Rætt við Jónas á Síðumúlaveggjum og Guðmund Eggert á Gunnlaugsstöðum

Það er kunnara en frá þurfi að segja að talsvert hefur skort upp á nýliðun í íslenskum landbúnaði. Atvinnuhættir hafa breyst hratt, búum fækkað en þau stækkað sem eftir eru. Þar kemur margt til. Kvóti til mjólkurframleiðslu hefur leitað í þau héruð sem aðgangur er að þolinmóðu lánsfjármagni en önnur héruð lenda í vörn. Það er því einkar ánægjulegt að á tveimur samliggjandi jörðum í ofanverðum Borgarfirði er ungt fólk að kaupa sig inn í rekstur foreldra sinna og stefnir á kúabúskap. Reyndar eru ættliðaskipti að verða víðar á Vesturlandi og mun Skessuhorn fjalla um fleiri slík dæmi síðar.

Búfræðingarnir Jónas Guðjónsson og Gunnhildur Gísladóttir vilja hvergi annarsstaðar vera en í sveit. Þótt það sé flókið og kostnaðarsamt að hefja búskap á Íslandi eru þau staðráðin í að láta stóru plönin verða að veruleika. Framundan eru því ættliðaskipti á jörðinni Síðumúlaveggjum, neðsta bæ í Hvítársíðu og búið að moka fyrir grunni að nýju íbúðarhúsi. Fjósbygging verður síðan í framhaldinu. Samliggjandi jörð þeirra eru Gunnlaugsstaðir í Stafholtstungum. Þar búa með stórt kúabú Þórður Einarsson og Jórunn Guðsteinsdóttir og sonur Þórðar; Guðmundur Eggert. Raunar er þetta eina kúabúið sem eftir er í hinum gamla Stafholtstungnahreppi, en fyrir um fjórum áratugum voru kýr á yfir tuttugu búum í sveitinni. Nú er búið að taka grunn að nýju íbúðarhúsi á Gunnlaugsstöðum en það verður byggt parhús og flutt úr tæplega hundrað ára íbúðarhúsi sem á sinni tíð hýsti afar barnmarga fjölskyldu.

Blaðamaður Skessuhorns hitti í síðustu viku að máli þá Guðmund Eggert og Jónas. Þeir eru miklir mátar og nánast jafnaldrar, fæddir sitthvorum megin við áramótin 1993-94. Séra Geir Waage þáverandi sóknarprestur skírði þá við sömu athöfn í Síðumúlakirkju og þeir hafa verið góðir félagar allar götur síðan. Nú ætla þeir að hjálpa hvor öðrum við húsbyggingarnar sem framundan eru og eftir mætti að styðja hvorn annan í búskapnum.

**Afleggjari og grunnur að nýju íbúðarhúsi á Síðumúlaveggjum. Fjær og handan við holti sést til Gunnlaugsstaða en jarðirnar og ræktunarland þeirra liggja saman**

Hús sem sem standa í áratugi

Í síðustu viku var unnið við að brjóta land undir nýjan afleggjara að nýbyggingunni á Síðumúlaveggjum og búið að moka fyrir grunni íbúðarhúss. Jónas fer með blaðamanni að væntanlegum byggingarstað. Hann segir að þröngt sé um möguleika á hentugu byggingarstæði vegna holtanna sem einkenna landslagið á Síðumúlaveggjum. Neðan við fjárhúsin verður byggt utan í klett sem mun veita skjól fyrir ríkjandi norðanátt og lögð áhersla á að fá fallegt útsýni þaðan sem horft er inn Hvítársíðuna; til jökla og Strútsins í austurátt en í suður á Skarðsheiðina. Þá segir Jónas að líklega verði nýju fjósi valinn staður á túnsléttu meðfram nýja afleggjaranum. „Þetta er allt spurning um hvað hentar best þegar valinn er staður til bygginga sem eiga að standa í áratugi og auk þess þarf aðgengið umhverfis bygginguna að vera gott. Upphaflega vorum við að velta því fyrir okkur að byggja fjós neðan við þjóðveginn og þá nærri bökkum Hvítár, en það hefði kallað á að þurfa að ræsa farartæki í hvert sinn sem fara þarf í fjósið. Einnig var þetta spurning um aðgengi kúnna að beit. Að hafa nýtt fjós ofan við þjóðveginn, fjarri aðal beitarlandinu, er hins vegar allt í lagi. Kýr í róbótafjósi fara vissulega út, en aðallega til að viðra sig. Þær vilja hins vegar ekki fara langt frá fjósinu þar sem þær ganga í allt sitt fóður og fara í mjaltaþjóninn þegar þeim hentar,“ útskýrir Jónas.

