Fjölskyldan tengist Básendaflóðinu og einnig Ægisbrautarflóðinu 185 árum síðar

Þegar kennitala fyrirtækja er skráð má draga töluna fjörutíu frá fremstu tveimur tölustöfunum í henni og finna þannig út stofndag viðkomandi fyrirtækis. Samkvæmt því átti pípulagningafyrirtækið Pípó ehf á Akranesi afmæli 24. júlí síðastliðinn, en það hefur haldið uppi óslitinni starfsemi undir sömu kennitölu í 50 ár, en átta árum áður hafði Hafsteinn Sigurbjörnsson lagt grunninn að starfseminni. Haft hefur verið á orði að á Akranesi sé vandfundinn sá pípulagningamaður sem ekki hefur tekið út sína verklegu reynslu hjá Hafsteini, en hann lést undir lok síðasta árs. Synir hans; Ingólfur og Sigurbjörn, hafa rekið fyrirtækið undanfarna áratugi en eru nú sjálfir að gíra niður. Tóku þeir markvissa ákvörðun um að ánafna starfsmönnum sínum hluti í fyrirtækinu og tryggja með því móti áframhald rekstrar, segja mannauðinn það mikilvægasta sem fyrirtækið geti búið yfir. Blaðamaður Skessuhorns settist niður með Ingólfi Hafsteinssyni framkvæmdastjóra í tilefni tímamótanna hjá fyrirtækinu, en hann og Sigurbjörn bróðir hans eiga samtals tæplega 100 ára starfsafmæli hjá fyrirtækinu. Pípó hefur alla tíð einbeitt sér að kjarnastarfseminni en það sér um nýlagnir og viðhald pípulagna á heimilum, fyrirtækjum og ýmsum stofnunum.

*Bræðurnir Ingólfur og Sigurbjörn við afmæliskökuna fyrr í sumar.*

Rifa sjálfir seglin

„Við bræðurnir Sigurbjörn og ég erum að undirbúa það að hætta. Siggi er reyndar hættur og fluttur til Portúgal en ég stefni sjálfur á að verða starfandi þetta ár og inn á það næsta, verð svona húskarl,“ segir Ingólfur þegar hann sest niður með blaðamanni á skrifstofu sinni sem er undir súð á verkstæði þeirra. Hann segir Sigga bróður sinn hafa tekið ákvörðun um að kaupa sér fasteign í Portúgal og þar ætlar hann að vinna við að tína vínber og síðan ólívur. Þar ætlar hann að hafa búsetu hálft árið. „Hann situr aldrei auðum höndum hann Siggi,“ segir Ingi um bróður sinni. Aðspurður segir hann að samstarf þeirra bræðra hafi alla tíð gengið hnökralaust fyrir sig og ef upp hafi komið vandamál hafi þau verið rædd og leyst í sönnu bróðerni.

*Hafsteinn Sigurbjörnsson stofnandi fyrirtækisins. Hann lést í lok síðasta árs. Hér er hann staddur í húsgrunni hjá Norðuráli á Grundartanga. Ljósm. úr safni Pípó.*

Komið í hendur starfsmönnum

En víkjum fyrst að upphafi þessa fyrirtækis. Hafsteinn Sigurbjörnsson faðir þeirra bræðra fæddist í Hafnarfirði 1931 en flutti á Akranes í ársbyrjun 1932. Frá 15 ára aldri og fram að þrítugu starfaði hann meðal annars sem stýrimaður á nýsköpunartogurum og öðrum fiskiskipum. Eftir gangsetningu Sementsverksmiðju ríkisins árið 1958 réði Hafsteinn sig þar til starfa og lærði til vélvirkjunar undir leiðsögn Páls Indriðasonar. Hann hóf nám í framtíðarfagi sínu árið 1965 hjá Þórði Egilssyni pípulagningameistara á Akranesi. Árið 1966 hóf Hafsteinn sjálfstæðan rekstur með nokkra menn í vinnu. Þannig séð er fyrirtækið orðið 58 ára, þótt núverandi kennitala sé átta árum yngri. Á örfáum árum jókst reksturinn svo að umfangi að ráðlegast þótti að stofna sameignarfélagið Pípulagningaþjónustuna, sem opinberlega var tilkynnt í firmaskrá 27. nóvember 1973. Frá upphafi hefur stjórn fyrirtækisins haldist innan sömu fjölskyldunnar. Þegar tímanum fram leið tóku synir Hafsteins, Ingólfur og Sigurbjörn, við keflinu af föður þeirra og hafa stýrt rekstrinum. Þess má einnig geta að tveir synir Sigubjörns; Hafsteinn og Hrafnkell, hafa einnig lært pípulagningar og er Hrafnkell starfandi hjá Pípó þannig að ættartengslin haldast áfram.

