Rætt við Lilju Sesselju Ólafsdóttur sem lætur af störfum síðar á árinu

Menntaskóli Borgarfjarðar er einkarekinn framhaldsskóli með aðsetur í Borgarnesi. Hann er eini framhaldsskólinn í Borgarfirði og þjónar nokkuð stóru svæði, en fyrir eru tveir háskólar í sveitarfélaginu, Háskólinn á Bifröst og Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri. Skólinn var formlega stofnaður 4. maí 2006. Fyrsta febrúar 2007 voru skólameistari og aðstoðarskólameistari ráðnir til skólans og fyrstu kennararnir um þremur mánuðum síðar. Strax um haustið 2007 tók skólinn svo til starfa í húsnæði á Bjarnarbraut á meðan nýi skólinn var enn í byggingu. Lilja S. Ólafsdóttir, sem hefur verið aðstoðarskólameistari við skólann frá upphafi, lætur af störfum vegna aldurs eftir 20 ára farsælan feril. Á þessum merku tímamótum settist blaðamaður Skessuhorns niður með Lilju til að fræðast um stofnun og starfsemi MB – og þróun í menntamálum.

En hver er Lilja Sesselja Ólafsdóttir? „Ég er Akurnesingur, fæddist á Akranesi og ólst þar upp. Útskrifaðist sem stúdent frá Fjölbrautaskóla Vesturlands árið 1980. Fluttist til Borgarness 1986 og hef búið hér í bráðum 40 ár. Ætlaði bara að búa hérna í 2-3 ár og langaði til þess að prófa að kenna í grunnskóla, en nú eru liðin öll þessi ár og ég hef aldrei séð eftir því,“ segir Lilja.

**Nemendur í fyrsta áfanga í ensku eiga notalega kennslustund**

Megin áherslur skólans í menntamálum

„Frá upphafi var ákveðið að hafa þriggja ára nám í skólanum til stúdentsprófs og við settum strax áherslu á að vera með verkefnamiðað nám og engin lokapróf í desember og maí líkt og var í flestum skólum á þessum tíma, þar sem námsmatið fólst í verkefnavinnu sem var bæði byggð á einstaklingsvinnu, hópverkefnum og allskonar mati, ásamt prófum. Það voru svo sem ekki þessi hefðbundnu lokapróf í desember og maí. Við unnum líka eftir drögum að aðalnámsskrá sem kom út 2011 og í henni kom fram að það ætti líka að vera leiðsagnarmat, sem er nokkurs konar símat þar sem nemendur fengu alltaf endurgjöf strax á öll verkefni sem þeir voru að gera,“ segir Lilja.

**Lilja stendur við mynd af fyrsta útskriftarárgangi MB (önnur mynd frá vinstri)**

Áskoranir í menntamálum vegna gervigreindar

Og Lilja heldur áfram: „Svo höfum við frá upphafi verið með nokkuð sem við köllum „vörður“. Í fyrstu vorum við með þrjár vörður á önn en fækkuðum þeim síðan í tvær því reynslan sýndi okkur að það var of mikið. Þetta þýddi að á fjögurra vikna fresti fengu nemendur endurgjöf á öllum áföngum sem þeir voru í frá öllum kennurum. Eftir að við fækkuðum vörðunum um eina þá fá nemendur endurgjöf á 5-6 vikna fresti.“ En er þetta kostur miðað við að byggja námsmatið á lokaprófum, spyr blaðamaður. „Mér finnst það vera kostur, en núna er þetta að breytast. Á þessum tuttugu árum hefur þetta breyst því í dag erum við að fást við eitthvað sem heitir gervigreind. Allir skólar heims eru að takast á við áskoranir sem tengjast gervigreindinni og við þurfum að endurskoða námsmatið til þess að við getum vitað hver það er í raun og veru sem vinnur öll verkefnin sannanlega, hvort það er viðkomandi einstaklingur eða einhver annar. Við þurfum að endurskoða allt með tilliti til þessa, hvernig við viljum hafa þetta. Að öllum líkindum fer bráðum fram allsherjar endurskoðun á hvernig námsmatið verður. Við höfum núna bætt t.d. við munnlegum prófum og eigum munnleg samtöl við nemendur. Þessi samtöl eru mjög góð, t.d. hjá mér sem er með áfanga sem heitir lokaverkefni og það er sérstaða þessa skóla, að allir nemendur á stúdentsbrautum gera lokaverkefni og flest allir skrifa ritgerð – þó þau hafi tækifæri til að gera myndbönd í sumum tilfellum. Þar koma viðtölin að gagni því það er mjög auðvelt að nota gervigreind til að skrifa ritgerð. Við bönnum ekki notkun á gervigreind en hún á að nýtast fyrst og fremst sem aðstoðartæki og kennarar nýta sér hana. Hún getur hjálpað nemendum sem slík en ekki má nota hana til að gera hlutina fyrir þig. Þannig að námsmatið hjá okkur mun breytast samhliða breyttri tækni og breytingum í samfélaginu.“

