Rætt við Jóhönnu Skúladóttur, fráfarandi héraðsskjalavörð Héraðsskjalasafns Borgarfjarðar

Um síðustu mánaðamót lét af störfum Jóhanna Skúladóttir, héraðsskjalavörður Héraðsskjalasafns Borgarfjarðar, eftir ríflega tveggja áratuga starf. Var Jóhönnu haldið veglegt kveðjuhóf föstudaginn 27. mars og henni þökkuð góð störf. Sjötug varð Jóhanna tveimur dögum síðar, 29. mars. „Ég mæli nú ekki endilega með því að hætta að vinna akkúrat á afmælisdeginum sínum, maður þarf þó nokkurn tíma til að ganga frá hlutunum hafi maður verið lengi í starfi,“ segir Jóhanna hlæjandi í samtali við blaðamann Skessuhorns. Jóhanna hóf störf í Safnahúsinu árið 2003. „Ég byrjaði að vinna á bókasafninu, en fór fljótlega yfir á héraðsskjalasafnið og hef verið þar síðan.“

**Jóhanna með foreldrum og systkinum. Neðri röð: Ásta, Anna Baldvinsdóttir og Jóhanna. Efri röð: Hjalti, Guðmundur, Baldvin, Skúli Jónsson og Óskar.**

Uppvöxtur á Mýrum

Jóhanna er fædd á Lambastöðum í Álftaneshreppi á Mýrum. Þangað fluttust afi hennar og amma á sínum tíma og tóku foreldrar hennar síðan þar við búskap. Sjálf hafði hún þó ekki áhuga á að feta í þau spor.

„Nei, það heillaði mig aldrei. Ég var með ofnæmi fyrir mjólk og mjólkurafurðum svo það var nú ekki til að byggja búskap á, og í öðru lagi gæti ég aldrei hugsað mér að farga skepnu,“ segir Jóhanna. Ásta systir hennar tók hins vegar við búskap á Lambastöðum af foreldrum þeirra.

Jóhanna gekk í barnaskóla að Varmalandi, sem þá var heimavistarskóli, og síðar í Ármúlaskóla, sem þá var Gagnfræðaskóli verknáms. Hún segir að meðal annars hafi hún þar lært saumaskap og að sá lærdómur hafi reynst henni afar nytsamlegur, bæði heima fyrir og í starfi, en hún vann um tíma á saumastofu Prjónastofu Borgarness.

**Baldur Jónsson, Eyrún Baldursdóttir, Brynja Baldursdóttir og Jóhanna Skúladóttir. Myndin tekin hjá Álftaneskirkju.**

Álthreppingur fyrst og svo Borgnesingur

Árið 1973 fluttist Jóhanna síðan í Borgarnes, og reyndist alkomin.

„Ég var þar að vinna og hitti síðan Baldur Jónsson, manninn minn. Við tókum saman og svo komu dæturnar hver af annarri. Og í Borgarnesi hef ég verið síðan.“

Spurð hvort hún líti þá á sig sem Borgnesing, eftir öll þessi ár, svarar Jóhanna ákveðið: „Fyrir það fyrsta þá er ég Álfthreppingur og svo er ég Borgnesingur þar næst.“

**Dætur Jóhönnu og Baldurs; Anna, Drífa, Brynja og Eyrún.**

Fjarnám var forsendan fyrir frekari menntun

Jóhanna aflaði sér frekari menntunar fremur seint en þegar boðið var upp á nám í öldungadeild í Borgarnesi, í samstarfi við Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi, sló hún til og hóf nám. „Ég var búin að eignast þrjár elstu dætur mínar þegar ég hóf nám í öldunagdeildinni hér í Borgarnesi. Ég fór svo einnig í Fjölbrautaskólann á Akranesi en útskrifaðist að endingu sem stúdent frá Verkmenntaskólanum á Akureyri. Hann var þá nýlega byrjaður með fjarnám sem hentaði mér mjög vel, meðfram barnauppeldi og vinnu. Við vorum að nota Ircið til samskipta til dæmis, það er svo langt síðan að þetta var!

Eftir stúdentsprófið fór ég í íslensku í Háskóla Íslands, og tók líka skjalastjórnun og upplýsingatækninámskeið. Þar var boðið upp á fjarnám að hluta og ég mætti hér í Borgarnesi, sat tíma og notaði til þess fjarfundabúnað. Mér fannst þetta mjög þægilegt en ég viðurkenni að það varð þægilegra þegar ég gat farið að vera í tölvunni heima við en þurfti ekki að fara á fjarfundi úti í bæ. Það skipti hins vegar sköpum að fjarfundaaðstaðan var til staðar þegar ég hóf námið, annars hefði það ekki gengið.“

Jóhanna útskrifaðist með B.A. gráðu í íslensku. Hún segir áhugann á íslenskunni hafa ráðið mestu um námsvalið, en fjarnámið hafi verið mikill kostur. Námið tók allnokkurn tíma enda ekki heiglum hent að stunda nám samhliða vinnu. „Það fóru öll kvöld og helgar í þetta, þetta varð að ákveðnum lífsstíl að mennta sig meðfram vinnu og fjölskyldulífi.“

**Barnabörnin í aldursröð, elstu efst: Baldur Snær, Emilía Anna, Benedikt Bergmann, Hildur Arney, Einar Magni, Arnar Pálmi, Jóhanna Karen og Hrafnhildur Ósk.**

Héraðsskjalasöfnum þröngur stakkur skorinn

Nú þegar Jóhanna hefur látið af störfum héraðsskjalavarðar eftir ríflega tveggja áratuga starf viðurkennir hún fúslega að rekstur héraðsskjalasafna á landinu öllu hafi um langa hríð verið skorinn þröngur stakkur.

