Séra Eðvarð Ingólfsson fyrrverandi sóknarprestur lést 28. janúar síðastliðinn á Ási í Hveragerði, 65 ára að aldri. Eðvarð fæddist 25. apríl 1960 í Reykjavík en ólst upp á Hellissandi. Foreldrar hans voru Guðný Jónína Þórarinsdóttir og Ingólfur Eðvarðsson. Systur hans voru sex. Eftir grunnskóla stundaði hann nám við Héraðsskólann í Reykholti en lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Egilsstöðum 1981 og embættisprófi í guðfræði frá HÍ 1995. Hann var vígður til starfa á Skinnastað í Öxarfirði vorið 1996 en í desember 1997 flutti hann á Akranes ásamt fjölskyldu sinni og var þar sóknarprestur í 22 ár. Hann þurfti að hætta störfum langt fyrir aldur fram vegna erfiðra veikinda. Þá flutti hann ásamt Bryndísi Sigurjónsdóttur eiginkonu sinni til Hveragerðis þar sem þau hafa búið frá 2019.

Auk þess að sinna erilsömum embættum stundaði Eðvarð áhugamál sín sem voru fjölmörg. Hann var um tíma dagskrárgerðarmaður hjá Ríkisútvarpinu, en skriftir voru líf hans og yndi. Hann byrjaði níu ára gamall að semja fréttabréf á Hellissandi. Skrifaði hann margar barna- og unglingabækur auk ævisagna merkra Íslendinga, meðal annars Ragga Bjarna og Róberts Arnfinnssonar. Eðvarð fékk viðurkenningar fyrir ritstörf og átti metsölubækur eins og Fimmtán ára á föstu og Sextán ára í sambúð.  Börn þeirra Eðvarðs og Bryndísar eru Elísa, f. 1986, Ingólfur, f. 1989, og Sigurjón, f. 1996. Barnabörnin eru fjögur.

Gripið niður í kveðjuviðtal við söfnuðinn

Vorið 2019 þegar séra Eðvarð var að hætta prestsþjónustu á Akranesi og undirbúa flutninga til Hveragerðis tók blaðamaður Skessuhorns viðtal við hann, eins konar kveðjuviðtal til safnaðarins. Þar var farið yfir lífshlaupið. Þá um vorið dró Eðvarð ekki dul á að veikindi hans voru orsök tilvonandi vistaskipta þeirra hjóna. Hann greindist með Parkinsonsjúkdóminn tíu árum áður. Sagði hann að hægfara taugahrörnun, eins og sú sem kennd er við Parkinson, taki sinn toll, kraftur og þrek dvínar. Mikillar nákvæmni þurfti að gæta í lyfjagjöf til að vinna á áhrifum sjúkdómsins. Heilsa hans krafðist þess að dregið væri úr vinnutengdu álagi en Eðvarð var að mestu í veikindaleyfi síðasta starfsár sitt á Akranesi. „Á þessum tíu árum frá því ég greindist með sjúkdóminn hef ég grennst um jafn mörg kíló, sem er bara til bóta. Einhverjir kynnu að halda að það væri vegna veikindanna, en ástæðan er allt önnur. Ég hef náttúrlega ekki verið í hinum fjölmörgu erfidrykkjum og veislum sem fylgja prestsstarfnu, en þar er eins og allir þekkja afar sætinda- og kolvetnaríkt fæði uppistaðan í veisluföngunum,“ sagði Eðvarð léttur í bragði.

