Rætt við listakonuna Jósefínu Morell

Þegar gengið er inn í vinnustofu Jósefínu Morell, sem er heima hjá henni í Hvalfjarðarsveit, blasir við fallegt og bjart sköpunarrými, stútfullt af málverkum á öllum stigum vinnslu. Á víð og dreif má sjá gamlar hurðir, glugga og steina sem Jósefína fann sjálf eða fékk sent frá viðskiptavinum til skreytingar. Hún er mikil listakona og hefur verið að prófa sig áfram að mála á mismunandi fleti. Þegar blaðamaður gekk inn var hún einmitt í því að mála hest á steinplötu sem átti að verða verðlaunagripur fyrir meistaradeildina í hestaíþróttum. Íslenski fjárhundurinn Semla er einnig á staðnum og heilsar með líflegum dansi.

Fákar – leiðin til Íslands

Jósefína er sænsk-spænsk að ætt. Faðir hennar er spænskur sjómaður en hún ólst upp hjá móður sinni í Svíþjóð. Frá unga aldri hafði hún áhuga á listum og Íslandi en sá áhugi kviknaði við lestur íslensku bókarinnar Fákar- Íslenski hesturinn í blíðu og stríðu. Frænka Jósefínu átti þýdda útgáfu af bókinni á sænsku og þær eyddu mörgum stundum saman við að fletta í gegnum bókina og heillast af íslenskum hestum, menningu og náttúru. Eitt sem vakti athygli hennar var Laufskálarétt. Ekki vissi hún þá að einn dag myndi hún fara sjálf þangað. Sem krakki sótti hún reiðskóla og hafði mikinn áhuga á hrossum en endaði á því að fara í bændaskóla og vinna við að mjólka kýr. Eftir nokkurn tíma í þeim bransa langaði hana að skipta yfir í tamningar en erfitt var að finna starf við það í Svíþjóð svo hún greip tækifærið og fór til Íslands áður en það yrði um seinan. „Nú verð ég að fara, ég get ekki beðið of lengi þangað til ég verð föst með börn og mann,“ hugsaði hún með sér.

Fyrst þegar Jósefina kom til Íslands fór hún að vinna við tamningar að Enni í Víðvíkursveit í Skagafirði. Nokkrum dögum eftir komu þangað fór hún ríðandi í Laufskálarétt til að sækja hross þeirra að Enni. „Það voru svona 130 hross sem við fórum ríðandi með heim úr réttinni.“ Það var mjög skemmtileg upplifun að sögn Jósefínu. Hún vann hálft ár í Skagafirðinum og fór svo í Borgarfjörðinn og starfaði þar á mörgum stöðum. Árið 2003 hélt hún aftur til Svíþjóðar í lýðháskóla í handverksnám en kom aftur til Íslands stuttu síðar og kynntist barnsföður sínum. Saman keyptu þau sveitabæinn að Giljum í Hálsasveit árið 2006. Þau eignuðust þrjú börn, Imbu, Samma og Bubba, sem tala bæði íslensku og sænsku reiprennandi, líkt og móðir þeirra. Eftir að Jósefína eignaðist dóttur sína árið 2007 hætti hún að temja fyrir aðra og stofnaði hestaleigu að Giljum og einbeitti sér sífellt meir að því að mála. „Fólk bara byrjaði að panta, ég var aldrei að bjóða upp á, þetta gerðist bara sjálfkrafa,“ segir hún.

**Jósefína er að vinna að mörgum verkefnum í vinnustofu sinni. Ljósm. lrk**

Það er svo gaman að kunna allt

Jósefína fæst við margt fleira en aðeins að mála. Hún tekur ljósmyndir, keyrir skólabíl í Hvalfjarðarsveitinni, spinnur ull, býr til hnífa og margt fleira. Oftast notast hún við halasnældu þegar hún spinnir ull en það er fornt verkfæri sem hefur verið notað í nokkur þúsund ár, eða allt frá steinöld. Jósefína prufar sig mikið áfram með mismunandi feldi og er núna að spinna úr hárum hennar Semlu, hunds hennar. „Ég hef verið að spinna tófuull, hundaull, kattar og kanínu, bara allt mögulegt.“ Hún litar líka sjálf ullina, oftast með matarlit og ediki en hún hefur einnig notast við jurtir til litunar. Á næstunni ætlar hún norður á leið til að halda námskeið í spuna á halasnældu en einnig hefur hún haldið málningarnámskeið á Kópaskeri. Sjálf býr hún einnig til málningu úr litríkum steinum sem hún tínir og mylur í duft sem er sigtað og blandað við hörolíu þangað til að áferðin er orðin góð til notkunar.

