Rætt við Margréti Þorvaldsdóttur kennara í Grundaskóla sem lét af störfum í vor

Árið 1989 var Margrét Þorvaldsdóttir ráðin sem kennari í Grundaskóla á Akranesi. Síðan þá, eða í ein 35 ár, hefur hún sinnt margvíslegum störfum við skólann með miklum sóma. Hún hefur verið umsjónarkennari, sérkennari, verkgreinakennari og sinnt stjórnun, svo fátt eitt sé nefnt. Þúsundir nemenda hafa notið kennslu hennar á þessum tíma. Margrét lét af störfum í vor við útskrift skólans og blaðamanni Skessuhorns þótti tilvalið í tilefni þessara tímamóta að heimsækja Margréti á heimili hennar við Vesturgötu í síðustu viku. Við settumst úti við á veröndina á einum af fáum sólardögum sumarsins og tókum gott spjall. Eiginmaður Margrétar er Kristján Kristjánsson rithöfundur og bókaútgefandi og eiga þau þrjá syni; Pál Óskar, Kristján Jóel og Þorvald. Margrét er hæglát og þægileg í fasi og ég spyr hana fyrst út í æskuárin en Margrét er fædd og uppalin á Akureyri.

Á Akureyri snjóaveturinn mikla 1994 – ´95. Bræðurnir Palli og Jóel við snjóhúsið góða sem stóð í nokkra mánuði. Snjó kyngdi látlaust niður allan veturinn og fjölgaði því tröppunum niður í húsið. Ef vel er að gáð má sjá að svalirnar á húsinu eru rétt fyrir ofan skaflana.

Alltaf Akureyringur í hjartanu

Kannski fyrst, hvernig var að alast upp á Akureyri? „Ég ólst upp í stórum systkinahópi eins og tíðkaðist á þessum árum, mörg systkini og stutt á milli þeirra. Móðir mín var búin að eiga sex börn 25 ára gömul. Ég og tvíburabróðir minn vorum yngst í 10 ár en þá bættist við sjöunda barnið. Það var gott að alast upp á Akureyri, mér fannst eins og það væri ekki til neinn betri staður en svo kynntist ég snjóléttum vetrum hér á Akranesi. Þegar ég lít til baka þá held ég að bernskuslóðirnar hafi mótað mig til framtíðar. Ég lék mér mikið í brekkunum, þær bjuggu til einhver viðmið um hvað sé hægt og hollt fyrir okkur. Það þótti ekkert tiltökumál að ganga upp Gilið eða aðrar brekkur og ekki kvartað þó að maður þyrfti að ýta barnavagni eða kerru á undan sér. Akureyringurinn í mér hefur aðeins dofnað með árunum en taugarnar eru alltaf þar. Ég hef ekki verið nógu dugleg að heimsækja bernskuslóðirnar en bærinn er mikið breyttur í dag. Einnig hefur samferðafólkið dreifst víða. En ég held að ég verði alltaf Akureyringur í hjarta mínu.“

*„Það var gott að búa á Háteigi 8, það var góður andi í húsinu enda einn veggurinn smíðaður úr timbri úr gamalli kirkju.“*

Að flytja á Skagann var mikið gæfuspor

Margrét útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri 23 ára gömul árið 1981 en hún fór aðra leið en flestir fóru. „Ég fór í framhaldsdeild GA sem var forveri Verkmenntaskólans og hún var ekki alltaf starfandi. Ég útskrifaðist síðan frá MA og fór til Reykjavíkur árið eftir og stundaði nám í Kennaraháskólanum frá 1983-1986 og bætti við einu ári í smíðum. Síðan fórum við Kristján til Spánar í heilan vetur með elsta soninn. Við Kristján kynntumst á Akureyri, ég var að vinna á skrifstofu Símans en hann á pósthúsinu. Við stefndum á Akureyri en gátum hugsað okkur að stoppa við á leiðinni þangað. Kunningi okkar sagði okkur frá húsnæði á Skaganum sem hann taldi að okkur myndi líka. Kristján skrapp upp á Skaga, kíkti á húsið sem var á Háteigi 8 og tók nokkrar myndir. Mig minnti að ég hafi þá aðeins einu sinni keyrt í gegnum Akranes en trúlega var það misminni. Ég samþykkti kaupin á Háteigi 8 án þess að þekkja bæinn og hafandi aðeins séð ljósmyndir af húsinu. Þetta voru góð kaup, okkur leið vel í húsinu og eignuðumst við góða nágranna. Þetta reyndist okkur mikið gæfuspor því hér er gott að búa. Haustið 1988 byrja ég að kenna í Grandaskóla í Reykjavík um haustið og tók svo upp þráðinn á vorönn því ég átti barn í millitíðinni. Við flytjum svo upp á Skaga 1989 og ég hóf störf í Grundaskóla.“