**Jónas við húsgrunninn, horft til austurs inn Hvítársíðu**

Fokhelt í haust

Jónas segir að væntanleg fjósbygging verði eins róbóta fjós, en með möguleika á stækkun síðar, en í því verða sextíu mjólkandi kýr auk geldneyta. Hann segist vonast til að þau geti ráðist í fjósbygginguna á næstu þremur árum. Búið er að ákveða kaup á jörð og rekstri af foreldrum Jónasar, þeim Guðjóni Kjartanssyni og Agnesi Guðmundsdóttur. Gunnhildur og Jónas ákváðu því að byrja á byggingu íbúðarhúss, en þau eiga nýlegt einbýlishús á Hvanneyri þar sem þau búa. Gunnhildur er nú í árslok að ljúka meistaranámi frá LbhÍ þar sem hún rannsakar aðlögunarhæfni lykilplöntu íslensks landbúnaðar; byggið, en Jónas er búfræðingur eins og fyrr segir og auk þess rafvirki. Bæði eru þau fædd og uppalin í sveit; Jónas á Síðumúlaveggjum en Gunnhildur á Stóru Reykjum í Flóahreppi. „Fljótlega munum við bjóða íbúðarhúsið okkar á Hvanneyri til sölu. Auðvitað er fasteignamarkaðurinn daufur um þessar mundir, en þetta er nýlegt og gott hús sem við erum bjartsýn á að muni seljast fljótt,“ segir hann. Nýja íbúðarhúsið á Síðumúlaveggjum verður 240 fermetrar og byggt úr einingum frá Steypustöðinni. Stefnt er á að það verði reist í sumar, fokhelt í haust þannig að innivinnan geti farið fram næsta vetur.

**Guðmundur Eggert við grunn parhússins á Gunnlaugsstöðum. Fjær sést fjósið og gömul fjárhús**

Byggja parhús

Blaðamaður hittir Guðmund Eggert Þórðarson á bæjarhlaðinu á Gunnlaugsstöðum. Skammt vestan við gamla íbúðarhúsið er búið að taka grunn að nýju húsi. Þegar búið var að fletta jarðvegi ofan af væntanlegu byggingarstæði á heimatúninu kom í ljós þéttur og góður melur þannig að jarðvegsskiptin verða ekki kostnaðarsöm. „Við ætlum að byggja hér 328 fermetra parhús með tvöföldum bílskúr á milli. Við höfum verið í samningaviðræðum við SG hús um að reisa timburhús á næsta ári. Við tökum hinsvegar grunninn og gerum plötu klára núna á þessu ári.“ Guðmundur Eggert segir að gamla íbúðarhúsið á bænum verði 100 ára eftir tvö ár og nú sé lögð áhersla á að flytja í nýtt hús áður en aldarafmælið rennur upp, en samkvæmt lögum fylgir mikil kvöð því að eiga og halda við friðuðum húsum.

Á Gunnlaugsstöðum var fyrir tíu árum tekið í notkun stórt fjós og hefur búskapur þeirra feðga gengið ágætlega á liðnum árum og kýrnar stöðugt verið að auka nytina. „Við höfum þann möguleika að bæta öðrum róbóta við í fjósið og stækka bústofninn. Vonandi kemur að því,“ segir Guðmundur Eggert.

Blaðamaður kveður þessa ungu bændur sem eru fullir eldmóðs að byggja upp; auka og bæta búskapinn á jörðum sínum.

Skírn í Síðumúlakirkju 3. apríl 1994. F.v. Séra Geir Waage, Agnes Guðmundsdóttir heldur á Jónasi undir skírn, Hólmfríður Karlsdóttir og Þórður Einarsson með Guðmund Eggert og til hægri er Guðjón Kjartansson faðir Jónasar.

Skírnarbræður byggja og stunda búskap á samliggjandi jörðum

Rætt við Jónas á Síðumúlaveggjum og Guðmund Eggert á Gunnlaugsstöðum

Rætt við Jónas á Síðumúlaveggjum og Guðmund Eggert á Gunnlaugsstöðum