„Fyrir nokkrum árum gerðum við Siggi samning við tvo af okkar elstu og reyndustu starfsmönnum þess lútandi að ef þeir ynnu hjá okkur ákveðinn fjölda ára myndu þeir eignast sitthvor 20% í fyrirtækinu. Nú eru aðrir tveir reyndir starfsmenn einnig orðnir 20% eigendur hvor í fyrirtækinu. Nú er fyrirtækið því í jafnri eigu fjögurra starfsmanna; en Siggi á enn 10% og Pípó á 10% í sjálfu sér. Núverandi eigendur Pípó eru þeir Björn Torfi Axelsson, Þorsteinn Björnsson, Hrafnkell Allan Sigurbjörnsson og Hjálmar Rögnvaldsson. „Við gerðum okkur fljótlega grein fyrir því í okkar rekstri að verðmætin í fyrirtækinu felast í þeim mannauði sem þar starfar,“ segir Ingólfur. Hann bætir við að við upphaf reksturs Pípó hafi verið lagt upp með að fyrirtækið gæti skaffað þeim sem þar störfuðu viðunandi lífsviðurværi. „Við héldum okkur við kjarnastarfsemina og létum vera að standa í einhverju braski eða samkrulli við önnur fyrirtæki um fjárfestingar. Ég er sannfærður um að það reyndist farsæl ákvörðun,“ segir Ingólfur.

*Núverandi höfuðstöðvar Pípó eru við Kalmansvelli.*

Fengu reikninga frá öllum

Fyrirtækið hét í upphafi Pípulagningaþjónustan sf., en var breytt í PÍPÓ ehf. Ingólfur segir ástæðu fyrir nafnabreytingunni: „Þá voru starfandi á Íslandi 16 fyrirtæki sem hétu Pípulagningarþjónustan og vorum við að fá reikninga frá okkar birgjum fyrir úttektir þeirra allra, sem var vissulega mjög hvimleitt. Breyttum við því nafninu í Pípó ehf. árið 1985, en við gengum hvort sem var undir því nafni úti í bæ. Þá var einnig hannað nýtt vörumerki sem við höfum notað síðan.“ Nú hefur Pípó aðsetur að Kalmannsvöllum 4a á Akranesi og eru næg verkefni fyrir alla níu starfsmennina. Fasteignir fyrirtækisins eru áfram í sérstöku félagi í eigu þeirra bræðra Sigurbjörns og Ingólfs.

Stór verkefni í upphafi

Á sinni löngu vegferð hefur Pípó komið að mörgum af helstu byggingaframkvæmdum á Akranesi. Meðal stærri viðfangsefna á áttunda áratugnum var lagnavinna við stækkun sjúkrahússins og byggingu Dvalarheimilisins Höfða ásamt fjölda fjölbýlishúsa sem þá var verið að byggja í bæjarfélaginu. Uppbygging hitaveitunnar á Akranesi og nágrenni (HAB) á níunda áratugnum átti síðan eftir að verða mjög umsvifamikið verkefni, en á árunum í kringum 1979-80 voru starfsmenn flestir í sögu fyrirtækisins, eða 18 talsins, en þá var unnið við hitaveituvæðinguna á Akranesi. Í dag eru starfsmenn Pípó níu í fullu starfi en Ingólfur segir það hentuga rekstrareiningu. „Við fundum fljótlega að rekstrareining með undir tíu starfsmönnum hentaði okkur ágætlega. Ef farið er yfir ákveðin mörk í starfsmannafjölda eykst fjárbinding í tækjum og búnaði svo um munar.“

