Rætt við Kristínu Gísladóttur, skólastjóra leikskólans Uglukletts í Borgarnesi

Blaðamanni var boðið í heimsókn á heimili Kristínar Gísladóttur og Kristins Óskars Sigmundssonar, sem oftar en ekki er kallaður Kiddó. Boðið var upp á uppáhellt kaffi og með því; vínarbrauð með gulum glassúr. Þau hjónin voru glaðleg þegar blaðamann bar að garði, en nefndu að hann væri ekki sá fyrsti þessarar starfsstéttar. „Það er að koma umfjöllun í Morgunblaðinu á morgun,“ segir Kristín þegar við setjumst niður. „Það hringdi hér blaðamaður og hann tók mig í viðtal. Þessi athygli er orðin alltof mikil held ég,“ segir Kristín en Kiddó kallar úr eldhúsinu með nýtt kaffi í hendinni. „Hún er athyglissjúk!“ Tilefnið var eins og lesendur Skessuhorns þekkja meint met þýskrar kraftlyftingakonu sem sagðist hafa orðið fyrst kvenna til að lyfta Húsafellshellunni. Því fer fjarri því Kristín á Mið-Fossum var einungis táningur þegar hún lyfti hellunni. Við ræðum um uppeldið, störfin í sveitinni og einnig á alvarlegri nótum um áunninn hjartasjúkdóm sem Kristín lifir með.

Legið grafið í 30 ár

„Ég var aldrei að státa mig af þessu afreki, en þegar árin líða þá verður þetta svona einhver atburður sem er sagður þegar mikilfenglegar sögur ber á góma,“ segir Kristín lágt og brosir áður þegar hún tekur sopa af kaffinu. En var Kristín þá einhvers konar heljarmenni á sínum yngri árum? „Já, ég var það. Þetta var bara sveitin, uppeldið en við unnum rosalega mikið. Við bárum inn mjölpoka, áburðarpoka, færðum bagga og gengum í öll þau störf sem þurfti að vinna. Við stelpurnar vorum látnar vinna jafnt á við strákana og það var ekkert mál, þannig varð maður ofboðslega sterkur. Við vorum bara einn stór hópur en systir mín nefndi við mig að ég hafi haft eitthvað annað, eitthvað DNA sem þau voru ekki með,“ nefnir Kristín.

Sveitin

Í sveitinni var alltaf margt fólk og börnin mörg. Ávallt voru næg verkefnin. „Af því að ég var svona sterk var ég sett í ýmis verkefni eins og þegar sagt var; „Láttu Kristínu opna sultukrukkuna“ eða „Kristín, haltu löppunum á hestinum fyrir mig meðan ég er að járna,“ nefnir Kristín og hlær. „Þegar við vorum búin að mjólka á morgnana þá fórum við inn og borðuðum hafragraut og súrt slátur. Við fengum alltaf heitan mat í hádeginu og á kvöldin. Íslenskur matur; heimagerð bjúgu, bláberjasaft, nautakjöt, lambakjöt, svínakjöt og hrossakjöt. Borðuðum rúgbrauð sem amma bakaði og það var alltaf matur. Síðan lögðum við okkur eftir hádegismat í um 20 mínútur. Það var bara regla að allur skarinn myndi leggja sig yfir hádegisfréttunum og það gerðum við. Bannað var að leika sér eða vera með einhverja vitleysu yfir hádegisfréttunum,“ segir Kristín. „Þegar við vorum búin að mjólka á kvöldin og gefa, ætluðum við að hafa það náðugt fyrir svefninn en þá kom amma oftar en ekki með ýmisleg verkefni fyrir okkur, eins og til dæmis að naglhreinsa timbur og fleira í þeim dúr. Við vorum látin gera ýmsa hluti og við bárum ábyrgð á mörgu, mjög ung. Við vorum farin að keyra traktora ung, fara út að múga, snúa og slíkt. Með þessu held ég að maður hafi vanist því að bera einhverja ábyrgð. Hafa kjark og þor til að takast á við hlutina, sem er eitthvað sem við erum búin að taka af börnunum okkar í dag finnst mér,“ segir Kristín.