„Ég held alltaf að ég sé ógeðslega löt og vil gera allt sem allra einfaldast, var alltaf að mála með akríl, fór svo í olíu og enda alltaf með að fara dýpra og dýpra, eins og þetta að spinna, ég ætlaði aldrei að spinna, það er algjör tilviljun, ég ætlaði ekki einu sinni að prjóna mér finnst það leiðinlegt,“ segir Jósefína hlæjandi eftir að hafa prjónað fimm peysur á síðasta ári úr heimaspunnu bandi.

En er ekki erfitt að spinna sjálf? „Þetta er svo einfalt, ekki neitt erfitt og ef maður er að setja fyrirlestur eða eitthvað þá er það svo æðislegt að vera að dunda við eitthvað svona. Þetta er svo góð tilfinning að kunna þetta, ég þarf ekki og kaupi aldrei, bara aldrei lopa, ég spinn allt sjálf,“ segir Jósefína. Halasnælda kallast á ensku drop spindle. „Því maður er maður alltaf að missa þetta,“ segir hún hlæjandi eftir að halasnældan rennur milli fingra hennar og dettur á gólfið. Þrátt fyrir fjölbreytt áhugamál hefur hún ákveðið að einbeita sér fyrst og fremst að því að mála. Hún málar mikið á steina sem hún tínir sjálf að Giljum og í nágrenninu, auk þess sem hún málar á gamlar hurðir.

**Hurðin að „Tiny“ húsi Jósefínu sem hún hefur skreytt með dreka og skrifað „Casa de Josefina.“ Ljósm. lrk**

Málar á hurðir

„Það átti að rífa húsið á Vilmundarstöðum í Reykholtsdalnum og ég hugsaði; flottar gamlar hurðir sem við gætum sett í húsið okkar.“ Hún tók hurðirnar, en endaði á að nota þær ekki í húsið heldur málaði á þær í staðinn. „Eftir þetta hefur fólk verið að gefa mér gamlar hurðir.“ Það eina sem hana vantar er meira geymslupláss undir alla mögulegu hlutina sem hægt væri að mála. „Mér finnst svo mikil synd að henda hlutum,“ segir Jósefína sem hefur verið að mála mikið á alls kyns gripi. Hún hefur marga hæfileika og nýtir þá í fjölbreyttum aðstæðum. Þegar spurt var hvaðan hún fengi þessar hugmyndir var hún ekki alveg viss um hvernig ætti að svara því. „Ég held það sé bara eitthvað í mér, einhver sköpunarkraftur, ég veit ekki hvað þetta er en mig langar líka bara að kunna allt. Það er gott að vita ef það kemur einhvers konar heimsendir þá mun ég ná að bjarga mér, ég kann að mjólka kýr, spinna ull, eldsmíða og gera við hluti.“

Hún tekur sér margt fyrir hendur, stundum verkefni sem hún kann vel en einnig ný verkefni sem hún hefur aldrei prófað áður. „Ég er svona týpísk ADHD manneskja,“ segir hún hlæjandi. Það sem hefur knúið hana áfram til að takast á við öll þessi verkefni, og klára þau, er meðal annars að hún fékk oft að heyra sem barn að hún lyki ekki því sem hún byrjaði á. „Stundum er eitthvað kannski hálfklárað en ég klára það alltaf einhvern tímann. Eins og núna þegar ég var í veikindaleyfi eftir að ég slasaði mig þá kláraði ég fullt, eins og að prjóna peysuna mína sem var svolítið flókin.“

**Lífslíkan af íslenskum fjárhundi úr pappamassa sem Jósefína gerði sjálf fyrir Sögusetur íslenska fjárhundsins. Ljósm. jm**

Líður ekki vel í venjulegri vinnu

Nú er Jósefína orðin fimmtug og hefur lært heilmikið um sig á lífsleiðinni. Hún finnur að hefðbundin vinna, þar sem sama verkefni er unnið dag eftir dag, hentar henni illa. „Það hentar mér mjög vel að vinna í vertíðarvinnu, annars líður mér eins og ég sé innilokuð, að vera inni í átta tíma og gera það sama alla daga. Ég elska að vera í fjölbreyttri vinnu þar sem ég get unnið mikið sjálfstætt og skapandi.“

