Rætt við Magnús A. Sigurðsson minjavörð Vesturlands

Blaðamaður Skessuhorns settist niður með Magnúsi A Sigurðssyni á Kaffi Kyrrð í Borgarnesi í síðustu viku. Farið var yfir verkefnastöðuna á Vesturlandi, feril Magnúsar og forvitnast um dagleg störf hans við minjavörslu á Vesturlandi.

Alls eru átta landsvæði á Íslandi þar sem minjaverðir eru til starfa. Á flestum þessum starfstöðvum er einn minjavörður en aðeins á Suðurlandi eru þeir tveir. Magnús hefur því nóg að gera sem minjavörður. „Ég hef alltaf verið einn með þetta svæði, sinnti til að byrja með einnig Vestfjörðum en það koma fljótt í ljós að það gekk ekki upp. Er með gamla kjördæmið, frá Hvalfirði og upp í Gilsfjörð og síðan upp Arnarvatnsheiði þar sem ég mæti Strandasýslu og Húnavatnssýslu. Þetta er stórt en fjölbreytt svæði en ég er það heppinn að vegalengdirnar eru ekki mjög miklar, mest tveir tímar aðra leið að keyra en kollegar mínir sumir hverjir eru að keyra hátt í fimm tíma á milli staða. Ég er reyndar eini minjavörðurinn sem ekki er á jeppa og hef gaman af þeirri staðreynd,“ segir Magnús og hlær þegar afgreiðsludama frá Kaffi Kyrrð kemur og tekur niður kaffipöntun.

Reyna að laga aðstæður við friðlýstar minjar

Við pöntun okkur báðir Americano kaffi, ekki með mjólk takk! En hvernig er dagarnir hjá minjaverði? „Ég er töluvert á ferð og flugi þessa dagana. Það er mest um að vera hjá okkur á sumrin og haustin. Hvort að skipulagsmál, skipulagsaðilar eða verktakar vakni á haustin veit ég ekki, en það er ávallt kominn stór bunki af skipulagsmálum á borð mitt á haustin,“ segir Magnús. Minjaverðir eiga að hafa eftirlit með friðlýstum minjum og það er mikið af þeim hér á Vesturlandi. „Já, við erum með eftirlit og umsjón með friðlýstum minjum og höfum verið að reyna að merkja og laga aðstæður á minjastöðum. Eins og við gerðum til dæmis í Brekkurétt upp við Grábrók og Krosslaug í Lundarreykjadal þar sem við löguðum laugina, bættum aðgengi og settum upp skilti. Annars er það orðinn stór þáttur að sinna skipulagsmálum, sem gerir það að verkum að sum önnur mál þurfa að sitja á hakanum. Einn þáttur í starfi minjavarðar er að hafa eftirlit með uppgreftri og reyna að heimsækja þá a.m.k. einu sinni á ári eins og til dæmis Ólafsdal í Gilsfirði. Eins hefur verið að aukast að fólk sé að óska eftir leyfum til að endurnýta minjar. Endurhlaða tóftir af hesthúsum eða slíku. Þá gefum við viðkomandi oftast leyfi en við viljum samt sem áður hafa puttana í því hver tekur að sér slík verk. Að það sé hæft fólk, með þekkingu og reynslu. Það eru nokkur slík verkefni í gangi á Vesturlandi þar sem til dæmis er verið er að endurhlaða tóftir og er það spennandi þróun,“ segir Magnús þegar kaffið okkar er borið á borð.

*Hér er Magnús staddur við dys á Ferstikluhálsi.*

Mismunandi verkefni

Við tökum fyrsta sopann af kaffinu og byrjar Magnús að nefna hin fjölbreyttu verkefni sem hann er í þessa dagana. „Ég var að koma úr Dölunum og þar er að hefjast uppbygging á Dagverðarneskirkju og kirkjugarðinum. Það barst einnig hringing frá einstaklingi um að fundist hefði steinn með rúnum sem ég kíkti á og eru að fara í greiningu. Svo er hugsanlegt að verkefni sé að hefjast upp í Húsafelli, vegna gömlu myllunnar sem var þar. Þetta Húsafells verkefni er örugglega orðið fimm til sjö ára gamalt en það koma oft upp einhver vandamál eða skipulagsmál sem setja verkefni í biðstöðu en vonandi fer þetta verkefni aftur af stað í ár,“ segir Magnús. En eru mörg verkefni sem taka svona langan tíma? „Já, það eru mörg slík verkefni. Fólk gerir sér oft ekki grein fyrir hversu mikil vinna og hversu mikill undirbúningur fer í eitthvað ákveðið verkefni. Samþykktir og slíkt sem þarf að vinna áður en talað er við verktaka til dæmis og svo þarf að samþykkja tilboð, finna undirverktaka og svo framvegis. Oft vill fólk bara drífa sig og heldur að verkefni taki engan tíma en það er töluverð vinna sem fer í undirbúningsvinnu áður en farið er af stað,“ segir Magnús.