Örlagaár

Eðvarð var fæddur 25. apríl 1960. „Þetta var mikið örlagaár. Sem dæmi var þetta árið sem John F. Kennedy var kosinn Bandaríkjaforseti, P-pillan var tekin í notkun og lazergeislar voru fyrst notaðir til lækninga. Raggi Bjarna gaf í sama mánuði og ég fæddist út lagið „Vertu ekki að horfa svona alltaf á mig.“ Þannig að það geta allir séð að þetta var tímamótaár á mörgum sviðum. „Sjálfum lá mér alveg lifandis ósköp á að komast í heiminn. Móðir mín hafði hugsað sér að hafa það náðugt á fæðingadeild Landspítalans en mér lá hvílíkt á að mér héldu engin bönd. Ég fæðist því á gólfinu heima hjá afa mínum og ömmu. Afi, sem þá var á leiðinni í vinnuna, mátti leggja frá sér malinn og kaffibrúsann og grípa mig í fangið svo ekki færi illa.“

Lífsbaráttan

Aðspurður um hvort Eðvarð hafi snemma snúist til kristinnar trúar sem leiddi hann út í guðfræðinám, svaraði hann því til að líklega hafi ýmsir samverkandi þættir ráðið þeirri ákvörðun. „Kannski hafði það áhrif að ég missi föður minn þegar ég var sjö ára gamall. Hann veikist og deyr úr krabbameini 44 ára að aldri. Eftir stóð móðir mín með okkur sjö börnin, mig og sex systur mínar vestur á Hellissandi þar sem ég ólst upp. Ég hef því stundum sagt í hálfkæringi að ég hafi alist upp í kvennabúri!

Kannski má segja að ýmsar áleitnar spurningar hafi komið upp í huga lítils drengs við ótímabæran föðurmissi og harða lífsbaráttu sem móðir mín þurfti að heyja til að sjá fjölskyldunni farborða. Spurningar á borð við; „hvers vegna“ eða; „fæ ég að sjá föður minn aftur,“ og; „hvaða merkingu hefur dauðinn?“ Þessar spurningar og hugleiðingar frá bernsku hafa hjálpað mér í seinni tíð þegar ég hef komið til aðstoðar fólki í svipuðum sporum. Fólk sem skyndilega missir einhvern sér nákominn. Þessar hugsanir kveiktu spurningar sem vafalítið urðu til þess að ég leitaði svara. Ég varð snemma læs og gerðist mikill lestrarhestur, las nokkrar bækur á dag.

Við strákarnir lékum okkur öllum stundum þegar vel viðraði í fótbolta eða í fjörunni og stundum tókum við þátt í grjótkasti. Tvisvar fékk ég gat á hausinn og þurfti til læknis. Það var annars gott að alast þarna upp í frjálsræði bernskuáranna og fallegri náttúru. Eins og þá tíðkaðist í sjávarplássum fór ungur drengurinn snemma að afla tekna í saltfiskverkun eða uppskipun samhliða námi og um leið var sjálfstæðið eflt. Það átti eftir að koma sér vel og móta einstaklinginn.“

Fyrstu sporin á sviði fjölmiðlunar og skrifa

Eftir grunnskóla lá leið Eðvarðs í Héraðsskólann í Reykholti en stúdent varð hann frá Menntaskólanum á Egilsstöðum. Var einn af tíu nemendum Vilhjálms Einarssonar sem fylgdu honum úr Reykholti og hófu nám í nýjum menntaskóla undir hans stjórn á Egilsstöðum. En áhugi Eðvarðs hneigðist snemma til skrifta. Barn að aldri eignaðist hann sína fyrstu ritvél, ellefu ára birtist fyrsta smásagan eftir hann í Þjóðviljanum og tólf ára var hann staðráðinn í að verða rithöfundur. Krókurinn beygðist því snemma.

