Haldið var upp á aldarafmæli Veiðifélags Norðurár í Borgarfirði í gær – myndasyrpa

Í gær var boðið til veglegrar afmælisveislu í veiðihúsinu á Rjúpnahæð á bökkum Norðurár í Borgarfirði. Húsið er á einum fegursta útsýnisstað sem um getur því út um stóran glugga á setustofu þess blasir hinn þekkti rammi ljósmyndara og listmálara við; hvar Laxfoss þverar ána en Hvassafellið og Baulan er í bakgrunni. Tilefni þessarar veislu var að öld er nú liðin síðan bændur á bökkum Norðurár stofnuðu félag um veiði í ánni. Allar götur síðan hefur Norðurá verið í röð fengsælustu laxveiðiáa landsins og nýtur stöðugt vinsælda veiðimanna. Þar komast því færri að en vilja. Veiðifélag Norðurár er elsta veiðifélag landsins a.m.k. þeirra sem teljast til straumvatna.

**Guðrún Sigurjónsdóttir formaður Veiðifélags Norðurár fór yfir söguna.**

Sjötti formaðurinn

Það var Guðrún Sigurjónsdóttir formaður Veiðifélags Norðurár sem bauð gesti velkomna á laugardaginn. Til marks um hversu lengi fólk hefur verið í forsvari fyrir félagið má geta þess að hún er einungis sjötti einstaklingurinn frá upphafi til að gegna formennsku í veiðifélaginu. „Þessi langi starfstími formanna hlýtur að gefa vísbendingu um að starfið hefur verið og sé enn gefandi og að samstarf aðila sem vinna að hagsmunum árinnar er skemmtilegt,“ sagði Guðrún í upphafi síns máls. Hún setti Ísólf Gylfa Pálmason sem veislustjóra en hann gjörþekkir ána og félagið og hefur frá náms- og starfsárum sínum á Bifröst verið viðloðandi Norðurá. Haldnar voru ræður og boðið upp á kaffi og veisluborð af fínustu gerð, en það var Kvenfélag Stafholtstungna sem sá um það.

Guðrún vitnaði í upphafi ávarps síns til orða Björns J. Blöndal um stangveiði: „Ég kasta færinu út í ána og eftir stutta stund finn ég, að kippt er í færið. Eldur þýtur um æðar mínar, frumstæð kennd, arfur kynslóðanna, mannleg og máttug.“ Hún gat þess að það hafi verið strax eftir landnám sem getið var um að árnar í Borgarfjarðarhéraði hafi verið gjöfular veiðiár. Í Egilssögu er sagt frá því að þegar Skallagrímur kannaði landnám sitt og lagði leið sína upp með Hvítá og síðar Norðurá, að: „Þar var vatn hvert fullt af fiskum.“ Snemma hafi menn því farið að nýta hlunnindin af laxinum enda hin albesta fæða – en ekki síður eftirsótt að setja í lax og landa honum.

**Ísólfur Gylfi veislustjóri lét viðstadda syngja afmælissönginn.**

Gripið niður í söguna

„Það var 3. febrúar 1926 sem að bændur í Norðurárdalshreppi bundust samtökum um að gera Norðurá, ofan fossins Glanna, að laxveiðiá. Var þá þegar samið við þá bændur, sem veitt höfðu með netum í Glanna, um að hætta netaveiðinni og þeim greitt fyrir það árlega. Jafnframt var ákveðið að láta athuga hvað hægt væri að gera til þess að greiða fyrir laxgöngu um Glanna, svo og Laxfoss, ef þess reyndist þörf. Ennfremur var gerð samþykkt um skiptingu kostnaðar og arðs, ef til þess kæmi. Sama ár birti Morgunblaðið síðan frásögn af því að nýir liðir á fjárlögum væri m.a. 1000 króna styrkur til að gera fossana Glanna og Laxfoss laxgenga en í gegnum tíðina hafa verið miklar framkvæmdir við fossana til að greiða götu laxins upp alla á.“ Þannig má segja að ríkisvaldið hafi fyrir réttri öld hjálpað landeigendum við Norðurá að bæta hag sinn með því að styðja við laxgengd í ána.

„Árið 1945 var samþykkt félagssvæði frá Hábrekknavaði að Króksfossi. Á mörgum fundum hafði verið leitast við að fjölga þeim landeigendum við ána sem gengu í félagið,“ sagði Guðrún. „Það var ekki fyrr en árið 1972 sem Veiðifélag Norðurár nær yfir allar jarðir við ána. Fyrstu árin var áin ýmist leigð út í pörtum fyrir einstaka jörðum en Vigfús Guðmundsson vert í Hreðavatnsskála hafði umsjón með veiðinni fyrir ofan fossa í tíu ár eða til ársins 1946. Það var síðan 7. febrúar 1946, fyrir sléttum 80 árum, að skrifað var undir samning sem átti eftir að lifa lengi en það ár tók Stangveiðifélag Reykjavíkur ána á leigu. Félagið bauð 40 þúsund krónur á ári fyrir veiðiréttinn og að leigutíminn yrði í tíu ár. SVFR var síðan með ána á leigu allt til ársins 2013, eða óslitið í tæp 70 ár.“