Hóf störf hjá Þjóðminjasafninu

Magnús er með lengsta starfsferil minjavarða hjá Minjastofnun Íslands en hann hóf störf árið 1999. „Ég byrjaði hjá Þjóðminjasafninu og þá var bara einn minjavörður en hann var á Austurlandi. Fornleifavernd ríkisins var stofnuð árið 2001 og var til 2012 en þá sameinuðust Húsafriðunarnefnd og Fornleifavernd og úr varð Minjastofnun Íslands. Það stóð nú til að sameina stofnanir nú fyrir stuttu og það var komin lagabreyting um að sameina Vatnajökuls- og Þingvallaþjóðgarðana, náttúrusvið Umhverfisstofnunar og Minjastofnun en á síðustu stundu var Minjastofnun og Þingvallaþjóðgarður kippt út en ég veit ekki af hverju það var. Hvort að það hafi verið eitthvað ósætti á Alþingi en allavega er Minjastofnun sjálfstæð áfram,“ segir Magnús.

*Magnús að senda dróna af stað. Slík tæki eru ómissandi við skráningu minja.*

Styrkur að sameinast

Blaðamaður forvitnast um skoðun Magnúsar á þeirri sameiningarhugmynd sem slegin var af borðinu. Myndi það ekki styrkja Minjastofnun að sameinast til dæmis Umhverfisstofnun? „Já og nei. Við erum einungis 20 manns sem erum að vinna hjá Minjastofnun, allt of fámenn stofnun og það er að há henni hvað skipulagsmál taka mikinn tíma. Önnur mál sitja þá lengur á hakanum sem er mikil synd og það hefði verið sterkt að geta verið með aðstoðarfólk, skjalastjóra og svo fram eftir götunum. En ég held að það hafi verið óvissa um hvernig skipulag á nýrri stofnun yrði, skipurit yfir starfsemina var heldur óljóst og svo eru þessi friðunarmál flókin,“ segir Magnús. „Minjastofnun er með friðlýsingar og Umhverfisstofnun með sínar friðlýsingar og þær skarast, því þetta eru ólíkir lagabálkar. Það kom til dæmis í ljós þegar verið var að friðlýsa Þjórsárdalinn að það var gert bæði útfrá náttúruvernd og minjavernd og þá sá maður hversu mikið þetta skaraðist og það myndaðist hátt flækjustig. En ég held samt sem áður, að ef þessi sameining hefði orðið að veruleika, að þá hefðu starfskraftar getað nýst betur. Landverðir og minjaverðir hefðu þá getað starfað saman, sameinast um umsjón á ákveðnum friðlýstum svæðum og þannig haft meiri yfirsýn yfir allt svæðið,“ útskýrir Magnús.

Nýkominn úr sumarfríi og bunki bíður

Magnús er nýkomin úr sumarfríi á Grikklandi þar sem hann hélt upp á 60 ára afmæli sitt með teygjustökki ofaní Korintuskurðin. „Faðir minn var mikið í Grikklandi þegar ég var yngri og ég á hálfgerða fósturfjölskyldu þar. En þegar heim var komið beið stór bunki af verkefnum. Skipulagsmál, breytingar á aðalskipulögum, deiliskipulög og framkvæmdarleyfismál sem tekur töluverðan tíma að fara í gegnum. Ég reyni að safna upp erindum áður en farið er á vettvang. Þannig er hægt að nýta ferðir betur þegar farið er af stað á bílnum. Það fylgir skipulagsmálum mikil skriffinnska þar sem það eru svo mörg lög af skipulagsmálum, hvert lag er með sér númer í skipulagsgáttinni og því getur það tekið langan tíma að komast í gegnum ferlið,“ segir Magnús.

Fornleifafræðingur

Í lokin fer umræða okkar út í fornleifafræði og hvernig sú starfsstétt er að þróast. „Það er mikið af ungum og hæfum fornleifafræðingum sem hafa verið að útskrifast og það er oft skortur á fornleifafræðingum yfir sumarið, bæði í skráningar- og rannsóknarverkefni. En því miður er Fornleifasjóður alltof lítill og fjársveltur og það hefur vantað meira af vísindarannsóknum. Fornleifarannsóknir hér á Íslandi eru mikið til út af framkvæmdum. Þegar til dæmis á að leggja veg eða aðrar framkvæmdir þá er farið í rannsóknir á því ákveðna svæði en minna er um hreinar rannsóknir út frá vísindum. Hér á Vesturlandi hefur það aðallega undanfarið verið inni í Ólafsdal þar sem vísindarannsóknir hafa farið fram en lítið á öðrum stöðum. Vonandi er að áhugi á fornleifum haldi áfram að vaxa og dafna og þá sjáum við vonandi fleiri vísindarannsóknir á Vesturlandi í framtíðinni,“ segir Magnús að endingu.

Minjavörður á Vesturlandi í aldarfjórðung

Rætt við Magnús A. Sigurðsson minjavörð Vesturlands

Rætt við Magnús A. Sigurðsson minjavörð Vesturlands