**Sólrún Káradóttir, matráður MB, tekur brosandi á móti fólki**

Lesskilningur minnkar og færri lesa

Nú hefur mikil umræða átt sér stað um menntun barna og ungmenna og rannsóknir sýna að við stöndum höllum fæti miðað við aðrar þjóðir. Hver er skoðun Lilju á menntun barna í dag? „Ég held að menntakerfið okkar sé ekki á niðurleið en auðvitað má alltaf gera betur og menntakerfið verður að fylgja þeim breytingum sem eiga sér stað varðandi tækni og framfaraþróun almennt í heiminum. En við finnum að við eigum í samkeppni við eitthvað sem heitir snjall heimur og skólakerfið þarf bara að aðlaga sig að því. Mín skoðun er sú að það vanti almennt meiri lesskilning. Unga fólkið leitar í símana og les styttri texta í stað þess að lesa lengri texta í bókum. Fyrir vikið er minni bókalestur og erfiðara að fá nemendur til þess að lesa lengri og þyngri texta eins og t.d. Egilssögu. Það þarf að búta hana svolítið niður. Manni finnst stundum að orðaforðinn sé líka að minnka. Ef nemendur sleppa því að lesa þá kemur það bara niður á þeim síðar þegar þeir fara í háskólanám. Það er ákveðið áhyggjuefni. Þau eru svolítið á yfirborðinu, svona skauta yfir efnið. Þau mættu vera meira forvitin og duglegri að afla sér þekkingar – spyrja spurninga og kanna hlutina, sækja sér meiri og dýpri þekkingu.

**Veittar velgjörðir – Nemendur eru yfir sig ánægðir með matinn í skólanum**

Lestrartækni mikilvægari en hraði

Hvað finnst þér um lestrarpróf barna, þar sem þau eru látin lesa eins mikinn texta og þau geta undir tímamælingu, er það tímaskekkja? Er skynsamlegra að leggja meiri áherslu á les- og hugtakaskilning svo að þau geti skilið það sem þau eru að lesa?„Jú, það er mín skoðun. Ég er búin að vera lengi í þessum geira og mér finnst ekki aðalatriðið að þú æðir yfir einhvern texta og vitir ekkert um hvað þú ert að lesa. Það er svo mikilvægt að þú skiljir það sem þú ert að lesa og það má alveg lesa hægar. Það er með lestur eins og allt annað, þú þarft að æfa þig og þar skiptir hlutverk foreldra ekki síður máli en skólans, því með æfingunni nærðu hraðanum – sérstaklega mikilvægt á meðan þú ert í grunnskóla. Unga fólkið hjá okkur er vel læst, en hvort þau skilji það sem þau eru að lesa og hvort þau lesi almennt mikið vitum við ekki.

Mér finnst ég merkja það að færri séu að lesa bækur sér til gamans eins og tíðkaðist á árum áður. Við leggjum áherslu á að kenna þeim námstækni sem felst í því að vinna alltaf jafnt og þétt, læra að viðhafa ákveðin vinnubrögð um það hvernig þau leita sér upplýsinga og meta þær hvort þær séu nothæfar eða ekki. Þess vegna erum við með þessar „vörður“ – til að nemandinn vinni jafnt og þétt allan veturinn svo hann sé ekki að lesa allt yfir í einu í desember, bara af því að það eru að koma próf. Brautskráðir nemendur hafa tjáð okkur að þetta hafi hjálpað þeim mjög mikið í framhalds- og háskólanámi þar sem þau hafi fengið það í vegarnesti að leysa verkefni jafnt og þétt allan námstímann. Auðvitað undirbúum við þau líka til þess að þreyta próf því það er svo stór hluti af háskólanáminu. Við höfum gert könnun á þessu meðal útskrifaðra nemenda og þar kemur skýrt fram að þessi vinnubrögð hafi hjálpað þeim mjög mikið í sínu háskólanámi.“

**Slökun í einu af mörgum næðis rýmum skólans**

Stórt framfaraskref úti á landi

Var ekki stór framfaraskref fyrir Vesturland að reisa þennan skóla hér á þessum litla stað? „Jú, svo annarlega,“ segir Lilja. „Þau eru lengur heima hjá sér – í sinni heimabyggð – því þau fóru annars eitthvað í burtu. Oft þurftu þau að fara á Akranes eða eitthvað lengra, eins og til Reykjavíkur eða Akureyrar sem dæmi. Eftir að þessi skóli kom er meira um ungt fólk í Borgarnesi. Tilkoma þessa skóla hefur líka sparað peninga fyrir foreldra sem annars hefðu þurft að senda börnin sín burt með tilheyrandi kostnaði. Nú hafa þau börnin sín lengur heima. Það er kannski svolítið ungt að fara langt að heiman 15 ára og það munaði heilmiklu fyrir nemendur að geta farið á Akranes áður en þessi skóli var stofnaður, því það gekk skólabíll hérna á milli.“

