Rætt við athafnakonuna Svanborgu Siggeirsdóttur í Stykkishólmi

Stykkishólmur skartaði sínu fegursta þegar blaðamaður Skessuhorns gerði sér ferð þangað fyrir nokkru til að ræða við athafnakonuna Svanborgu Siggeirsdóttur. Svanborg býr á fallegum stað í bænum, í reisulegu húsi sem hún keypti hálfklárað ásamt Pétri Ágústssyni manni sínum á sínum tíma. Þau giftu sig árið 1970 og bjuggu í Stykkishólmi alla sína búskapartíð. Pétur lést í janúar árið 2024 eftir alllanga baráttu við krabbamein.

Flaggað til róðra

Svanborg er Árnesingur að uppruna, frá Baugsstöðum í Flóa, dóttir Unu Kristínar Georgsdóttur og Siggeirs Pálssonar „Við vorum fimm systkinin,“ segir hún. „Guðný var langyngst, litla systir mín. Hún dó sama ár og Pétur.“ Til viðbótar þeim systrum eru Páll, Elín og Þórarinn. Baugsstaðir eru nánar tiltekið austasti bær í Stokkseyrarhreppi og róið var til fiskjar úr Loftsstaðasandi til viðbótar hefðbundnum búskap. „Ég er alin upp á sjávarbakka,“ segir Svanborg. „Páll afi minn var formaður og dró fána upp á Baugsstöðum ef átti að róa. Það sáu bændur á næstu bæjum, mættu og vissu hvað til stóð.“ Páll afi hennar var Guðmundsson, fæddur árið 1887. Hann reri einar 54 vertíðir, fyrst á skútum frá Reykjavík, en einnig nær 40 vertíðir á opnum bátum heiman frá Baugsstöðum. Mest af þeim tíma var hann formaður úr Tunguósi, sem er sú vestari af tveimur lendingum á Loftsstaðasandi, nú kallað Baugsstaðaós. Páll var fræðimaður, enda náskyldur Brynjólfi á Minna-Núpi og til eru merkar ritgerðir eftir Pál þar sem hann lýsir sjómennsku fyrri tíma. Siggeir hét bróðir Páls sem drukknaði árið 1918, rétt tæplega fertugur. Siggeir yngri, faðir Svanborgar tók við fjögra manna fari sem Páll faðir hans hafði átt.

**Ungt athafnafólk í Stykkishólmi; Svanborg og Pétur**

Stelpa vildi í róður

Það þurfti að sæta sjávarföllum í lendingunni. Sjómennskan var síður en svo hættulaus á þessum árum og fólk var meðvitað um sjóslys og fórnir fjölskyldna fyrri tíma. „Svo átti ég einu sinni að fá að fara á sjó,“ segir Svanborg. „Strákarnir fengu alltaf að fara og mér fannst ekki sanngjarnt að ég fengi ekki að fara líka. Yfirleitt var farið út á aðfallinu og verið þar til aftur var komið aðfall. En í þetta skipti var ekki bein úr sjó að hafa svo það var siglt inn á sama fallinu. Ég man að þegar siglt var gegnum brimið var hent yfir mig segldúk svo það myndi ekki pusa yfir mig, ég var líklega 10 – 12 ára þegar þetta var.“ Brimið er henni minnisstætt og nátengt minningum æskunnar. Hún saknar þess í Stykkishólmi: „Það eina sem mig vantar hérna er brimið og hljóðin í því. En Pétur leit á það með augum sjómannsins; það var ekki hættulaust að sigla gegnum brim. En ég opnaði gluggann ef það var sjógangur.“

Vettlingi kastað

Forfeður Svanborgar reru mann fram af manni með fram búskap á Baugsstöðum. „Þetta var útgerðarstöð í gamla daga,“ segir hún. „Ég man þegar þeir komu og aflanum var öllum landað á tún þar sem fiskinum var skipt í fimm parta ef fjórir voru á. Svo var einn látinn snúa sér undan og annar tók sjóvettling, kastaði í einhvern hlutinn og sagði „hver skal þar?“ Það fengu sem sagt allir einn hlut og svo sá sem átti bátinn.“

Það var fleira sem kallaði á mannskap en hafið, annasamt var á búinu og Svanborg og systkini hennar tóku öll virkan þátt í búverkunum. Það þurfti að leggja hönd á plóg í heyskap, reyta arfa frá gulrótunum og fara í fjós svo nokkuð sé nefnt.