*Pípó rak um árabil sérhæfða verslun með pípulagnaefni, hreinlætistæki og fleira. Verslunin var seld Húsasmiðjunni árið 2004.*

Lengi í verslunarrekstri

Árið 1982 opnaði Pípulagningaþjónustan sf. 150 fermetra verslun í nýbyggðu húsnæði sem tengt var eldra lagerhúsnæði við Ægisbraut 27 á Akranesi. Þar var boðið upp á lagnavörur, hreinlætistæki, reiðhjól og fleira. „Verslunarreksturinn átti eftir að verða farsæll enda mikil uppsveifla á byggingamarkaðinum á Akranesi á þessum árum. Árið 1997 kaupir Pípó verkstæðishús HAB við Esjubraut 47 og breytum við því í flotta 300 fm verslun miðsvæðis í bænum. Árið 2001 stækkuðum við húsnæðið aftur, byggðum 300 fm verslunarrými þar sem var sérverslun með baðinnréttingar, hreinlætistæki og fleira. Verslunarrekstur Pípó var svo seldur til Húsasmiðjunnar árið 2004 en verktakastarfsemin hélt áfram í óbreyttri mynd með höfuðstöðvar í núverandi húsnæði við Kalmansvelli 4a.“

*Daníel og Arnar Freyr starfsmenn Pípó vinna hér við endurbætur á lögnum í baðherbergi.*

Velgengni

Þrátt fyrir erfitt árferði í íslensku atvinnulífi, ekki síst eftir bankahrunið 2008, hefur rekstur Pípó notið velgengni og segir Ingólfur að aldrei hafi fallið út dagur í starfsemi þeirra sökum hrunsins. Hann segir að í gegnum tíðina hafi verkefni verið sótt allt frá Reykjavíkursvæðinu og upp í Borgarfjörð þar sem fyrirtækið hafi t.d. átt sinn þátt í myndarlegri uppbyggingu háskólaþorpsins á Bifröst. Þá er fyrirtækið að þjónusta stórfyrirtæki; meðal annars Norðurál, Vigni G Jónsson, Akraborg, Stjörnugrís, Stjörnuegg auk þjónustu við Akraneskaupstað og Hvalfjarðarsveit.

Stóru flóðin tengjast bæði fjölskyldunni

Í sögulegu samhengi hafa í tvígang gengið svo mikil flóð yfir Akranes að stórtjón hlaust af. Svo sérkennilega vill til að fjölskyldan í Pípó tengist báðum þessum flóðum. Pípó var með fyrirtæki sitt við Ægisbraut á Akranesi þegar miklu flóðin urðu þar aðfararnótt fimmtudagsins 5. janúar 1984. Þá gekk sjór á land og olli gríðarlegu tjóni á húsum og búnaði. Alls var tilkynnt um 33 tjón og nam heildar tjónið á verðlagi þess árs 31,4 milljón króna sem jafngildir yfir hálfum milljarði í dag. Nokkur hús jöfnuðust við jörðu en hús Pípó slapp þótt tjón hafi verið mikið innan húss á verkstæði. Hitt stóra flóðið sem vísað er til var svokallað Básendaflóð sem reið yfir suðvestanvert landið aðfararnótt 9. janúar 1799 og kennt við samnefnt þorp á Suðurnesjum sem jafnaðist hreinlega við jörðu. Í Básendaflóðinu urðu gríðarleg flóð á Akranesi og fór öll byggð á Breiðinni á Akranesi undir sjó. Þar bjuggu meðal annarra forfeður Pípó fjölskyldunnar. Ingólfur rifjar þessa sögu upp eftir munnlegri frásögn frá Hafsteini föður hans, en þeir eru í beinan karllegg frá fólkinu sem þarna kemur við sögu:

