Rætt við Þorbjörgu Sögu Ásgeirsdóttur talmeinafræðing hjá Borgarbyggð

Í síðustu viku náði blaðamaður Skessuhorns tali af Þorbjörgu Sögu Ásgeirsdóttur sem í vor lauk námi í talmeinafræði og hefur tekið við starfi við fagið sitt hjá Borgarbyggð. Sest var niður í spjall á Kaffi Kyrrð í Borgarnesi. Nokkur dumbungur lá yfir Borgarnesi þennan dag og var þétt setinn bekkurinn á kaffihúsinu. Þorbjörg Saga er uppalin á Þorgautsstöðum í Hvítársíðu og býr nú þar ásamt kærasta sínum, trésmiðnum Steinari Trausta Bjarnasyni.

Áhugaverður áfangi í háskólanum

Þorbjörg stundaði nám í Grunnskóla Borgarfjarðar á Varmalandi en þar fékk hún þegar hún var í tíunda bekk að prófa að vera með í uppfærslu leikrits. „Pabbi var í leikfélaginu og ég fékk að prófa að vera með. Ég man ekki alveg hvað leikrit það var en mér fannst þessi upplifun mjög skemmtileg og ákvað þá að fara á leiklistarbraut við Fjölbrautaskólann í Garðabæ. Þar fann ég að það var mjög hollt fyrir mig að komast í skóla þar sem ég þekkti engan. Ég fór svo í íslenskunám við Háskóla Íslands og ætlaði jafnvel að fara í ritlist eða eitthvað slíkt tengt leiklistinni. Svo fór ég í einn áhugaverðan áfanga sem heitir máltaka barna og fannst það mjög áhugavert. Ég var búin að vera að vinna í leikskóla, fannst mjög gaman að vinna með börnum og því ákvað ég að skoða talmeinafræði,“ segir Þorbjörg Saga. Hún lagði hart að sér við námið og náði góðum árangri en erfitt er að komast inn í talmeinafræðina. „Það eru teknir inn 15-18 nemendur á öðru hverju ári í þetta nám en vegna þess hversu fámennur hópur vinnur við þetta, þá er erfitt að fara í starfsnám og skortur er á kennurum. Það er ekkert grunnnám í þessu námi heldur fór ég beint í meistaranám og kláraði það á tveimur árum. Ef það væri grunnnám í þessu námi þá gæti maður verið búinn að sérhæfa sig í einhverju sem manni finnst spennandi, en eins og staðan er núna þá langar mig til að verða sérfræðingur í sem flestu,“ segir Þorbjörg og brosir.

Kýs að vinna með börnum

Talmeinafræðingar eru víða við störf í samfélaginu en Þorbjörg kýs að vinna með börnum. „Þetta er mjög fjölbreytt starf, þar sem hægt er að vinna með fullorðnum eða börnum. Ég kýs að vinna með börnum og þar finnst mér áhugasvið mitt liggja. Langar til að hjálpa og gefa ráðgjöf ef börn eru með vanda í málþroska eða í framburði og það getur verið margt sem spilar inn í. Þau geta verið með málþroskaröskun en sú röskun er algengari en einhverfa,“ segir Þorbjörg. „Þegar þú ert að vinna með börnum þá ertu að vinna með málþroskaraskanir eða framburðarvanda. Börn með málþroskaröskun eiga til dæmis erfitt með að tjá sig og að skilja. Þú ert líka að vinna með framburðarvanda eins og ef börn eiga í erfiðleikum að bera fram ákveðin málhljóð eins og R eða S. Það eru margir sem halda að talmeinafræðingar vinni bara með framburðarvanda en stærsti vandinn er oftast málþroskinn. Þegar börn eiga erfitt með að tjá sig og eiga erfitt með málskilning. Það hefur svo gríðarlega víðtæk áhrif í námi, því ef málskilningur er ekki góður þá er lesskilningur ekki góður heldur og hann þarf að vera góður til að skilja og átta sig á þeim verkefnum sem þú tekst á við í náminu,“ útskýrir Þorbjörg.

Vitundarvakning með málþroskaröskun

Einstaklingar greinast með málþroskaröskun eða DLD ef þeir eiga í erfiðleikum með að tileinka sér eigið tungumál án þekktra orsaka. Röskunin nær bæði til málskilnings og máltjáningar. Þorbjörg vill meina að það sé svolítil vitundarvakning með málþroskaröskun. „Það vita allir hvað ADHD er eða hvað einhverfa er en það eru ekki allir sem þekkja málþroskaröskun. Málþroskaröskun er miklu algengari en einhverfa og er svipuð algeng og ADHD en eitt af hverjum 14 börnum eru með málþroskaröskun og eru því kennarar með stóran bekk af nemendum, með að minnsta kosti eitt barn sem er með málþroskaröskun. Málþroskaröskun viðhelst fram á fullorðinsárin og þess vegna er mikilvægt að fólk fái verkfæri í hendurnar til að vinna með, til að ná árangri í bæði námi og starfi. Það er mikilvægt að við séum ekki að greina börn í 10. bekk í grunnskólum með málþroskaröskun og þess vegna erum við að byrja strax í leikskólum að greina börn og veita þeim verkfæri til aðstoðar, í samvinnu við foreldra og kennara,“ segir Þorbjörg.