Þrátt fyrir að vera alin upp við búskap og sjómennsku og mikla þátttöku í frjálsum íþróttum fann Svanborg snemma köllun á öðrum vettvangi, hana langaði til að starfa við kennslu. „Ég vissi að ég gæti aldrei vitað allt, en taldi að kennarar þyrftu þess,“ segir hún og hlær. Þetta var lífsmottóið og skilaði henni inn í Kennaraskólann í fjögurra ára nám, enda hafði hún alltaf gaman að börnum. Hún var ómeðvituð um að handan við hornið biðu frekari vendingar. Á þessum árum í Reykjavík, nánar tiltekið á öðru ári námsins, fór hún á skemmtistaðinn Þórskaffi. Það reyndist örlagaríkt.

**Fjölskyldan á hátíðarstundu. F.v: Una Kristín, Lára Hrönn, Svanborg, Pétur, Siggeir og Ágúst**

Gömlu dansarnir tengdu

Svanborg hafði unun af því að dansa, ekki síst gömlu dansana. Þetta kvöld í Þórskaffi var þar staddur ungur maður úr Stykkishólmi sem stundaði nám í Sjómannaskólanum. Þetta var nefndur Pétur Ágústsson, sem var á lokaári námsins ásamt því að stunda sjómennsku og vinna við bátasmíði í Hafnarfirði. „Það var alla tíð mikil vinna hjá Pétri, hann var svo vinnusamur,“ segir Svanborg. Þarna var komið að örlagastundu. Svanborgu var enn sem fyrr hugfast að binda sig ekki sjómanni vegna þeirrar hættu sem þeir bjuggu við í starfi. „Maðurinn minn mátti vera allt nema bara ekki sjómaður,“ segir hún. „Mér fannst að ef maður ætti mann sem drukknaði – eins og maður hálfpartinn gerði ráð fyrir á þessum tíma – gæti ég ekki hugsað mér að lifa allt mitt líf sem ekkja, ég vildi ekki standa í þeim sporum. Ekki sjómaður! Það var djúpt greipt í mig. En hann var staðfastur og það varð úr að við tókum saman, giftum okkur árið 1970 og fluttum í Stykkishólm.“

Sjómannskona og útgerðarsex

Þau byrjuðu búskapinn í forstofuherbergi hjá foreldrum Péturs en leigðu svo um tíma áður en þau keyptu íbúð og svo núverandi hús. Hér tók við annasamur tími og þau eignuðust fjögur börn, Ágúst 1970, Siggeir 1973, Unu Kristínu 1979 og loks Láru Hrönn árið 1981. Öll hafa þau menntað sig og eru dugandi fólk. Með fram því að annast heimili og börn vann Svanborg við kennslu og við útgerð þeirra hjóna, hún var „útgerðarsex“ eins og hún nefnir það. Þakkarvert var að Pétur átti sjálfur farsæla starfsævi á sjó. En hafið hjó þó stundum nærri fjölskyldu hans og vinum. Hann var Flateyingur og hafði má segja stundað sjó frá barnsaldri, fyrst í Flatey og síðan í Stykkishólmi. Aðeins 19 ára hóf hann skipstjóraferil sinn og árið 1972 stofnuðu þau hjónin ásamt fleirum útgerðarfélagið Hólm hf sem síðar varð alfarið í eigu fjölskyldu þeirra. Lengst af átti félagið Sif SH 3, um 120 tonna stálbát og var Pétur skipstjóri á því skipi í um 18 ár. Svanborg var orðin sjómannskona þvert á fyrri fyrirætlanir og var um tíma formaður Útvegsmannafélags Snæfellsness.