„Haraldur forfaðir okkar og kona hans bjuggu á Breiðinni þegar Básendaflóðið varð. Einhverra hluta vegna var húsmóðirin ekki heima en Haraldur forfaðir okkar með þrjú börn þeirra; drengi 5 og 7 ára og Dýrfinnu ársgamla. Haraldur verður um nóttina var við að byrjað er norðvestan áhlaðanda stórviðri samhliða því að stórstraumt var og djúp lægð að ganga yfir. Hann sá að bærinn myndi fara á kaf við þessar aðstæður. Jafnframt sér Haraldur að hann myndi ekki ná að bjarga öllum börnum sínum þremur. Góð ráð voru því dýr. Hann tekur því til þess ráðs að láta Dýrfinnu ársgamla sofa áfram í körfu sinni, en fór með hana upp á loft í bænum og batt körfuna við mænisbitann upp undir súð. Tekur hann svo drengina báða og bindur þá utan á sig og ná þeir að komast til lands. Þaðan horfir hann svo á hvernig flóðið vex og færir bæinn þeirra og önnur hús á Breiðinni á kaf. Morguninn eftir stendur þó bærinn enn. Þegar loks fer að falla út sér hann að mænisglugginn er ennþá heill og óbrotinn. Haraldur gerir sér þá von um að stúlkan hafi mögulega lifað þessar hamfarir af. Í ljós kom að Dýrfinna litla hafði sofið þetta allt af sér, vatn hafði ekki náð upp í körfuna og varð henni ekki meint af. Þökk sé þéttleika gömlu torfbæjanna að loftpollur myndaðist efst í húsinu þar sem barnið lá sofandi og varð henni til lífs. Dýrfinna þessi er svo formóðir mín. Ég er 8. ættliður í beinan karllegg út af henni og Hannes sonur minn, sem fæddur er 1981, er því níundi ættliður frá Dýrfinnu sem lifði af Básendaflóðið og segir Hannes sonur minn að hann fái engu ráðið um hvar hann búi,“ segir Ingólfur og bætir því við í gríni að líklega geti fáir skrifað sig jafn mikla Skagamenn í húð og hár og fjölskylda hans.

Ingólfur heldur áfram og minnist síðara flóðsins fyrir rúmum fjörutíu árum. „Flóðið sem varð hér á Ægisbraut í byrjun árs 1984 er sagt svipa mjög til Básendaflóðsins 185 árum áður. Veðrið var svipað. Við rákum þá verkstæði og verslun við Ægisbraut. Það var hringt í okkur um nóttina og okkur tilkynnt að mannvirki væru í hættu. Við feðgarnir förum niður eftir. Ég og pabbi komum fyrst á svæðið og ákváðum að vaða yfir Ægisbrautina og fara í skjól við hús Birgis Jónssonar sem var hlið Pípó hússins. Þar gengu fyllur á milli húsa og við þurftum að sæta lagi til þess að komast inn. Inngönguna ætluðum við að gera í krafti einhvers konar verðmætabjörgunar, en eftir á séð var þetta glapræði. Þegar Sigurbjörn kemur á svæðið og veit af okkur feðgunum inni, þá sér hann holskeflu af sjó og grjóti ganga yfir húsið, sem brýtur svo niður hús Birgis sem var við hlið okkar og fleiri hús á svæðinu. Öll húsin sem jöfnuðust við jörðu voru hlaðin, en steyptu húsin vörðust þessum ósköpum betur. Þegar Sigurbjörn sá þetta ganga yfir þá átti hann aldrei von á að ég og pabbi kæmumst lifandi út aftur. Var hann feginn því þegar við birtumst og óðum sjóinn í mitti yfir til hans. Við megum þakka fyrir að ekki fór illa, en tjónið á fasteignum og tækjum var gríðarlegt í þessu mikla flóði,“ segir Ingólfur að endingu.

Óslitin starfsemi Pípó á Akranesi í hálfa öld

Fjölskyldan tengist Básendaflóðinu og einnig Ægisbrautarflóðinu 185 árum síðar

Fjölskyldan tengist Básendaflóðinu og einnig Ægisbrautarflóðinu 185 árum síðar