Viðtal við Brynju Valdimarsdóttur úr Skessuhorni árið 2021

Skagakonan Brynja Valdimarsdóttir vakti fyrst athygli þegar hún tók þátt í Idol Stjörnuleit árið 2004. Brynja fæddist á Srí Lanka en það var í desember árið 1985 sem móðir hennar hér á landi sótti hana sex vikna gamla og veikburða og bjó henni öruggara og betra líf. Blaðamaður Skessuhorns settist niður með Brynju á dögunum í einlægt spjall en það var fyrir sex árum síðan sem Brynja stóð á krossgötum í lífi sínu. Þá var hún að vega og meta hvort hún ætti að gefa grænt ljós á formlega upprunaleit en þá hafði hún nýlega fengið fæðingarvottorðið sitt og önnur skjöl tengd því. Foreldrar Brynju eru þau Valdimar Axelsson og Anna Ágústsdóttir og Brynja á tvo syni; Erni Loga sem er átta ára og Freystein Jaka, þriggja ára. Brynja á bróður sem er ættleiddur frá Gvatemala og er fjórum árum eldri en hún. Alls voru sex stelpur sem voru ættleiddar og komu á sama tíma á Akranes, allar fæddar árið 1985, og ólust þær allar upp á Skaganum. Brynja segir að þær hafi allar vitað af hvor annarri þegar þær voru litlar og nokkrar af þeim eru vinkonur í dag.

Búin til úr súkkulaði

En hvernig var að alast upp á Skaganum? „Það var mjög gott, þetta er samfélag sem heldur utan um sitt fólk finnst mér og það var smá huggun og stuðningur að þær hafi alist upp hér líka. Maður var ekki bara ein, þegar maður hugsar út í það. Lítil börn geta verið svo forvitin, þau héldu að ég væri búin til úr súkkulaði og hárið mitt úr lakkrís. Þau áttu það til að naga á mér hárið, ég skildi ekki neitt og kennarinn tók þetta dálítið inn á sig. Í dag sér maður þetta í öðru ljósi en auðvitað voru börnin bara að prófa sig áfram. Þegar ég var lítil vissi ég ekki alveg hvað það að vera ættleiddur var, ég hélt að það væri að kaupa barn. Ég sagði oft við mömmu mína þegar ég var lítil: „Mamma, viltu kaupa barn fyrir mig? Kaupa litla systir handa mér? Kaupa? Já, þú keyptir mig!“ Á þessum árum var þetta svo nýtt fyrir öllum og lítið upplýsingaflæði.” Brynja segist lítið hafa orðið vör við fordóma á þessum árum og segir að hún hafi verið í vernduðu umhverfi. „Þetta var lítill bær og kannski gerði ég mér ekki grein fyrir því fyrr en ég varð fullorðin. Í dag finn ég meira fyrir fordómum en ekki hér á Akranesi. Samfélagið hér er það upplýst og allir skyldir einhverjum. Ég hef ferðast um allan heim og hef orðið fyrir meiri fordómum þar heldur en heima, sem er á vissan hátt skrýtið.“

Áhugaverð reynsla

Brynja segir að tónlist hafi alltaf verið stór hluti af lífi hennar, hún sé hennar ástríða og heilun. Hún segist vinna við tónlistina af og til en hún gefi ekki það vel af sér að hægt sé að starfa eingöngu við tónlistina. Brynja var aðeins 19 ára þegar hún tók þátt í Idol Stjörnuleit á Stöð 2 sem voru gríðarlega vinsælir þættir á þeim tíma. Hvernig var sú reynsla? „Það var áhugaverð reynsla en kannski ekki minn tebolli. Það var ekki leyfilegt að vera með nein hljóðfæri og ég fékk ekki í raun að vera ég sjálf. Það var alveg áreiti sem fylgdi þessu á tímabili eða 15 mínútur af frægð eins og maður segir. Þetta var rosalega vinsælt á sínum tíma og maður var kannski í Smáralindinni fyrir jólin að versla og þá sá maður einhver risa skilti af sjálfum sér. Þetta var hálfóraunverulegt og alls staðar verið að tala um mann í útvarpinu og víðar. Þetta var alveg sjokk fyrir saklausa sveitastelpu sem fannst gaman að syngja og mikið áreiti, maður gat ekki farið út að skemmta sér með vinkonum sínum án þess að væri verið að hrópa á mann og þvíumlíkt. Þetta var mikil reynsla og hjálpaði manni að koma fram, vera ég sjálf og setja fólki mörk. Þó maður sé í sjónvarpi þá er maður ekki alltaf aðgengilegur og á sitt eigið einkalíf.“