Uppátækjasöm

Nú streyma sögurnar úr sveitinni. „Ég tók upp á ýmsu. Ég þvoði hárið með kúahlandi því það var talið vera svo gott fyrir hárið. Á ég að segja þér síldarsöguna,“ spyr Kristín og Kiddó er fljótur að svara því játandi. „Á einhverjum tímapunkti á mínum unglingsárum, þá fékkst einhvers staðar síld sem fæðubótarefni fyrir nautgripi og aðrar skepnur. Þetta var keyrt inn, sturtað niður og farið með inn fyrir gripina. En mér fannst síld alltaf svo góð og ég borðaði síldina með beljunum. Fékk hlátur frá systkinum mínum fyrir þetta,“ segir Kristín og Kiddó segir hana snar ruglaða.

„Síðan er saga af mér í grunnskólanum í Andakílsskóla en þá vorum við í söngtíma, inni í stofu með píanó og vorum að reyna að syngja. Mér fannst það ekkert skemmtilegt og var komin pirringur í hópinn. Kennarinn var orðin frekar pirruð á okkur nemendum og hún fer eitthvað fram úr stofunni. Það var neyðarhurð á stofunni og okkur datt þessi snilldarhugmynd í hug að strjúka úr tímanum. En krakkarnir náðu ekki að opna hurðina og svo var kallað „Kristín, opnaðu helvítis hurðina!“ Ég hleyp á hurðina og ég veit ekki fyrr en ég ligg á hurðinni fyrir utan og gereftið og allt fór með. Þá var bara nautið sett á hurðina til að opna,“ segir Kristín og hlær dátt.

Kristín sterka

„Ég var aldrei að gera mikið úr því hvað ég var sterk. Aldrei stigið fram fyrir einhvern og sagst ætla að lyfta einhverju eða slíkt. Það voru frekar systkinin mín sem létu mig gera eitthvað. Ég man samt að ég var oft að passa mig. Ég var til dæmis í fótbolta og þegar ég var að tækla einhvern, þá hugsaði ég að ég mætti nú ekki fara á of miklum krafti í þessa tæklingu. Ég reyndar fór í svona gannislag við vinkonu mína og tek í höndina á henni og ríf hana niður. Hún öskraði; „Kristín, þú braust hendina mína.“ Ég þurfti að beita mér öðruvísi,“ nefnir Kristín.

Nú hefur það verið liður í keppninni Sterkasti maður Íslands að bera Húsafellshelluna í kringum réttina við Bæjargilið í Húsafelli. Kristín hefur jafnvel gengið með helluna? „Nei, nei, ekki gera þessa sögu verri. Ég hitti kannski bara á gripið eða ég veit það ekki. Ég man bara eftir því að ég fékk marbletti á höndina enda er hellan 186 kíló. En það voru bekkjarfélagar mínir sem lyftu líka hellunni svo að þetta var aldrei neitt stórmál. Ég var bara alltaf Kristín sterka og það var aldrei neitt tiltökumál og þess vegna fór þetta aldrei lengra,“ segir Kristín og tekur nú sopa af kaffinu. En breyttist eitthvað eftir að 14 ára Kristín lyfti Húsafellshellunni? „Ég fékk alveg að kenna á því eftir þennan atburð. Strákarnir voru ekki rosa ánægðir. Á sveitaböllum í Lyngbrekku til dæmis þá þótti sniðugt að bjóða mér í sjómann og ræða aðeins við mig um þetta mál, en ég leiddi þetta hjá mér en jú, jú, ég tók einhverja í sjómann,“ segir Kristín og glottir.

Boðið til Ameríkuhrepps

Í Gamla bænum á Húsafelli hangir myndin fræga af Kristínu haldandi á Húsafellshellunni, en í vetur kom fólk þar í gistingu og veitti þessari mynd athygli. Einn gesturinn hafði samband við Kristínu, vildi forvitnast um líf og sögu Kristínar. „Þessi gestur er tengdur rannsóknastofu, H.J. Luther Stark Center for Physical Culture and Sports, en stofan er til dæmis að afla og veita aðgang að skjalagögnum á sviði líkamsmenningar og íþrótta, framkvæma hugvísindatengdar rannsóknir sem tengjast heilsu, líkamlegu atgervi, keppnisíþróttum og líkamanum. Þarna kom til dæmis Arnold Schwarzenegger í rannsóknir en þeim finnst svo merkilegt að ég hafi verið sterk svona ung og aldrei æft. Að ég hafi verið svona náttúrulega sterk á þessum aldri. Þessu fólki finnst svona eintak eins og ég mjög áhugavert og hver veit nema við förum í framtíðinni í heimsókn,“ segir Kristín og hlær.