„Það hefur alla tíð búið í mér rík sköpunarþrá til skrifa. Í seinni tíð hefur það reynst notadrjúgt við ræðuskrif í starfi prests. En ég var hins vegar orðinn 29 ára þegar ég innritaðist í guðfræðideildina og hafði þá þegar samið allmargar bækur og starfað við blaðamennsku og í útvarpi. Aflaði þar reynslu sem átti eftir að koma sér vel síðar á lífsleiðinni. Ég var til að mynda blaðamaður hjá barnablaðinu Æskunni og síðar ritstjóri. Það var hentugt því útgáfan gaf einnig út bækurnar mínar. Sem ritstjóri Æskunnar fékk ég mikið sjálfstæði og skrifaði mest af því sem í blaðinu kom. Þá starfaði ég við útvarp í ein sex ár. Var fyrst dagskrárgerðarmaður á Rás 1, síðan Rás 2 sem þá þá var að stíga sín fyrstu spor á öldum ljósvakans. Þorgeir Ástvaldsson var þá forstöðumaður Rásar 2 og kynni okkar hófust þar. Nítján ára hafði ég gefið út mína fyrstu bók, unglingabókina Gegnum bernskumúrinn og í kjölfar þess kom eiginlega út bók á hverju ári. Það má segja að hátindi rithöfundaferilsins hafi ég náð þegar bókin Sextán ára í sambúð kom út árið 1985. Hún náði að verða söluhæsta bókin á landinu það árið og það mun hafa verið í fyrsta og eina skiptið sem barna- eða unglingabók var söluhærri en bók fyrir fullorðna. Þegar ég vígðist til prests 35 ára var ég því búinn að skrifa fimmtán bækur.“

Eðvarð var því afkastamikill rithöfundur. Eftir hann liggja tíu barna- og unglingabækur auk ævisagna og endurminninga þekktra Íslendinga á borð við Árna Helgason í Stykkishólmi, Róbert Arnfinnsson leikara og Ragnar Bjarnason söngvara. Ragnar var 62 ára þegar Eðvarð skráði ævisögu hans. Raunar var hann því efni í aðra bók ef miðað er við hversu afkastamikill hann var eftir það á tónlistarsviðinu.

Skinnastaður og síðan Skaginn

Að loknu embættisprófi í guðfræði og prestsvígslu í Dómkirkjunni fluttu Bryndís og Eðvarð norður á Skinnastað í Þingeyjarsýslu þar sem hann varð sóknarprestur í febrúar 1996. Tæpum tveimur árum síðar lá leiðin á Akranes, börnin orðin þrjú og það yngsta árs gamalt. Þar tekur Eðvarð við 5.300 manna sókn sem síðar hefur vaxið mjög. Fyrstu sautján árin á Akranesi þjónaði Eðvarð því stærstu sókn sem einn prestur hafði hér á landi. Það var ekki fyrr en um 2015 sem annað prestsembætti var stofnað á Akranesi. 

Prestverkin vissulega misjöfn

„Embætti sóknarprests hér á Akranesi hefur vissulega verið mjög erilssamt en að sama skapi gefandi. Ég hef alltaf reynt að einsetja mér að virkja kímnigáfuna og þá náðargjöf sem bros og hlátur er fyrir fólk í leik og starfi,“ segir Eðvarð og vafalaust geta margir sem setið hafa athafnir þar sem hann hefur komið við sögu, vitnað um það. Oft hefur verið slegið á létta strengi á gleðistundu; við skírn, fermingu eða í brúðkaupum. „Þegar það á við reyni ég að fá fólk til að brosa. Fyrir fáeinum árum gaf ég t.d. saman ungt par. Þar sem brúðurin er flokksbundin Sjálfstæðiskona, þá spurði ég brúðgumann aukaspurningar að honum forspurðum. Spurði; „Er það satt að þú hafir kosið Pírata í síðustu kosningum?“ Hið hvella og ákveðna „nei“ sem ég fékk sem svar hljómar enn í eyrum mér. Gestirnir skildu strax spaugið og hlógu dátt.“