**Svanborg og Pétur fengu viðurkenninguna Höfðinginn frá Ferðamálasamtökum Vesturlands árið 2012, í fyrsta skipti sem hún var veitt**

Finn ekki handbremsuna

Svanborg hefur löngum verið orkumikil og óhrædd við að taka ákvarðanir. Hún kynnti sér bókhald og annaðist það fyrir fyrirtækið til viðbótar öðrum verkefnum. „Ég finn ekki alltaf handbremsuna,“ segir hún. „Algengasta beiðni til mín frá Pétri var þessi: „Svana mín, þú þarft nú ekki að skipta þér af öllu.“ Pétur var mikið í burtu, í dagróðrum var farið út að nóttu og ekki komið heim fyrr en seint að kvöldi. Hann fór líka á síld í Norðursjó og þá var fjarveran mánuðir. En Svanborgu hafði fundist gott að koma í Stykkishólm og kynntist góðu fólki. „Maður verður að vinna í svona sjálfur,“ segir hún. „Samfélagið er gott, en það þarf alls staðar tvo til, það þýðir ekkert að sitja aðgerðarlaus úti í horni.“ Hún segist alla ævi hafa verið forvitin og að það hafi hjálpað. „Þegar verið var að leggja lögn út í Stykkið þá var ég til að mynda að forvitnast eitthvað þar. Næsta ár var ég sett sem varamaður í hafnarnefnd. Maður þarf að bera sig sjálfur eftir hlutunum.“

Að skemmta gestum

Á níunda áratugnum urðu enn og aftur straumhvörf í lífi þeirra hjóna. Á þeim tíma áttu Pétur og Eyþór bróðir hans lítinn hraðbát til að geta siglt út um eyjarnar og sundin og stundum spurðu ferðamenn á hótelinu í bænum um það hvort hægt væri að fara í slíka siglingu. Þau urðu ásamt fleirum við slíkum beiðnum. „Þetta minnti mig á heimaslóðirnar,“ segir Svanborg. „Þótt það væri oft annasamt heima man ég að ef pabbi sá að það kom bíll í hlað þá átti hann það til að segja við okkur: „Nú klárið þið að ganga frá í fjósinu, ég er farinn inn í bæ að skemmta gestum.“ Á þessum tíma var koma ferðamanna í Stykkishólm farinn að aukast og æ fleira fólk langaði á sjó.

**Særún er nú að nýju komin í eigu fjölskyldunnar**

Eyjaferðir

Það endaði með því að Svanborg og Pétur ákváðu að prófa hvort það væri vænlegt að skapa sér vinnu með því að sigla með fólk um Breiðafjörðinn, ekki síst þar sem Pétri leiddist svo að vera að skrapa og mála að sumrinu til. Það var svo prófað sumarið 1985 og var þá siglt með 380 farþega. Ekkert var auglýst en þörfin var mikil. Breytingin hentaði í raun ágætlega fyrir þau hjónin því á sumrin var lítið að gera í sjómennskunni og kvótinn var kominn sem hafði líka áhrif. „Svo við ákváðum ásamt Eyþóri bróður Péturs að kaupa skrokk af bát,“ segir Svanborg. „En þar sem Samgöngustofa átti ekki til neinn viðeigandi doðrant með reglugerð um ferðamannabáta fengum við leyfi fyrir einn hluta bátsins í einu og loks var allt komið, bræðurnir fengu skipasmið með sér og smíðuðu sjálfir. Svo var ég bara með allt hér heima: símsvörun, bókanir, bókhald og allt saman.“ Í framhaldinu var markið sett á 2000 farþega yfir sumarið, en þeir urðu 2800 talsins.