Árnefndin er enn að

Félagar í Stangaveiðifélagi Reykjavíkur hafa í gegnum tíðina lagt mikið af mörkum til Veiðifélags Norðurár og má segja að þeir hafi bundist ánni ævarandi tryggðarböndum. Guðrún sagði heimamenn þakkláta fyrir allt það góða samstarf sem vissulega leyfi af ennþá í gegnum árnefndina, en í hana hafa alltaf valist félagar í SVFR sem deila ástríðunni fyrir Norðurá og umhverfi hennar. „Árnefndin sér um að undirbúa ána fyrir veiðar á hverju ári og hafa allt tilbúið þegar veiðimenn mæta á svæðið og ganga svo frá eftir laxveiðitímabilið á haustin,“ sagði Guðrún. Því má bæta við að í stað þess fær árnefndin veiðidaga í ánni undir lok veiðitímabilsins. „Árið 2013 kvaddi Norðurá Stangveiðifélagið með reisn því það ár var metveiði í ánni en þá veiddust 3.351 lax. Við keflinu tók Einar Sigfússon en samningurinn við hann var nýlunda þar sem samið var um samstarf um sölu veiðileyfa. Í tíð Einars var húsakostur á Rjúpnaási verulega mikið endurnýjaður og er veiðihúsið nú eitt það glæsilegasta á landinu. Árið 2021 var samsvarandi samningur síðan gerður við Rafn Val Alfreðsson sem er núverandi rekstraaðili árinnar en í hans tíð hefur söluverðmæti árinnar hækkað verulega,“ sagði Guðrún.

**Eyrún Margrét Eiðsdóttir frá Glitstöðum með eina af veislutertunum.**

Veiðihúsin

Fyrstu veiðihúsin við Norðurá voru við Laxfoss en síðan 1955 hefur starfsemin verið á Rjúpnahæð þar sem byggt hefur verið við húsið nokkrum sinnum og er aðstaða þar fyrir veiðimenn framúrskarandi góð. Fyrir efra svæðið var um árabil hús á Glitstöðum en síðan var það húsið Skógarnef í Hvammslandi sem hýsti veiðimenn þar til íbúðarhúsið á Háreksstöðum var tekið á leigu og tók við því hlutverki.

Veiðifélag Norðurár gekk í Landsamband veiðifélaga árið 1970 og hefur verið virkt í þeim félagsskap síðan. Árið 1988 var samið við útibú Veiðimálastofnunar í Borgarnesi um rannsókn á lífríki Norðurár. Sigurður Már Einarsson fiskifræðingur gerði samninginn og hefur allar götur síðan unnið við ána og safnað ómetanlegum fróðleik sem mun nýtast vel í framtíðinni. Árið 1990 var samið um upptöku Hvítárneta.

Tvívegis hefur verið gefin út bók um Norðurá. Bók Björns J. Blöndals, Norðurá fegurst áa, kom út á áttunda áratugnum og er hún full af veiðisögum og minningum Björns af margvíslegu mannlífi. Bók Jóns Gunnars Baldvinssonar kom út fyrir nokkrum árum, litskrúðug og lýsandi fyrir ána og hennar fjölbreytilegu veiðistaði. Með Jóni Gunnari að bókaútgáfunni störfuðu þeir Friðrik Stefánsson og Kristmann Magnússon.

Fjórir ættliðir frá Glitstöðum. F.v. Eyrún Margrét Eiðsdóttir með barnungan son sinn, Sigurjón Valdimarsson og Guðrún Sigurjónsdóttir. Fyrir aftan sést faðir unga drengsins, Vignir Þór.

Fjölbreytt á

Norðurá er í hugum margra besta laxveiðiá landsins. Þar hefur meðalveiði verið um 1700 laxar en með stórum frávikum til beggja átta. Þannig veiddust 2012 og 2014 innan við þúsund laxar en árin 2013 og 2015 rúmlega þrjú þúsund laxar. Ýmsar ástæður liggja að baki þessum sveiflum en vatnsbúskapurinn ræður líklega mestu um en einnig hrygningar- og uppeldissvæði seiðanna, skilyrði í sjó og fleiri þættir. Vatnasvið Norðurár telst vera um 518 ferkílómetrar. Í ánni eru um 170 merktir veiðistaðir og er fjölbreytileiki þeirra mikill, allt frá nettum strengjum upp í stórar og vatnsmiklar breiður. Veiðisvæðin með öllum sínum fjölbreytileika bjóða upp á allt sem hægt er að hugsa sér í einni laxveiðiá; Norðurá, fegurst áa.

**Gestir snæða veitingar og spjalla saman í matsalnum.**

**Systkinasynir ættaðir frá Ferjukoti; Magnús Fjeldsted og Sigurður Ingi Þorsteinsson.**

**Stutt í hláturinn hjá þessum. Eva Sumarliðadóttir og Guðrún Soffía Karlsdóttir.**

**Uppstoppaður lax á vegg matsalarins og verið að bera veisluföng á borð.**

**Magnús Leópoldsson á Hvassafelli II og Brynjólfur Guðmundsson í Hlöðutúni á tali saman.**

**Guðmundur Finnsson og Vilhjálmur Einar Sumarliðason á tali.**

„Þar var vatn hvert fullt af fiskum“

Haldið var upp á aldarafmæli Veiðifélags Norðurár í Borgarfirði í gær - myndasyrpa

Haldið var upp á aldarafmæli Veiðifélags Norðurár í Borgarfirði í gær - myndasyrpa