Hún vann fjögur haust í sláturhúsinu í Borgarnesi fyrir nokkrum árum, um veturinn fór hún svo að temja hross og yfir sumarið vann hún í ferðaþjónustunni. Starfið hennar núna sem skólabílstjóri og listakona hentar henni einnig mjög vel. Að keyra rútu gefur henni möguleika á að hitta fólk og ferðast um og á milli ferða getur hún nýtt tímann vel og málað. „Þannig þetta að keyra skólabíl, ég væri til í að keyra meira rútur, ég elska að vera á ferðinni, þá hittir maður alltaf eitthvað fólk. Það er einmannalegt að sitja alltaf ein heima að mála en það er líka mjög gott því það hefði orðið erfitt ef ég hefði þurft að vinna í burtu langt fram á kvöld til að sjá fyrir fjölskyldunni, börnin hefðu ekki getað verið ein heima. Ég er rosalega heppin með það.“

Jósefína hefur starfað víða sem listakona, meðal annars fyrir Sögusetur íslenska fjárhundsins í Skagafirði og fyrir Olil Amble og Berg Jónsson, eigendur hrossaræktunarbúsins Gangmyllunnar á Syðri-Gegnishólum. Fyrir Sögusetrið gerði hún líkan af íslenskum fjárhundi úr pappamassa og málaði hann, spann ull úr hundahári, málaði tímalínu íslenska hundsins á hurð og gerði höggmynd úr grjóti, þrátt fyrir að hafa aldrei áður unnið slíkt verk. „Það er oft þegar einhver auglýsir og ég hef aldrei gert það áður þá hugsa ég að þetta gæti verið gaman.“ Síðan 2019 hefur hún unnið fyrir Olil og Berg og málað fjölmargt í hesthúsinu og kaffistofunni. „Þegar ég byrjaði þá málaði ég aðal ræktunarmerarnar, sjö merar með folöldum, á vegginn.“ Ekki aðeins málaði hún veggi, hurðir og málverk þar heldur vann hún mósaíkverk úr svörtum fjörusteinum sem hún safnaði á Snæfellsnesinu. Nýjasta verk hennar fyrir þau er sólarlagsmynd af jörð þeirra sem er staðsett að austan, Ketilsstöðum. Nú vinnur hún við fjölda pantana og kláraði fyrir stuttu að útbúa verðlaunagripi fyrir meistaradeildina í hestaíþróttum, en það voru steinplötur sem hún málaði íslenska gæðinga á.

**Jósefína að hanna næsta verðlaunagrip fyrir meistaradeildina í hestaíþróttum. Ljósm. lrk**

Tiny, eða litla húsið

Þegar hún er spurð hvort hún sé að vinna að einhverju persónulegu verkefni lýsist hún upp og fer að tala um gám sem hún ætlar að gera upp að svokölluðu „Tiny“ húsi, „þetta er það skemmtilegasta sem ég er að gera!“ Hún er með tólf fermetra stálgám sem hún hyggst breyta í lítinn íbúðargám. Markmiðið er að gera hann upp og innrétta með gömlum húsgögnum þannig að þegar gengið er inn líði manni eins og komið sé í annan heim, fornan heim. Nú vinnur hún að viðgerðum og hyggst síðan skreyta hann og gera notalegan.

„Ég er ekki smiður en mér finnst þetta samt gaman. Ég hef verið að rífa gólfdúkinn og er að skipta um plöturnar í botninum. Ég ætla að gera þetta svo þetta verði eins og gamalt hús, með svona antík-húsgögnum inni. Þannig að þetta verður svona kósí með kamínu. Þetta er svona gæluverkefni bara af því að þetta er gaman,“ segir Jósefína með bros á vör. „Ég hef hugsað um þetta í mörg ár.“ Það eina sem hana skortir er tími til að sinna öllum fjölbreyttu áhugamálunum. „Ég hef rosalega gaman líka af eldsmíði, að skera út og búa til hnífa og svona. Ég á fullt af hugmyndum sem ég er að reyna að skrifa niður til að hafa lista ef maður hefur einhvern tímann engar hugmyndir.“

Líf Ramundt Kristinsdóttir, nemi í fjölmiðlun hjá HÍ skráði

**Veggir í hesthúsinu á Syðri – Gegnishólum er skreyttir listaverkum eftir Jósefínu, þar á meðal heill gangur sem sýnir sjö helstu ræktunarmerar Gangmyllunnar**

„Ég held það sé bara í mér einhver sköpunarkraftur“

Rætt við listakonuna Jósefínu Morell

Rætt við listakonuna Jósefínu Morell