Hjartans mál

Árið 2016 ferðu að huga að því að leita uppruna þíns. Hvað var það sem ýtti þér af stað í þá vegferð? „Það hefur alltaf verið þessi forvitni, alltaf verið undirliggjandi í mér. Hver er ég, hvaðan kem ég? Það sem ýtti mér af stað var þegar ég gekk með eldri drenginn minn að þá var spurt um sjúkrasöguna. Eru einhverjir sjúkdómar í fjölskyldunni? Ég hafði ekki hugmynd um það, vissi ekki neitt. Það ýtti mér svolítið út í það að vilja vita hvaðan ég væri. Þannig að árið 2015 byrjar þetta ferli þegar ég sótti um hjá innanríkisráðuneytinu um fæðingarpappírana mína en þar voru geymd ættleiðingarskjölin og fékk ég aðgang að þeim. Þetta var áður en þættirnir hennar Sigrúnar Óskar á Stöð 2, Leitin að upprunanum, byrjuðu. Síðar var mér boðið að vera með í þáttunum en fannst það ekki vera mín leið. Þetta er frábær leið til að leita upprunans en mér fannst hún ekki henta mér. Ég var tilbúin að syngja í sjónvarpi en ekki taka þátt í einhverju sem varðaði hjartans mál. Ég kynntist svo henni Auri sem hafði verið í þessum þáttum sem bjó á Ísafirði og er frá Srí Lanka. Hún hafði samband við mig eftir að ég kom fram í viðtali í DV og þá byrjaði hún að hjálpa mér. En ég fann aldrei neinn fyrr en nokkrum árum seinna og það var í gegnum svokallað DNA app. Það eru auðvitað rúmlega meira en þrjátíu ár síðan og það er tæplega helmingur landsmanna skráður í þjóðskrá þarna úti. Sumir vilja ekki láta finna sig. Ég ákvað að fara á netið árið 2018 og taka DNA. Ári seinna fæ ég skilaboð í símann úr þessu appi, 23andMe, DNA Testing, og þar stóð: „Ættingi fundinn.“ Ég fór inn á það og sé skyldleikann og sé að við erum þokkalega vel skyld og að hann býr í Los Angeles, þessi nýfundni frændinn minn. Hann og mamma eru systkinabörn og það er nánasti ættingi sem ég hef fundið nú þegar. Hann var bara þarna inni af einskærri forvitni, er læknir í LA og ég var aldrei að horfa í þá átt heldur til Srí Lanka. Hann tengdi mig síðan yfir til fólksins á Srí Lanka og nú eru þau orðin partur af mínu lífi og eru búin að vera í góðu sambandi við mig í eitt og hálft ár. Þau hafa kennt mér svo mikið um menninguna, tungumálið og ég lít eiginlega á þau sem fjölskyldu. Ég spjalla við hann í gegnum síma og þau öll eru að reyna að hjálpa mér sem er kannski ekki sjálfsagt.“

Pappírarnir falsaðir

Brynja segir einnig að hún hafi ekki enn fundið neinn náskyldan sér, engan svona í nánustu fjölskyldu. „Við erum að reyna að rekja niður ættartréð og reyna að finna einstaklinga. Það virðist vera þannig að þegar var verið að tala um ættleidd börn áður fyrr að þá var svo mikil leynd og fáir vissu af því. Þetta var vel falið. Ég var að komast að því að pappírarnir mínir eru falsaðir, það var lögfræðingur sem var að vinna í þessum málum þarna úti sem var bara að reyna að græða. Hún setti börn til ættleiðingar, bara til að fá pening og falsaði alla pappíra. Þannig að það er allt í lausu lofti og ég er enn að leita. Ég ætla ekki að segja að ég sé komin á byrjunarreit aftur því að ég er búin að finna einhverja ættingja en finnst samt lítið hafa þokast. Það er nánast ómögulegt að finna einhvern út frá þeim þannig að ég ákvað að fara DNA leiðina. Prófíllinn minn inni á gagnagrunninum er alltaf opinn og síðan bætast alltaf við einhverjir ættingjar. Ég þarf bara að vera dugleg að fylgjast með og fara þarna inn til að sjá tengslin. Ættartréð kemur alltaf upp og hvar þau eru staðsett miðað við mig.“

Fílar og risaskjaldbökur

Alþýðuveldið Srí Lanka er eyríki út af suðausturströnd Indlandsskaga. Helstu undirstöður efnahags Srí Lanka eru ferðaþjónusta, fataframleiðsla og landbúnaður. Landið hefur lengi verið þekkt fyrir framleiðslu á kanil, hrágúmmíi og tei. Íbúar eru um 20 milljónir og þar af búa tæplega fimm milljónir í stærstu borginni, Colombo. Höfuðborgin, Sri Jayawardenepura Kotte, er í úthverfi í Colombo. Fyrir fjórum árum fór Brynja í heimsókn með vinkonu sinni til Srí Lanka og fannst það æðislegt:

„Þetta var mikil upplifun en ég var þarna í tvær vikur. Ég ætlaði að leita upprunans en þegar maður er ekki með tengilið þá er það svo takmarkað og erfitt. Tilgangurinn var aðallega að kynnast menningunni, sjá fólkið, sjá þetta land. Þetta var mjög framandi, maður var kannski að labba á götunni og sá allt í einu fíl bara labba í veg fyrir mann. Á ströndinni voru kannski risa skjaldbökur, 120 ára, að spóka sig. Þetta var í Matale og Kandy, miðsvæðis á Srí Lanka, þaðan er ég og mitt fólk og ættingjar mínir búa þar enn. Þetta er afar rótgróið, fólk er fast á sínum stað í lengri tíma. Það var æðislegt að fara þarna út, þetta er fallegt land og villt dýr út um allt og fólkið allt öðruvísi. Vinkona mín sem fór með mér er rauðhærð og ljós á hörund og vakti mikla athygli og fólk starði á hana af miklum áhuga. Ég fann að ég passaði á einhvern hátt inn í hópinn. Eitt sinn á göngu hélt hún að hún hefði týnt mér í mannhafinu og byrjaði að kalla yfir hópinn: Brynja, hvar ertu? Ég stóð við hliðina á henni nánast og sagði: „Ég er hér“ og þegar hún fann mig þá sagði hún: „Ég hélt ég hefði týnt þér!“ Við hlógum að þessu eftir á. Smá húmor!“

Stundum eru öll sund lokuð

Kanntu eitthvað í tungumálinu? „Ég reyni en það er erfitt að læra tungumálið í gegnum síma en mig langar að læra tungumálið sem heitir Sinhala. Ég ætla að reyna að koma því inn í áætlunina hjá mér en það er erfitt eftir allan þennan tíma. Það er mikið af handahreyfingum sem er táknrænt fyrir tungumálið og allt öðruvísi skrift líka. Það eru einhverjir hringir og munstur þannig að ég er ekki alveg þar.“ Brynja hefur þessa stundina ákveðið að setja þessi mál varðandi ættleiðinguna og allt í kringum það á smá bið. „Þetta tekur á andlega að taka svona tarnir, stundum eru öll sund lokuð þannig að maður kemst ekkert lengra og svo fær maður kannski fréttir eftir einhverja mánuði. Maður verður alveg þreyttur eftir svona ferli og sérstaklega að vera búin núna að standa í þessu í sex ár. Ég var að senda annað DNA til annarrar rannsóknar með stærri gagnagrunn og það er leyft fólk frá Srí Lanka þar inni. En í fyrra var ekki fólk frá Srí Lanka þar og því ætti að vera meiri möguleiki núna að finna einhvern þar.“

Það er alltaf von

En hvað veit Brynja um foreldra sína á Srí Lanka? „Það er rosa lítið vitað um föður minn, það stóð ekkert í pappírunum um hann en þessir ættingjar sem ég fann eru skyldir mér í móðurlegg þannig að það er í raun ekkert sem kemur frá föðurmegin. Það er sagt að móðir mín sé fædd í apríl árið 1955 og því gæti vel verið að hún sé á lífi miðað við aldurinn. En síðan er bara spurning hvort pappírarnir séu að segja satt. Ég gæti þess vegna átt systkini báðum megin en hef ekki hugmynd um það. Þau vilja meina það, ættingjar mínir úti, að ég eigi bróðir sem var eftir úti og því er alltaf von. Þau vilja líka meina það að móðir mín hafi dáið þegar ég fæddist. Þess vegna finnst ekkert í þjóðskrá um hana en það er erfitt að staðfesta allt svona, þau eru að aðstoða mig í því núna.“

En að lokum, finnst þér þú hafa lært mikið af þessu ferli öllu saman? „Alveg rosa margt, bæði í þolinmæði og þrautseigju og einnig að búast við öllu eða engu. Aldrei að gefast upp og það eru alltaf einhverjar dyr sem eru ólæstar. Þetta hefur kennt mér æðruleysi og að sætta sig við það sem kemur. Ég hef þroskast mikið á síðustu árum. Ég fann ekki mikið fyrir því að vilja leita uppruna míns þegar ég var yngri en eftir að ég varð eldri þá kviknaði áhuginn. Þessi tilfinning er sterk en er kannski ekki þannig hjá öllum. Ég hef þroskast og er hugrakkari en ég hélt að ég væri. Það er réttur hvers og eins að leita uppruna síns,“ segir Brynja að lokum.

Brynja stödd í verndarskýli fyrir skjaldbökur á suðausturströndinni.

Réttur hvers og eins að leita uppruna síns