Líf í gamalt hús

Fyrirtækið Eyjaferðir hóf starfsemi sína sumarið 1986 og heldur jókst annríkið á heimili Svanborgar og Péturs. „Kvótinn skikkaði alla sjómenn í sumarfrí,“ segir Svanborg. „Við vorum áfram með útgerðina í þó nokkur ár, því ferðaþjónustan var bara sumarvinna. Við fórum að velta vöngum yfir hvernig við gætum haldið góðu starfsfólki allt árið og það varð til þess að við settum á fót dekkjaverkstæði sem ekki var í bænum og ýmislegt annað.“

Eyjaferðir reyndust þarna bjóða upp á mikilvæga afþreyingu og stoð við ferðaþjónustu á Snæfellsnesi. En eitt aukaverkefnið var að gera upp Egilshúsið, 19. aldar hús nálægt höfninni. „Þar vorum við með aðstöðu fyrir miðasöluna, videoleigu og sælgætisverslun,“ segir Svanborg. „Þarna var mikið líf þegar fólk var að fara í ferðir, það fylltist allt.“ Þau luku við að gera Egilshúsið og fundu m.a. rauða spýtu í því sem benti til að það hefði verið rauðmálað á fyrri tímum. Eftir því var farið, en þess má geta að þá var ekkert annað rautt hús í Hólminum. Þau vönduðu til verkefnisins; húsið var eitt af fyrstu byggingunum í bænum sem fengu nýtt líf og er sannkölluð bæjarprýði.

**Skilti sem var á stýrishúsinu á Sifinni**

Komið að tímamótum

Samhliða ráku þau áfram útgerð á Sif SH, sem var mjög gott sjóskip. Þau létu lengja skipið, setja í það nýja aðalvél og ljósavél, nýtt stýrishús og yfirbyggingu. Róið var á línu, á rekneta- og nótaveiðum eftir síld á haustin og hörpuskel var veidd í Breiðafirði. Svanborg þurfti að geta átt samskipti út af ýmsu tengdu rekstrinum og fór því á meiraprófsnámskeið. „Það var aðallega til að læra meira um vélar, eftir það talaði ég sama mál og karlarnir hjá vélaverslununum og umboðunum,“ segir hún. Tíminn leið við ýmis störf og oft mikið álag. Árið 2015 var aftur komið að tímamótum. „Þá seldum við Sæferðir til Eimskipa,“ segir hún. „Þegar reksturinn var boðinn út árið 2025 fékk Eimskip ekki að halda áfram. Þá var Særúnin látin liggja það sumarið og ekki boðið upp á neinar eyjaferðir á stærri bátum. Fólk var mikið að spyrja um þetta.“ Svanborg hafði alla tíð verið mjög virk í ýmsu félagsstarfi og stóð m.a. bæði að stofnun Ferðamálasamtaka Snæfellsness og var í stjórn Ferðamálasamtaka Vesturlands á sínum tíma. Það vantaði meira framboð á gistingu í Stykkishólmi og þau Pétur létu teikna hótel þar sem Æðarsetrið er í dag. Þau hættu við þá fyrirætlan, en stofnuðu Hótel Eyjaferðir í húsnæði sem hýsti þáverandi bæjarskrifstofur við Aðalgötu og endurbyggðu það.

**Falleg kveðja frá samstarfsfólki í Sæferðum**

Vágestur á ferð

Svo margt mætti áfram upp telja af viðskiptahugmyndum og rekstri teymisins Svanborgar og Péturs, þau stofnuðu til að mynda fyrirtækið Íshákarl árið 1993 og hófu vinnslu á ígulkerum. „Þessi vinnsla var yfir vetrartímann. Seinna hófum við svo beitukóngsvinnslu,“ segir hún. Skipst hafa á skin og skúrir í lífi hennar, ekki síst var það henni áfall að missa Pétur fyrir rúmum tveimur árum. Nú er hún ein í húsinu sem þau fluttu í saman fyrir um hálfri öld. Henni dettur þó ekki í hug að láta deigan síga, hugurinn er fullur af hugmyndum og hún tekur dyggan þátt í félagsstarfi, er gjaldkeri Björgunarsveitarinnar Berserkja og vinnur ekki síst mikla sjálfboðavinnu fyrir Krabbameinsfélag Snæfellsness. Þess utan hefur hún mikla ánægju af barnabörnum sínum og er til staðar fyrir þau. Það skal þó nefnt að þessi mikla athafnakona hefur þurft að berjast við erfiðan vágest, þunglyndi sem hefur þjakað hana í áratugi.

