Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur kveðið upp þann úrskurð að fyrirhugaðar framkvæmdir Orku náttúrunnar (ON) og Orkuveitu Reykjavíkur (OR) við tímabundna styrkingu jarðvegsstíflu við inntakslón Andakílsárvirkjunar séu háðar byggingaleyfi.

Forsaga málsins er sú að árið 2023 óskuðu áðurnefnd fyrirtæki eftir framkvæmdaleyfi til Skorradalshrepps vegna áðurnefndrar framkvæmdar. Um var að ræða 2.500 rúmmetra af stórgrýti sem hlaðið yrði utaná núverandi stíflu. Skipulags- og byggingarnefnd Skorradalshrepps vísaði málinu frá þar sem hún taldi að fyrirliggjandi gögn væru ófullnægjandi og virkjanaleyfi lægi ekki fyrir. ON og OR óskuðu í framhaldinu eftir úrskurði frá Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hvort umrædd framkvæmd sé háð framkvæmdaleyfi eða byggingaleyfi.

Í máli ON og OR fyrir nefndinni kom fram að frá því að Andakílsárvirkjun hóf starfsemi árið 1947 hafi einungis einu sinni verið farið í viðhaldsframkvæmdir á stíflumannvirkjum hennar en það var árið 1974. Rannsóknir sýni að viðhald sé tímabært og því hafa verið undirbúnar framkvæmdir sem miði að því að styrkja steyptu stíflumannvirkin, endurgera núverandi jarðvegsstíflu og moka uppsöfnuðu seti úr inntakslóni virkjunarinnar. Fyrir liggi álit Skipulagsstofnunar frá árinu 2022 að framkvæmdin sé ekki líkleg til að hafa með sér umtalsverð umhverfisáhrif. Áður en til þessara framkvæmda komi þurfi að ráðast í tímabundna styrkingu núverandi jarðvegsstíflu þar sem sjáanlegur leki sé í gegnum hana og með styrkingum sé tryggt að hún rofni ekki. Framkvæmdin sé afturkræf og öll tilskilin leyfi hafi fengist fyrir varanlegu viðhaldsframkvæmdunum.

Í máli Skorradalshrepps kom fram sveitarfélagið telji almennt að fyrirhuguð framkvæmd hafi áhrif á umhverfið og breyti ásýnd þess. Samkvæmt skipulagslögum sé öll efnistaka á landi, úr botni vatnsfalla og stöðuvatna háð framkvæmdaleyfi hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Líta verði til þess að ekki sé hægt að afla efnis í framkvæmdina í næsta nágrenni framkvæmdasvæðisins og því megi ætla að lög beinlínis krefjist framkvæmdaleyfis í þessu tilfelli.

Í úrskurðinum kemur fram að samkvæmt skipulagslögum skuli afla framkvæmdaleyfis vegna meiri háttar framkvæmda sem áhrif hafi á umhverfið og breyti ásýnd þess. Þó þurfi ekki að afla slíks leyfis vegna framkvæmda sem háðar eru byggingaleyfi samkvæmt lögum um mannvirki. Þá kemur fram að með hliðsjón af framangreindum lögum og að teknu tilliti til þess að framkvæmdin er nokkur að umsvifum telji úrskurðarnefndin að afla þurfi byggingaleyfis til hennar. Þá beinir úrskurðarnefndin því til ON og OR að óska leiðbeiningar Umhverfis- og orkustofnunar um hvort fyrirhuguð framkvæmd kunni að vera háð leyfi á grundvelli löggjafar sem varði vatn.

Framkvæmdir við Andakílsárvirkjun háðar byggingarleyfi