**Víða eru stórir útsýnisgluggar í MB sem hleypa birtu og yl inn í skólann. Hafnarfjall í baksýn í allri sinni dýrð.**

Þakklæti efst í huga

Nú stendur þú á tímamótum eftir 20 ára árangursríkan feril hérna við skólann. Hvað er þér efst í huga á þessari stundu? „Ég hef unnið með ótrúlega góðu og frábæru samstarfsfólki. Ég hef unnið með fjórum skólameisturum á þessum tæplega 20 árum, allir mjög ólíkir en átti frábært samstarf með þeim öllum. Reyndar fór ég í námsleyfi í eitt ár á þessum tíma en annars er ég búin að vera hér alla tíð. Ég hef lengst unnið með Braga sem er búinn að vera skólameistari hér frá árinu 2020. Okkar samstarf hefur verið einstaklega gott og við vinnum með frábæru fólki. Það sem mér er efst í huga er allt þetta góða samstarfsfólk og allir þeir nemendur sem ég hef kynnst í gegnum árin. Mörg hver heldur maður sambandi við og hittir þau af og til frá því þau fóru héðan, það finnst mér líka standa upp úr. Það er svo gefandi að hitta fyrrverandi nemendur og sjá breytinguna á þeim frá því þeir koma hér inn og svo þegar þeir fara út, þó svo að þeir stoppi ekki hérna nema í 3-4 ár. Ég hitti stundum nemendur sem voru hér fyrir 10-15 árum sem minnast tímans í skólanum með hlýju og þakklæti. Það er virkilega gefandi. Ég er t.d. að kenna með kennara sem var nemandi hjá mér þegar ég var að kenna í grunnskólanum,“ bætir Lilja við.

Framsýnn menntaskóli á sterkum grunni

Áfram heldur Lilja: „Af því að það varð svo mikil breyting þegar þessi skóli kom og hann var allt öðruvísi en hinir hefðbundnu skólar þess tíma, annars konar áherslur hjá okkur, þá tók það smá tíma að ávinna okkur virðingu og traust – að bæði menntakerfið og samfélagið tæki mark á okkur. En það tókst og núna í dag erum við að gera hluti sem kannski fáir skólar eru að gera. Við kennum það sem kallast „steam“ eða „stem“ greinar sem eru vísindi, tækni, stærðfræði, verkfræði og listir saman í einum áfanga. Við sjáum ekki fram í tímann – og við vissum ekki svo mikið hér fyrir 20 árum hvernig tæknin yrði, en við urðum tæknilegur skóli strax í byrjun. Þá var ekki komin þessi snjalltækni, en nemendur urðu t.d. allir að nota tölvur í verkefnavinnu og námi. Allir nemendur voru með tölvur. Síðan kom snjalltæknin og við þurftum að laga okkur að henni, þannig að mér finnst líka menntakerfið í heild þurfa að hugsa um þessa hluti því það er bullandi þróun í menntakerfinu. Framhaldsskólarnir á Íslandi, og ég þekki þá bara mjög marga, þeir eru að gera ótrúlega góða hluti og eru sífellt að hugsa um hvernig þeir geti þróast sem best til framtíðar litið. Okkar skóli leggur mikla áherslu á að undirbúa nemendur sem best hvort heldur er fyrir háskólanám eða vinnumarkaðinn. Og mér finnst þessi skóli hafa að mörgu leyti verið, þó ég segi sjálf frá, mjög framsýnn og virkilega vel staðið að mótun starfsins frá upphafi. Við erum alltaf að hugsa um hvernig við getum þróast áfram, nemendum og starfsfólki til heilla,“ segir Lilja.

Samstarfsfólk Lilju sem hefur starfað hvað lengst með henni. Talið frá vinstri: Sigurður Örn Sigurðsson, Elín Kristjánsdóttir, Lilja S. Ólafsdóttir, Þóra Árnadóttir og Veronika Sigurvinsdóttir.

Eitthvað skemmtilegt er framundan

Hvað tekur nú við hjá þér eftir öll þessi ár? „Já, það eru allir að spyrja mig að þessu: „Hvað ætlarðu að fara að gera?“ Veistu, ég bara veit það ekki. Ég hef ekki hugmynd um hvað ég er að fara að gera. Það kemur bara eitthvað. Hugsanlega myndast eitthvað tómarúm. Ég læt af störfum 31. júlí nk. en hætti ekki formlega í skólanum fyrr en um áramót. Ég verð í hlutastarfi í haust. Kannski fer ég að ferðast um heiminn eða læra eitthvað nýtt. Maður er alltaf að læra. Ég fer örugglega að gera eitthvað skemmtilegt,“ segir Lilja að lokum.

Aðstoðarskólameistari á tímamótum

Rætt við Lilju Sesselju Ólafsdóttur sem lætur af störfum síðar á árinu

Rætt við Lilju Sesselju Ólafsdóttur sem lætur af störfum síðar á árinu