En hvenær tókstu þá ákvörðun að ætla að verða kennari? „Það gerðist þannig að ég hafði sótt um þroskaþjálfann en var hafnað því ég hafði ekki unnið með fötluðum. Þegar ég var 19 ára hafði ég ekki vinnu og sótti um á tveimur stöðum, á Sólborg sem var heimili fyrir fatlaða og í kaffiteríu KEA. Sama dag fékk ég jákvætt svar frá báðum en KEA hringdi á undan og ég sagði strax já. Hefði starfsmaður Sólborgar hringt á undan þá hefði ég farið þangað og líklegast komist inn í þroskaþjálfann. Lífið er stundum eins og billjardborð, þú veist aldrei hvar kúlan lendir. En ég sá aldrei eftir að hafa lært að verða kennari og er mjög ánægð með ævistarfið sem ég valdi.“

*Bekkurinn hennar Margrétar, árgangur 1982. „Þetta var fjörugur, skemmtilegur og eftirminnilegur hópur.“*

Alltaf átt stað í hjartanu

Hvernig voru fyrstu árin í Grundaskóla, varstu lengi að koma þér inn í hlutina og hvernig best væri að vinna? „Ég byrjaði sem umsjónarkennari og það er eini umsjónarbekkurinn sem ég hef haft í Grundaskóla, árgangur 1982. Ég tók við þeim í sjö ára bekk sem hét þá fyrsti bekkur en síðan gerist það að þegar þau áttu að koma í annan bekk þá fóru þau í þriðja bekk af því að þá var fyrsti bekkur orðinn skólaskylda. Röðunin breyttist af því að sex ára bekkurinn var forskóli þegar ég byrja sem kennari. Árgangur ´82, hefur alltaf átt stað í hjarta mínu, ég hef fylgst með þeim í gegnum árin og séð þau þroskast, mennta sig, fóta sig í lífinu og verða að dugmiklum einstaklingum. Ég held að þetta einkenni alla kennara, þeir fylgjast með nemendum sínum alla tíð því það er einhver taug þarna á milli sem slitnar aldrei. Með umsjónarkennslunni kenndi ég heimilisfræði og seinna kenndi ég smíðar. Enn fremur sinnti ég sérkennslu sem felst í því að styðja þá nemendur er þurftu sérstakan stuðning og finna leiðir fyrir þá í náminu. Það er misjafnt hvernig nemendum gengur að finna styrkleika sinn og hvað hentar þeim best. Mér fannst sérkennslan skemmtileg svo ég skellti mér í meira nám og lauk meistaranámi í sérkennslufræðum. Ég var með einn nemanda í heil tíu ár sem var með Downs heilkennið og það var mjög lærdómsríkur og góður tími því ég fylgdi ekki aðeins honum heldur og líka árganginum öllum. Við Ásta Egils lærimeistari minn unnum saman að þróunarverkefninu „Ég vil vera í sama skóla og bræður mínir“ en það snýst um skólagöngu þessa dásamlega drengs.

Fyrsta skólaheimsókn Margrétar í erlendan skóla þegar hópur kennara af Vesturlandi lagði leið sína til Glasgow. Með Margréti á myndinni eru þær Soffía Sigurjónsdóttir og Rósa Einarsdóttir.

Var með naglaveikina

Þú starfaðir í Grundaskóla í 35 ár, ertu til í að deila einhverjum minningum þaðan?

„Ég á góðar minningar frá starfinu í Grundaskóla. Má þar nefna allt samstarfsfólkið á þessum árum, skipulagðar námsferðir til útlanda eða óvissuferðir, Grundóvisjón, jólaföndur sem ég bauð upp á, námskeið sem kennarar héldu og ég sótti og svona mætti lengi telja. En síðast en ekki síst er það samveran með nemendum. Skemmtilegustu tímarnir voru í smíðastofunni þar sem flestum leið vel og vildu vera lengur en sem nam kennslustundinni. Ég var einu sinni með verkefnið að „Greina tré“ en þá áttu nemendur að velja sér trjátegund, teikna útlínur trjákrónunnar, reka nagla í línurnar og þræða síðan garni í réttum lit eftir nöglunum. Í einum tímanum varð ein unga stúlka mjög föl meðan á þessari vinnu stóð, hún bar sig illa og þurfti að gera hlé á vinnu sinni. Ég spurði hana hvort það gæti hugsast að hún væri með naglaveikina. Já, hún var á því, en það skal tekið fram að þessi veiki hrjáði mjög fáa og yfirleitt bráði af þeim veiku þegar hamri var sleppt.“