Það hefði vissulega tekið því

Þyngslin byrjuðu að íþyngja henni fyrir fimmtugt. „Bjartasti tíminn erfiðastur hjá mér,“ segir hún. „Vorið og sumarið; þegar fuglarnir byrja að syngja.“ Hún hefur leitað til lækna og tekur þunglyndislyf sem hjálpa. Í upphafi tók tíma fyrir þau að virka, en að fjórum vikum liðnum segir hún að það hafi verið eins og að sjá sólina koma upp, svo mikill var munurinn á líðan hennar. Hún hefur gert ýmislegt annað til að bæta heilsuna. „Ég hef upplifað yndislega daga en þeir eru allt of sjaldgæfir,“ segir hún. Hún prufaði að hætta á lyfjunum í samráði við lækni þegar heilsan hafði eitthvað skánað, en þá fór aftur í sama farið. En að venju tekur Svanborg á verkefnum lífsins af krafti og nú er hún búin að sækjast eftir ADHD greiningu. „Tekur því þegar maður er 75 ára,“ spyr hún sjálf og nefnir til sögunnar föðurbróður sinn. Þessi spurning kom upp þegar honum var boðið að skipta um hné, þá sextugur að aldri en fannst ekki taka því. „Hann verður 98 ára eftir nokkra daga,“ segir hún og hlær; spurningunni hefur verið svarað.

**Þau féllu bæði frá á sama árinu: Pétur og Guðný**

Rétta blandan vandfundin

Þannig skiptast á í lífinu gleði og sorg. „Ég hef verið í tugi ára að finna réttu blönduna í lífinu,“ segir Svanborg. „Það erfiðasta er að tala sig ekki niður, taka hrósi og samþykkja það í hjarta sínu.“ Hún hefur sagt að með því erfiðasta við þennan sjúkdóm sé sífelld vorkunn í garð þeirra sem næst standa og trúin á það að þau væru öll betur sett án hennar. Verkkvíði og verkfælni eru einnig tryggir fylgifiskar þunglyndisins. Í ljósi þessa eru afrek hennar enn aðdáunarverðari, svo og það hugrekki að ræða sjúkdóminn nú í stað þess að þegja.

**Sif SH 3, málverk sem prýðir heimili Svanborgar**

Eyjaferðir fjölskyldunnar aftur heim

Í september í fyrra hélt Svanborg upp á 75 ára afmælið sitt og stóð fyrir tónleikum í Stykkishólmskirkju við það tækifæri í minningu Péturs. Veisluna sína hélt hún svo um borð í Særúnu. „Þar rifjaðist margt upp í góðu spjalli,“ segir hún. „Á endanum varð það til þess að Siggeir sonur okkar fór út í að kaupa Sæferðir. Hann mun nota vörumerkið Viking Sushi og bjóða upp á nýjungar í rekstrinum eins og kvöldferðir. Á áttræðis afmælisdegi Péturs 25. mars 2026 var svo skrifað undir. Eyjaferðirnar er því komnar aftur til fjölskyldunnar sem hóf þær á sínum tíma.

Komið er að lokum heimsóknarinnar til kjarnakonunnar Svanborgar Siggeirsdóttur. Blaðamaður finnur til aðdáunar og getur vottað að hún stendur sannarlega undir því hrósi sem hún fær.

Alin upp á sjávarbakka

Rætt við athafnakonuna Svanborgu Siggeirsdóttur í Stykkishólmi

Rætt við athafnakonuna Svanborgu Siggeirsdóttur í Stykkishólmi