Málþroski fjöltyngdra barna

„Það er svolítið mikið af málum vegna samfélagsins sem við búum í. Við búum í fjölmenningarsamfélagi og það er mikið verið að leita til talmeinafræðinga vegna þess að börnin eru ekki að læra nægilega góða íslensku. Það er eitthvað sem er að gerast í samfélaginu okkar því þó svo að krakkarnir séu í íslenskum leikskólum þá eru þau ekki að læra íslensku. Við ráðleggjum foreldrum að tala mikið við börnin sín á sínu tungumáli og eiga í merkingarbærum samskiptum við þau. En það er líka mikilvægt að foreldrar styðji börnin í að læra íslensku. Stór hluti á biðlistum talmeinafræðinga eru fjöltyngd börn sem eru ekki með málþroskaröskun eða slíkt heldur eiga þau í erfiðleikum með að tileinka sér íslenskuna. En við erum ekki íslenskukennarar, við erum talmeinafræðingar, við reynum að kenna orðaforða og finna vandann á málþroskanum,“ segir Þorbjörg.

Fjölbreytt starf

Þorbjörg nefndi í byrjun viðtals að ekki hafi verið boðið upp á grunnnám í talmeinafræði heldur eingöngu meistaranám. En er hún búin að finna einhverja sérhæfingu sem henni líst vel á? „Það besta við talmeinafræðistarfið er hvað það er fjölbreytt. Ég get, seinna meir á ferlinum, opnað stofu þar sem ég get farið að vinna með eldri borgurum sem hafa lent í veikindum, starfað sem talmeinafræðingur í framhaldsskólum, get sérhæft mig í fyrirburum eða börnum með skarð í vör og góm. Þetta starf getur því verið mjög fjölbreytt ef maður vill,“ segir Þorbjörg.

Talmeinafræðingur hjá Borgarbyggð

Þorbjörg var eingöngu búin að vera að vinna hjá Borgarbyggð í tvær vikur þegar viðtalið fór fram, en hún segist spennt fyrir komandi verkefnum. „Mitt starf hjá sveitarfélaginu verður að stórum hluta að veita ráðgjöf. Ég er að fara að meta börnin, athuga hvort barnið þurfi að bóka tíma á stofu og þá mun ég vera með ráðgjöf á meðan á biðinni stendur. En ég er bara nýbyrjuð núna og ég ætla að leggja mikla áherslu á ráðgjöf sem er svo mikilvæg fyrir kennara og foreldra, því þó að barnið fái þjálfun hjá talmeinafræðingi einu sinni í viku þá lagar það ekki vandann. Ég þarf að vera í stöðugum samskiptum við foreldra og kennara og það verður mitt stærsta verkefni,“ segir Þorbjörg. Hún segir líka mikilvægt að starfsmaður í talmeinafræðum sé á svæðinu. „Þannig að til dæmis kennarar geti alltaf pikkað í mig eða heyrt í mér ef þá vantar ráðleggingar eða fræðslu varðandi tal- og málþroska,“ segir Þorbjörg.

Farsældarlögin

Tekið hafa gildi lög sem styðja við farsæld barna, farsældarlögin, en þau eiga að sjá til þess að börn og foreldrar hafi greiðan aðgang að þeirri þjónustu sem þau þurfa og að þau fái rétta aðstoð á réttum tíma, frá réttum aðila. „Ég er ekki fyrir utan skólana heldur er ég inni í skólunum, með tengingu við kennara og nemendur. Ég mun sitja á lausnateymisfundum en þar verða sérfræðingar, sérkennslustjórar og kennarar að funda og tala um mál sem koma upp í skólunum og börn sem þurfa aðstoð. Þar kemur kannski mál upp sem tengist málþroskavanda og þá tek ég við boltanum þar sem ég myndi hitta barnið og meta það og veita kennurum og foreldrum ráðgjöf. Þannig get ég skipulagt mig, verið til staðar og get haldið utan um ýmis verkefni. Við fórum rúnt til að kynna mig í skólunum í Borgarbyggð, heyra hvað skólarnir væru til í að sjá, eins með ráðgjöf og svo framvegis. Eitthvað af verkefnum þarf að móta og vonandi gengur það vel fyrir sig. Þetta eru fyrstu skrefin en nú er vika tvö hjá mér í þessu starfi hjá Borgarbyggð og hlakka ég til samstarfsins við íbúa,“ segir Þorbjörg Saga Ásgeirsdóttir að endingu.

Það eru vandamál með íslenskuna okkar

Rætt við Þorbjörgu Sögu Ásgeirsdóttur talmeinafræðing hjá Borgarbyggð

Rætt við Þorbjörgu Sögu Ásgeirsdóttur talmeinafræðing hjá Borgarbyggð