„Það er alltaf verið að reyna að reka héraðsskjalasöfn sem ódýrast, og ég held að það megi segja að það sé alltaf of fátt starfsfólk á söfnunum. Það eru alltaf verkefni og maður myndi vilja geta gert mun meira en raunhæft er. Ég hef þannig lengst af bara verið eini starfsmaðurinn en það hefur komið inn starfsfólk í afmörkuð verkefni.“

**Þorsteinn frá Hamri skoðar skjöl á Héraðsskjalasafninu.**

Fólki umhugað að koma ljósmyndum til skila

Héraðsskjalasöfn eru 18 á landinu öllu, eftir að Borgarskjalasafn og Héraðsskjalasafnið í Kópavogi voru lögð niður, illu heilli að mati Jóhönnu. Héraðsskjalasöfn skulu varðveita skjöl frá sveitarfélögum, stofnunum, fyrirtækjum og félögum og einnig einstaklingum.

Héraðskjalasafn Borgarfjarðar var stofnað 1960 og byggir því á traustum grunni og langri sögu. Því er mikið af gömlum gögnum þar til. „Meðal annars elsta hreppsbók landsins, úr Reykholtsdalshreppi frá 1643,“ segir Jóhanna. Starfssvæði safnsins í Borgarnesi er nú Borgarbyggð, Skorradalshreppur og Hvalfjarðarsveit.

Mikill tími getur farið í að flokka, skjala og skrá einkaskjalasöfn sem berast safninu en Jóhanna segir að skil opinberra aðila og fyrirtækja séu alla jafn ágætlega flokkuð og skráð.

Spurð hvort hún telji almenning meðvitaðan um mikilvægi þess að skila skjölum til héraðsskjalasafna segir hún að það sé sjálfsagt mismunandi, sumir séu það. „Á seinni árum hefur fólki orðið mjög umhugað um að koma ljósmyndum á safnið, ég hef orðið mjög vör við það.“

Enn gætu verið eldri gögn á einkaheimilum

Jóhanna hvetur alla til að skila inn skjölum, ljósmyndum, sendibréfum, fundargerðarbókum og svo framvegis, sem kunni að vera í þess fórum. Það sé afar mikilvægt.

„Þetta voru auðvitað allt hreppar hér í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. Og í hverjum hrepp var auðvitað hreppstjóri og oddviti og hreppsnefndir. Þau gögn sem leiddu af starfsemi hreppanna voru því alla jafnan inni á einkaheimilum og af því leiðir að enn geta verið fundargerðabækur eða önnur gögn inni á heimilum sem ættu með réttu heima á héraðsskjalasafninu. Sama getur verið með gögn ungmennafélaga eða kvenfélaga til að mynda. Það er mikilvægt að þessi gögn skili sér því að fólk leitar á skjalasafnið eftir þeim. Til að mynda voru héraðsskjalasöfn mikilvæg uppspretta skjala og upplýsinga í þjóðlendumálum og landakröfum ríkisins. Þá leitar fólk ljósmynda vegna ýmissa tækifæra, svo sem vegna bókaútgáfu. Fólk kemur og er í leit að uppruna sínum eða upplýsingum um forfeður, það vill sjá veiðibækur eða landamerkjakort, teikningar af húsum og svo framvegis.“

**Gestur Friðjónsson frá Hofsstöðum og dóttir hans, Ingibjörg Gestsdóttir, afhenda gögn á Héraðsskjalasafnið.**

Sendibréf að hverfa

Mikil breyting hefur auðvitað orðið á varðandi skjöl á seinni árum, í rafrænum heimi. Jóhanna segir að hægt hafi gengið að koma á styrku verklagi til varðveislu rafrænna gagna og hætt sé við að til framtíðar muni upplýsingar jafnvel tapast, ekki síst skjöl frá almenningi. Hún segir þó að það sé hennar trú að staða skila frá opinberum aðilum, stofnunum og fyrirtækjum sé að batna.

„En það verður líklega lítið um jólakort, sendibréf og slíkt frá einstaklingum, sem sannarlega eru sagnfræðileg gögn sem hafa verið nýtt til þessa.“

**Jóhanna og Ragnheiður Kristófersdóttir að störfum á Héraðsskjalasafninu. Ragnheiður vann í mörg ár í sjálfboðavinnu við safnið við að skrá skjöl.**

Kemst loks í að uppfæra niðjatalið

Nýr héraðsskjalavörður hefur verið ráðinn, Þórný Hlynsdóttir, en Jóhanna horfir fram á nýjan kafla í lífinu. „Fyrst held ég að ég komist í að taka til heima hjá mér, og kannski mála. Ég er líka spennt að komast í að uppfæra niðjatal foreldra minna og sinna svo bara fólkinu mínu.“

**Steinunn Ásta Guðmundsdóttir afhendir gögn frá Sparisjóði Mýrasýslu á Héraðsskjalasafnið.**

**Lambastaðafjara. Uppáhaldsstaður Jóhönnu. Þarna gengur hún á móti Ástu systur sinni.**

„Það varð að ákveðnum lífsstíl að mennta sig meðfram vinnu og fjölskyldulífi“

Rætt við Jóhönnu Skúladóttur, fráfarandi héraðsskjalavörð Héraðsskjalasafns Borgarfjarðar

Rætt við Jóhönnu Skúladóttur, fráfarandi héraðsskjalavörð Héraðsskjalasafns Borgarfjarðar