Baðstrandarhátíð haldin í Rein í febrúar og sólin skein! Tvær nunnur mættu á baðströndina og brýndu fyrir fólki að gæta velsæmis í klæðaburði en höfðu ekki erindi sem erfiði. Þær voru Ása Jónsdóttir og Sigríður Sigurðardóttir, (Systa).

Sér ekki eftir neinu

Margrét nefnir einnig að þegar hún líti til baka þá hafi auðvitað fennt yfir margt en samt muni hún ótrúlega mikið. „Ég sé ekki eftir neinu en ég hef sagt við samstarfsfólk mitt að ef ég hefði vitað að ég myndi starfa í Grundaskóla í 35 ár þá hefði ég kannski staldrað við á einhverjum tímapunkti og hugleitt hvort ég vildi einhverjar breytingar. Ég breytti reyndar aðeins til, fór í námsleyfi, kenndi einn vetur í Brekkuskóla á Akureyri og annan á starfsbraut FVA. Það skiptir máli að víkka út sjóndeildarhringinn þó að viðfangsefnið sé í rauninni hið sama. Annað sem stendur upp úr er dansleikur sem ég stóð fyrir. Ég fékk þá hugmynd að halda skemmtun þar sem sólin og gleðin réði ríkjum. Undirbúningur hófst í upphafi árs en dansleikur var haldinn í febrúar. Ég setti stóra sól upp á vegg kaffistofunnar og flesta daga bætti ég við geislum hennar þar sem á var ritað hvað þyrfti að hafa með sér og á sér á sólarströnd. Dansleikurinn var haldinn í Rein, sem var staður af réttri stærð, og allir gestirnir voru mættir í léttum sólstrandarfatnaði (nema kannski tvær nunnur sem reyndu hvað þær gátu að hafa áhrif á gesti og minna á velsæmi í klæðaburði), með sólbekki, sólhlífar og alla þá smáhluti sem nauðsynlegir eru í sólinni. Það eru mörg ár síðan dansleikurinn var haldinn en honum gleymi ég ekki.“

Lagt af stað í óvissuferð. „Ein af fyrstu óvissuferðum mínum með starfsfólki skólans en allar eiga þær það sameiginlegt að hafa verið bráðskemmtilegar. Á myndinni eru Steinunn Guðmundsdóttir, Laufey Karlsdóttir, Kristján Kristjánsson, Borghildur Jósúadóttir, Ásta Kristjana Guðjónsdóttir og Rúna Líndal. Grillir í Hrafnhildi Hannibals fyrir aftan Borghildi og fyrir aftan hana er Nína (Guðjónína) Sigurðardóttir. Og svo eru það auðvitað strákarnir á aftasta bekk en það breytist seint, Sveinn Kristinsson, Björgvin Guðjónsson og Elmar Þórðarson.

Þekkti flesta nemendur með nafni

Hvað er það skemmtilegasta við það að vera kennari – og það leiðinlegasta? „Það eru fyrst og fremst nemendurnir, þeir eru það sem gefur starfinu gildi. Að eiga gott samtal við nemendur er mjög gaman og dýrmætt og ef þér tekst að vekja áhuga nemandans á því sem hann er að fást við þá er það sem gefur mest en sú leið getur verið flókin.“ En er ekki gaman að hitta gamla nemendur á förnum vegi? „Jú, og það var sérstaklega gaman þegar ég var að kenna list- og verkgreinar því þá hitti maður eiginlega alla nemendur skólans og þá var markmið mitt að þekkja alla nemendur með nafni af því að mér finnst það skipta máli því það verður tenging sem skiptir nemendur máli. Það er svona eitt og eitt nafn sem maður er farinn að gleyma en ég þekki mjög mörg nöfn ennþá. Það leiðinlegasta eða erfiðasta við starfið var þegar maður fann ekki alveg leiðina sem maður var að leita að til þess að hjálpa einhverjum einstaklingi í hans námi, en það kom yfirleitt að lokum.“

Hefði kannski mátt vera strangari

Hvernig kennari varstu? „Þegar ég hætti fékk ég púða sem var með hugtökum sem eiga að lýsa mér. Ég var alltaf að reyna mitt besta og var þekkt fyrir skipulag, alltaf í einhverjum römmum því þannig vinnur maður best að mínu mati.“ Varstu ströng? „Ég held ekki og ég hefði örugglega oft mátt vera strangari! Ég get nefnt dæmi eins og í sérkennslunni að þá lenti maður oft í því að þeir sem þurftu á aðstoð að halda vildu hana ekki. Kannski leið þeim ekki allt of vel með það að vera teknir til hliðar. Síðustu árin var sérkennslan skipulögð þannig að maður sinnti nemum með bekknum.