*Kristín á kajak með tveimur af þremur börnum þeirra Kristins, þeim Almari og Klöru.*

Þrjósk með eindæmum

„En svo hefur þetta haft afleiðingar, þessi þrjóska og kannski þessi orka og kraftur. Það að hafa verið svona sterk, ég fór oft fram úr mér,“ viðurkennir Kristín. „Í gegnum tíðina hef ég alltaf verið skokkandi og svona, farið upp á fjöll í gönguferðir og elt kindur þangað til maður spýtti blóði. Alltaf farið langt á þrjóskunni. Við til dæmis vorum nýflutt heim frá Danmörku, þá byrja ég í hlaupahópi hér í Borgarnesi. Ég var aldrei sérstaklega góð í hlaupum svo að ég tók aukaæfingar, þar kemur þessi þrjóska og þessi böðull sem er inn í mér. Ég tók bara aðra æfingu með því að fara upp Hafnarfjallið því það voru allir að gera betur en ég. Einhverjir sem komu nýir inn og voru að bæta sig á meðan að ég náði ekki að bæta mig en ég samt sem áður hélt áfram að þrjóskast við aukaæfingar,“ segir Kristín.

Það er ekkert að mér

Árið 2013 var Kristínu og hennar systrum boðið í skoðun hjá Hjartavernd. „Við fórum í gegnum þessa klukkutíma skoðun og eftir það sitjum við á biðstofunni. Þá koma tveir læknar sem kalla Kristín Gísladóttir! Þá var eitthvað skrýtið við hjartalínuritið mitt og ég var tekin aftur inn til nánari skoðunar. Upp úr því lendi ég í þriggja ára fasa þar sem ég er ýmist að bíða eftir læknatíma, niðurstöðum eða einhverju öðru þessu tengt. Það var eitthvað að hjartanu mínu en það vissi enginn hvað það var. Samt var rödd í hausnum á mér, þrjóskan mín, sem sagði að það væri ekkert að mér. Ég hitti marga lækna og það komu alltaf sömu svörin frá þeim: „Við finnum ekki neitt“ og ég svaraði „Nei, ég vissi það“ Svo hitti ég hjartalækninn minn og ég geng til hans og segi; „Nú útskrifar þú mig úr þessari vitleysu, það er ekkert að mér.“ Hann sendir mig síðan í eina rannsóknina enn og í ljós kemur að ég er með hjartasjúkdóm sem heitir ARVC. Ef leitað er af þessum sjúkdómi á netinu þá kemur upp „High Risk Of Sudden Death“. Þetta er sjúkdómur sem atvinnumenn í fótbolta og hjólreiðamenn frá Ítalíu, segir hann læknirinn mér, deyja úr. Af því að þeir eru búnir að reyna svona mikið á hjartað. Hann segir við mig að ég ætti að vera löngu hætt þessum hamagangi, enda orðin miðaldra kona,“ segir Kristín.

Stökkbreyttur genagalli

Kiddó talar um að þetta sé mjög algengt hjá atvinnumönnum í fótbolta og hefur það aukist á síðustu árum að fótboltamenn detti niður í miðjum knattspyrnuleik. Kristín lýsir sjúkdómnum: „Hjartalæknirinn sagði að allt venjulegt fólk væri hætt að reyna svona mikið á sig. Ég er með stökkbreyttan genagalla sem veldur því að hægri slegillinn í hjartanu skemmist og er það sá hluti hjartans sem pumpar súrefnisríku blóði í hjartað. Þú getur verið með þessi stökkbreyttu gen og þú finnur aldrei fyrir því, vegna þess að fólk er yfirleitt hætt að reyna á sig og því skemmir það ekki hjartað. Nema þarna er ég, þessi miðaldra kona sem hafði göslast í gegnum lífið og ég hef oft hugsað þetta, ef ég hefði ekki verið svona sterk og ekki haft þetta hugarfar og læti þegar ég var yngri, þá hefði ég hugsanleg ekki áunnið mér þennan sjúkdóm,“ segir Kristín.

