og hvað hafið þið marga daga í landi á milli túra, spyr blaðamaður. „Túrarnir eru tveir til fimm sólarhringar. Við komum yfirleitt í land á sunnudögum og förum út aftur á miðvikudögum. Það er oftast þannig. En við eigum að vera komnir í land ekki seinna en klukkan sjö á mánudags morgnum til að vinnsla geti hafist,“ segja Svavar og Kjartan. Nú spyr sá sem ekki veit, hvað eruð þið að veiða? „Við erum að veiða bolfisk,“ segja þeir báðir. Það er bara svona skammtur fyrir vinnsluna. Það er ýsa, þorskur, karfi og ufsi, þannig að það er reynt að skammta okkur svona 80 kör af karfa, 70 af þorski, eitthvað af ýsu og ufsa, ef það er í boði,“ segir Kjartan. „Markmiðið er að veiða alltaf eitthvað af hverri tegund. Það er bara farið eftir excelskjali og talið í körum eftir tegundum. Við gerum það um borð hér alla vega. Útgerðin kannski segir: „Taka þetta mörg tonn af þessu og þetta mörg af hinu.“ Það er bara svona hjá okkur, farið eftir excelskjalinu,“ bætti Svavar við.

**Félagarnir Svanur og Kjartan í togrennunni á Runólfi SH 135**

Áhafnarmeðlimir vilja frá Starlink

Svanur og Kjartan sega að aflabrögð undanfarið hafi verið mjög góð. Þeir séu að fara núna á miðvikudögum eða fimmtudags morgnum út og eru komnir heim á laugardögum með fullan bát þannig að það er næg atvinna í landi og nóg að gera hjá fiskvinnslufólkinu á gólfinu.

Hvernig er annars lífið um borð, hvað gerið þið ykkur til dægrastyttingar – þið eruð ekki alltaf að vinna og nándin mikil, segir blaðamaður. „Þá höngum við bara í símanum og svoleiðis, það er alltaf nóg um það,“ segir Svavar og Kjartan samsinnir því. „Annars hefur símasambandið versnað eftir að 3G möstrin voru aflögð og ekki allir sammála um að það hafi verið tímabært. Það er orðið hræðilegt samband þannig að við vonumst bara til þess að við fáum „Starlink“. Þú getur sett það í greinina að áhafnarmeðlimir Runólfs vilja fá „Starlink“ um borð,“ sögðu þeir félagar og hlógu. Blaðamaður sagði að þetta verði góð millifyrirsögn í blaðinu.

Flækjubókin bregst aldrei

„Við erum ellefu um borð núna og það er mikið gantast og grínast alveg út í eitt. Það gefur lífinu lit,“ segir Svavar. Getið þið sagt mér frá einhverju skemmtilegu sem hefur gerst um borð, spyr blaðamaður. „Ég hef stundum sent nýliðana eftir „flækjubókinni“ þegar flækja kemur í netin; „svona, farðu nú upp í brú og sæktu flækjubókina.“ Þeir hlaupa upp í brú eins og hálfvitar og svo horfir maður upp í brú og sér skipstjórann springa úr hlátri,“ segir Svavar glettinn á svip. En hafið þið lent í einhverjum skakkaföllum, spyr blaðamaður. „Nei, engu alvarlegu, allavega ekki nýlega. Það fór gírinn í skipinu árið 2022 og það var frá í níu til tíu mánuði í viðgerð. Við þurftum að fá annað skip í staðinn á meðan. Það skip hét Hringur SH 153 en var nýlega selt frá félaginu til erlendra aðila. Maður var feginn að vera ekki í vélinni þá,“ segir Kjartan. „Við fengum nýjan gír frá Danmörku þar sem skipið var smíðað og síðan var honum vippað í hér í Reykjavík,“ bætti Svavar við.

Fáið þið aldrei leið á sjómennskunni, spyr blaðamaður. „Jú, jú, maður fær öðru hverju leiða en þá fer maður bara í frí. Þú gerir engum gott að vera úti á sjó í svona nálægð ef þú ert argur, útkeyrður og hundleiðinlegur. Það er tiltölulega auðvelt að fá frí en þá þurfa afleysingamenn að koma inn. Stundum kemur það auðvitað fyrir að það er ekki hægt,“ segir Svavar og Kjartan tekur undir þetta. „Það bjargar því að túrarnir eru stuttir og þá nær maður að anda inn og út þegar maður er í landi,“ segir Svavar. Kjartan tekur undir þetta og segir: „Já það er bara svoleiðis sko.“

**Kjartan Fannar Kjartansson vélstjóri og netamaður er ánægður með vistarverur í skipinu**

Aldrei lent í sjávarháska en þurftu að reyna endurlífgun

Hafið þið einhvern tímann lent í sjávarháska eða lífsógnandi aðstæðum, spyr blaðamaður. „Nei, nei, ekkert svoleiðis. Maður hefur auðvitað lent í skíta veðri og mikilli ölduhæð og ekki staðið á sama, en ekki neinu slíku að maður hefði þurft að fara í björgunarbátinn. Við höfum alveg lent í því að veita öðrum bátum aðstoð í neyð þegar þeir hafa fengið netið í skrúfuna,“ segja Svavar og Kjartan. Eitt sinn hafi þeir lent í endurlífgun um borð þegar einn áhafnarmeðlima fékk hjartaáfall. Sá aðili lést og það tók að sjálfsögðu á menn.

Það er búið að aumingjavæða þjóðina

Þeir félagar eru sammála um að það vanti ungdóminn í sjómennskuna, vantar endurnýjun. Það séu ekki margir strákar sem nenna þessu. Það eru ekki margir ungir menn á Grundarfjarðarsvæðinu sem hafa áhuga á sjómennsku, að sögn þeirra Svavars og Kjartans. Þetta er ekki eins og þegar þeir hafi verið að byrja, „þá vildu allir strákar fara á sjó.“ Um borð séu núna tveir strákar að norðan, annar frá Skagaströnd og hinn frá Blönduósi, sautján ára og tvítugur. Það eru alveg hörku strákar sem eru að standa sig mjög vel. Ég held að það sé búið að aumingjavæða þjóðina. Við erum búin að vefja börnin okkar inn í bómull. Síðan er það bara þannig að fólk hefur það bara mjög fínt í landi, laun hafa hækkað mjög mikið hjá fiskverkafólki og hjá fólki bara almennt í landi þannig að það er ekki eftir eins miklu að slægjast líkt og á árum áður þegar munur á launum sjómanna og fólks í landi var meiri. Þannig að menn eru kannski ekki eins mikið að sækja sjóinn,“ segir Svavar. „Það eru bara breyttir tímar. Það er náttúrlega gott að geta verið heima hjá sér og verið með góð laun og þurfa ekki að vera mikið fjarri fjölskyldunni. Í dag getur fólk verið heima hjá sér og unnið í fjarvinnu. Margir velja það frekar,“ segir Kjartan. „Í dag er fólk svolítið að koma til baka aftur. Það er að tínast til baka fólkið sem var hérna, krakkarnir sem voru fluttir til Reykjavíkur og ætluðu sér ekkert að koma aftur. Þetta fólk er að koma til baka sem er jákvæð þróun,“ segja þeir félagar að loknu skemmtilegu og góðu spjalli.

Litið um borð í Runólf SH 135

Sjómennskan og lífið um borð

Sjómennskan og lífið um borð