Loksins hægt að lifa af sumarmánuðina

Breyttist ekki margt á öllum þessum árum í kennslunni og hvað var það helsta? „Það var mikil breyting þegar sumarlaunin hækkuðu með lengra skólaári. Loksins var hægt að lifa af sumarmánuðina án þess að sinna öðru starfi. Þessi lágu sumarlaun leiddu til þess að ég leitaði eftir sumarvinnu hjá Skallagrími sem rak Akraborgina. Í nokkur sumur vann ég í vörumóttökunni hér á Skaganum. Það var skemmtilegt að upplifa stemninguna sem fylgdi komum og brottförum ferjunnar og ekki má gleyma skemmtilegum vinnufélögum en þeir áttu stóran þátt í að gera þessi sumur eftirminnileg. Það er ekki hægt að segja annað en að á löngum starfsferli hefur margt breyst. Grunnskólinn er nú einsetinn, forskóli orðinn fyrsti bekkur og 9. bekkur er nú 10. bekkur. Undirbúningur hefur færst inn í skólann en áður fyrr sköpuðu flestir kennarar sér aðstöðu heima fyrir til að sinna undirbúningi.“

Þurfum að efla áhuga og metnað nemenda

Margrét rifjar upp þegar nemandi af erlendum uppruna byrjaði í skólanum og í einhver ár var hann sá eini. „Í dag er ekki til sú bekkjardeild sem er án nemenda af erlendum uppruna. Starfið hefur kennt mér margt en kennari er í raun aldrei fullnuma því skólastarfið tekur sífelldum breytingum. Nemendahópurinn í skóla án aðgreiningar er fjölbreyttur og honum fylgja margar áskoranir. Á sama tíma erum við líka að taka á móti nemendum af erlendum uppruna. Núna í vetur voru nemendur frá 27 þjóðlöndum í skólanum. Því miður held ég að skólar landsins hafi ekki bolmagn til að taka á móti öllum en við reynum svo sannarlega og bjóðum alla velkomna. Kennarar gefast ekki upp fyrir krefjandi verkefnum en ef betri árangur á að nást og öllum líði vel þá þurfum við að gera betur. Og þegar ég segi öllum þá á ég við alla innan skólans, jafnt starfsmenn sem nemendur. Við þurfum að efla áhuga og metnað nemenda á námi og síðast en ekki síst þurfa þeir að taka ábyrgð á eigin námi – með aðstoð foreldra – og setja sér markmið. Þeir þurfa að tileinka sér námsleiðir og aðferðir sem henta þeim best. Fjölbreyttur nemendahópur lærir eftir mismunandi leiðum og starf okkar snýst fyrst og fremst um að hjálpa nemendum að finna réttu leiðirnar til að ná árangri í námi því það sem hentar einum hentar kannski ekki öðrum.“

Ætlar ekki að sitja með hendur í skauti

Varstu sátt við að þurfa að hætta sem kennari? „Það eru frekar skrítin tímamót að vera hætt kennslu en ég held reyndar að kennari hætti aldrei að kenna, hann fer aðeins af launaskrá. Ég kallaði það útskrift þegar ég lauk störfum. Ekki ósvipað og hjá þeim sem ljúka námsáfanga og útskrifast, nýr áfangi í lífinu tekur við.“