Nú má hjartað hennar Kristínar ekki slá hraðar en 120 slög en Kiddó rifjar upp erfiða tíma. „Þú varst farinn að detta út af hérna heima man ég. Það var farið að líða yfir hana, stundum þegar hún steig upp úr rúminu og það tók smá tíma að vekja hana,“ segir Kiddó og horfir á eiginkonu sína. „Í dag hefur verið græddur í mig gangráður og nú er því lesið af mér í gegnum fjarvöktun frá Landspítalanum. Síðan ég greindist hef ég árlega farið í skoðun hjá hjartalækninum þar sem staðan er tekin á hjartanu og á hverju ári má sjá að ástand slegilsins hefur versnað. En ég er á lífi, ég fékk annað tækifæri,“ segir Kristín.

*Kristín og Kiddó í göngu við Stórurð í sumar.*

Þetta stoppar okkur ekki

Í kjölfar þess að Kristín greindist með sjúkdóminn er hennar nánasta fjölskylda boðuð í DNA rannsókn þar sem kannað var hvort fleiri bæru genið. „Ég sem hélt að ég væri að hreyfa mig til heilsubóta, þá var ég hreinlega að hreyfa mig til óbóta. Það er bara 0,01% af fólki í heiminum sem er með þessa stökkbreytingu,“ segir Kristín. „Ég þurfti að hugsa um hvað ég ætlaði að gera. Við höfum alltaf verið dugleg að fara saman að hlaupa eða ganga og núna var búið að setja mér þessi takmörk. Þetta var alveg tilefni til að vera skíthræddur en þá kom þetta hugarfar frá því að ég var yngri. Ég finn bara út úr þessu,“ segir Kristín. Hún var með þeim fyrstu sem greindust með þennan sjúkdóm hér á landi en lifir eftir góðri reglu. „Ég lifi eftir 80/20 reglunni: 80% reyni ég að taka skynsamlegar ákvarðanir fyrir sjálfa mig. Ég borða hollt, vel það að fara snemma að sofa, drekk mikið vatn og lítið áfengi. Hin 20% leyfi ég mér að ganga á fjöll og fleira sem mér finnst gaman að gera. Við Kiddó erum sammála um það í lífinu að ég verð að fá að gera eitthvað, lífið er ekki búið. Ég tek þá áhættu innan skynsamlegra marka. Ég á fjölskyldu, börn, barnabörn og tengdabörn. Ég vil vera virk, geta farið í ræktina á mínum hraða og svo vel ég þessa göngutúra og það hefur gengið. Það er ekki víst að ég get gert þetta á næsta ári, því ég veit ekki hvað sjúkdómurinn gerir,“ segir Kristín. Kiddó bætir við: „Þetta stoppar okkur ekki af í neinu. Við gerum það sem okkur langar til að gera en við erum dugleg að fara í ýmis konar útiveru og hún er miklu öflugri göngumaður en flestir aðrir,“ segir Kiddó og horfir á Kristínu sína.

Kristín segir að hún verði aldrei hlaupandi amma eftir að hún greindist með sjúkdóminn og það þyki henni miður. „Núna er ég búin að kaupa mér rafmagnshjól og finn að það hentar mér rosalega vel. Á því kemst ég hratt og get farið ýmsar leiðir án þess að reyna mikið á mig,“ segir hún áður en hún kallar á blaðamanninn: „Jæja, er þetta ekki komið gott, fáðu þér nú vínarbrauð.“

*Kristín á fjallahjólinu, upp á Sjónarhóli, með Borgarfjörðinn í baksýn.*

Var bara alltaf Kristín sterka og það var ekkert tiltökumál

Rætt við Kristínu Gísladóttur, skólastjóra leikskólans Uglukletts í Borgarnesi

Rætt við Kristínu Gísladóttur, skólastjóra leikskólans Uglukletts í Borgarnesi