Embætti Landlæknis og heilbrigðisráðuneytið hafa sent frá sér upplýsingar um berkla og berklasmit. „Berklar eru einn elsti smitsjúkdómur mannkyns. Í kringum 1950 dró mjög úr berklatilfellum hérlendis með tilkomu berklalyfja en þrátt fyrir miklar framfarir í læknavísindum greinast hér árlega um 10–20 tilfelli á ári. Flestir hafa heyrt um berkla sem alvarlegan lungnasjúkdóm, en færri vita að margir sem komast í snertingu við bakteríuna veikjast aldrei. Þessir einstaklingar eru með berklasmit og það er ekki smitandi. Hér á eftir er yfirlit um muninn á berklasmiti og berklaveiki, hvernig smit verður og hvenær á að leita sér aðstoðar,“ segir í tilkynningu:

Hvað eru berklar?

„Berklar orsakast af bakteríunni Mycobacterium tuberculosis. Berklabakterían smitast með loftbornum úða/dropum sem myndast þegar einstaklingur með smitandi berkla frá lungum hóstar eða hnerrar. Sýking í lungum er algengust, en bakterían getur einnig lagst á aðra líkamshluta, svo sem nýru, bein eða miðtaugakerfið.

Hvað þýðir að vera með berklasmit?

Berklasmit þýðir að einstaklingur hefur komist í snertingu við berklabakteríuna, en ónæmiskerfið heldur henni í skefjum. Viðkomandi er ekki veikur, hefur engin einkenni og getur ekki smitað aðra, við neinar aðstæður. Flestir sem eru með berklasmit fá aldrei sjúkdóm, en flestum á Íslandi er boðin lyfjameðferð til að minnka líkur á framtíðarberklum.

Hvernig smitast berklar?

Berklasmit verður yfirleitt við langvarandi eða náin samskipti innandyra við einstakling sem er með virka og smitandi berkla í lungum. Fólk með berklasjúkdóm eingöngu utan lungna (til dæmis í eitlum eða beinum) er ekki smitandi. Berklar smitast ekki við snertingu, til dæmis faðmlag eða handaband, af yfirborðum, með sameiginlegum áhöldum eða fatnaði eða frá einstaklingum með berklasmit. Talið er að aðeins 10% ómeðhöndlaðra sem smitast fái virka berklaveiki síðar á ævinni.

Hver eru helstu einkenni berklaveiki?

Berklaveiki þróast hægt og einkenni koma oft smám saman. Algeng einkenni eru: langvarandi hósti (lengur en 3 vikur), blóðugur uppgangur/hósti, hiti og nætursviti, lystarleysi og þyngdartap, þreyta og slappleiki og brjóstverkur eða mæði. Ef þú ert með þessi einkenni, sérstaklega ef þú hefur dvalið lengi í landi þar sem berklar eru algengir, ættir þú að hafa samband við heilsugæslu.

Greining og meðferð

Greining á berklum byggir á samtali við lækni, blóðprófi, húðprófi, lungnamynd og sýnatöku úr hráka. Virkir (smitandi) berklar (berklaveiki) eru meðhöndlaðir með nokkrum lyfjum í að minnsta kosti sex mánuði. Berklasmit er meðhöndlað með einu lyfi í sex mánuði eða skemmri blönduðum kúr, eftir aðstæðum. Einstaklingur með smitandi berkla er yfirleitt ekki smitandi eftir tveggja vikna meðferð.

Hvernig stöndum við að forvörnum?

Á Íslandi er gerð skimun hjá einstaklingum vegna berklasmits eða virkra berkla við umsókn um dvalarleyfi hjá fólki utan evrópska efnahagssvæðisins með ákveðnum undantekningum, unnið markvisst að rakningu þegar smitandi berklar greinast og öllum boðin meðferð við berklasmiti til að koma í veg fyrir sjúkdóm síðar. Bólusetning gegn berklum (BCG) er ekki hluti af almennum bólusetningum, en er notuð erlendis til að vernda ungbörn gegn alvarlegri berklasýkingu sérstaklega í löndum þar sem tíðni berkla er algengari.

Hvert á að hafa samband?

Ef þú hefur grun um berklaveiki, ert með einkenni eða telur þig mögulega hafa orðið útsettan/útsetta fyrir smitandi berklum: Hafðu samband við heilsugæsluna. Ef einkenni eru mikil/alvarleg, hafðu samband við bráðamóttöku. Einstaklingar með smitandi berkla eiga að forðast umgengni við aðra (vera í einangrun) að minnsta kosti fyrstu tvær vikur meðferðar. Einstaklingar í einangrun mega fara utandyra, en ættu að hafa grímu (FFP2 / N95) til að nota ef nánd við aðra er óhjákvæmileg. Ef dvöl í sama rými með smitandi berklasjúkling innandyra er nauðsynleg, er æskilegt að bæði sjúklingur og aðrir noti grímur.“