Margrét segir að sú tilfinning sé góð að geta ráðið því að morgni hvað hún ætli að taka sér fyrir hendur þann daginn. „Það er ekki eins og ég ætli að sitja með hendur í skauti. Ég rek lítið bókaforlag ásamt Kristjáni og forlagið ber stafina mína; mth. Ég hef lengi komið að prófarkalestri og ýmsum verkefnum sem hafa fallið til og nú er pælingin sú meðal annars að reyna jafnvel fyrir sér við þýðingar. Mér fannst þegar ég hætti vera góður tímapunktur því ég verð 67 ára í janúar á næsta ári. Ég tók þá ákvörðun fyrir tveimur árum þegar ég fór að læra húsasmíði í FVA í helgarnámi að eiga tíma meiri fyrir sjálfa mig. Ég var búin að vera í 140% vinnu í tvö ár og vildi eiga síðustu önnina þar sem ég hefði nægan tíma til að sinna áhugamálinu. Ég var alls ekki orðin leið á starfinu en á sama tíma hefur starfsmannahópurinn breyst og mikil endurnýjun orðið í kennarastéttinni. Ég var einmitt að rifja það upp að núna í dag eru nákvæmlega fimm ár síðan ég fékk hringingu þar sem mér var tjáð að ég væri með krabbamein – sem ég blessunarlega náði mér af. Þú veist aldrei hvaða tíma þú hefur og ef það er möguleiki á að hætta að vinna þá er bara að kýla á það og njóta þess. Það er alltaf verið að hnippa í okkur og láta okkur vita af því að það veit enginn hvað morgundagurinn ber í skauti sér.“

Lífsgæði að geta hreyft sig

Hver eru áhugamálin þessa dagana? „Ég hef alltaf áhugamálin mín sem er dagleg hreyfing, ganga og skokk og handavinna. Ég hef alla tíð hjólað eða gengið til vinnu og trúlega spilar uppvöxturinn þar inn í. Ég fæddist og ólst upp á Akureyri þar sem enginn kvartaði undan erfiðum brekkum. Bernskuslóðirnar mótuðu mig og þegar ég leiði hugann að ungum krökkum í dag sem er alltaf skutlað hvert sem þeir fara þá verð ég að játa að ég hef dálitlar áhyggjur af framtíð þeirra. Við erum ekki að gera krökkunum neinn greiða með þessari svokallaðri góðmennsku. Ég skil ekki þessa hugsun að vera alltaf að skutla börnunum í skólann í stað þess að láta þau labba eða hjóla. Það er verið að skutla þeim í skólann, ná í þau í skólann og skutla þeim á æfingu þar sem þau hreyfa sig loksins. Þetta eru forréttindi að búa í litlu samfélagi þar sem þú kemst allra þinna ferða gangandi eða á hjóli. Það eru lífsgæði að geta hreyft sig og komist leiðar sinnar með sjálfbærnina að leiðarljósi.“

Ætlar að vinna betur í sjálfri sér

Margrét segir einnig að síðast en ekki síst ætli hún að vinna í sjálfri sér, læra meira og sinna líkamsrækt. „Ég held að því eldri sem við verðum því nauðsynlegri er líkamsræktin. Varðandi nám þá er ég byrjuð á ítölskunámi með aðstoð apps sem heldur mér við efnið. Námið er rétt ný hafið en ég get pantað mér svart og sykurlaust kaffi án erfiðleika. Spennandi ferðalög bíða mín á næstu árum. Ég hef oft dvalið erlendis í tiltölulega langan tíma og það er á dagskrá að ferðast einhverja mánuði á hverju ári. Ég á son, tengdadóttur og ömmustrák á Ítalíu, tvo bræður í Noregi og systur í Svíþjóð og vonandi á ég eftir að heimsækja þau oft á næstu árum. Og ekki má gleyma landinu okkar en ég hef ekki verið nógu dugleg að ferðast um það.“

En hvar sérðu þig eftir tíu ár? Ég vona bara að ég haldi góðri heilsu og geti ferðast. Ég vil halda í þetta hús okkar því það er oft þessi tilhneiging hjá fólki að vera á einni hæð en við þurfum tröppurnar og hreyfinguna. Við eigum ekki að gera hlutina einfaldari því það bitnar á okkur líkamlega, það er bara þannig. Þetta er fyrsta haustið sem ég mæti ekki til vinnu og eins og ég sagði áðan þá kallaði ég þetta útskrift þegar ég hætti í vor. Það er ekki að ég sé að hætta heldur er ég að útskrifast og nú hefst nýtt líf og nýr áfangi tekur við. Það er áfangi sem ég ætla að njóta og til þess að geta notið hans sem best þá ætla ég að vinna betur í sjálfri mér, það er stefnan,“ segir Margrét að endingu.

Nýtt líf og nýr áfangi tekinn við

Rætt við Margréti Þorvaldsdóttur kennara í Grundaskóla sem lét af störfum í vor

Rætt við Margréti Þorvaldsdóttur kennara í Grundaskóla sem lét af störfum í vor