„Fyrstu árin mín á Akranesi fékk ég einstaka sinnum afleysingu frá séra Birni, fyrirrennara mínum í starfi, en þrátt fyrir helgarafleysingar af og til biðu útfarirnar eftir að ég kæmi úr fríi og ýmis önnur verk. Mér hefur hinsvegar líkað ákaflega vel á þessum starfsvettvangi og býsna langt geta menn komist með starfsánægjunni. Það hafa náttúrlega ekki öll verkefni verið gleðileg eða auðveld, en það vissi maður fyrir og hafði fengið um það góða leiðsögn í guðfræðináminu. Það eru engu að síður forréttindi að fá að vera með fólki á stærstu stundum í lífi þess; sorg sem gleði. Vissulega hefur verið erfiðast að takast á við verkefni sem felast í að tilkynna aðstandendum ótímabær dauðsföll. Dauðinn er því nálægur í starfi okkar prestanna og návist hans mismunandi sársaukafull. Prestur er kannski vakinn upp um miðja nótt vegna slyss eða sjálfsvígs. Þá er enginn spurður um trú, heldur hlaupið til og reynt að aðstoða af fremsta megni. Þjóðkirkjan breiðir út faðm sinn til þeirra sem eru hjálpar þurfi, hverrar trúar sem þeir eru. Reyndar erum við hér á Akranesi heppin að því leyti að stórt hlutfall íbúa, jafnvel stærra en víða annarsstaðar, fylgir Þjóðkirkjunni að málum. En vissulega er tilkynning um andlát erfiðasta hlutskipti prestsins, því er ekki að neita. Ekki síst vegna þess að aðdragandinn er enginn og fólk því ekki undirbúið. Þá verður maður að treysta á reynslu og trú. Það eru kannski margir sem í hlut eiga og við tekur erfitt sorgarferli. Nú á aldarfjórðungi hefur maður því byggt upp reynslu og ég get glaðst yfir því að ég tel mig hafa verið farsælan í starfi. Þá er ég afar þakklátur frábæru samstarfsfólki sem ég hef haft en ekki síst góðri og skilningsríkri fjölskyldu sem stutt hefur við bakið á mér allan tímann. Við förum héðan þakklát fyrir að ég hafi fengið að þjóna Guði okkar og gengið erinda hans í gleði og sorg.“ Eðvarð bætir því við að það sé öllum hollt að skipta um starfsvettvang. „Þegar einar dyr lokast, opnast aðrar. Við munum sakna margs héðan frá Akranesi, en lífið er alltaf á hreyfingu, menn koma og fara. Öllu er afmörkuð stund og það gildir um búsetu og starfsvettvang líka. Við þurfum að fara vel með tímann sem okkur er gefinn.“

Strax að kjarna málsins

Í ljósi þessara erfiðustu verkefna sem tilkynning um dauðsfall er hverju sinni, dettur blaðamanni í hug að spyrja Eðvarð hvort íbúum hafi aldrei brugðið við að fá heimsókn frá honum? „Jú, þegar þú segir það. Einhverju sinni hafði fermingarbarn gleymt námsgögnum úr fermingarfræðslunni hjá mér. Ég ákvað að skila þeim heim til viðkomandi eftir að ég hafði kistulagt á sjúkrahúsinu í millitíðinni. Ég hafði ekki tekið niður prestaflibbann og ég get vottað að húsráðanda brá alveg óskaplega að sjá mig úti á stétt. Ég var því fljótur að koma mér að erindinu.

Þetta atvik rifjar reyndar upp aðra sögu sem lifði lengi í guðfræðideildinni. Einn af nemendunum, sem oft fór ótroðnar slóðir í leit að sannleikanum, gat spurt kennarana alveg ótrúlegra spurninga. Eftir einn fyrirlesturinn um ástvinamissi og samtalstækni máttu nemendur spyrja að vild. Nemandinn rétti þá upp hönd og spurði eins og honum var einum lagið:

„Fyrirgefðu, dr. Bjarni! Ef ég þyrfti nú að tilkynna sviplegt dauðsfall og færi heim til ástvinanna og þeir byðu mér kaffi, væri þá ekki vissara að ég segði þeim erindið áður en ég þægi kaffið, svo að ég gleymdi því ekki?“ Dr. Bjarni varð ekki oft kjaftstopp - en það varð hann í þetta skipti. Það er ekki öll vitleysan eins,“ sagði Eðvarð Ingólfsson að lokum.