Rætt við Þórunni Kjartansdóttur, forstöðumann menningarmála í Borgarbyggð

Nýverið opnaði byggðasafnssýningin „Í dagsins önn – Framþróun í heimilistækjum um miðja 20. öld“ í Safnahúsi Borgarfjarðar. Þórunn Kjartansdóttir og Kolbrún Anna Björnsdóttir standa að sýningunni ásamt öðru starfsfólki Safnahússins. Kolbrún hannaði ytra útlit sýningarinnar, litasamsetningu og veggspjöld og Þórunn Kjartansdóttir sá um textagerð og gripaval.

„Við höfðum gengið með þá hugmynd í maganum um nokkurt skeið að búa til svona box eða herbergi og sýna ákveðna stemningu. Við eigum svo mikið af fallegum, hversdagslegum munum á byggðasafninu og langaði til að sýna þá,“ segir Þórunn en munirnir tengjast daglegu lífi og heimilishaldi Íslendinga og sýna glöggt hraða þróun á heimilistækjum á síðustu öld.

Hugmyndir um híbýli síðustu aldar

Á sýningunni má sjá þrjú dæmi um herbergi eða box sem hvert um sig gefur mynd af ákveðnu tímabili. „Þetta er í raun ekkert svakalega gamlir munir, svona í sögulegum skilningi, en á þessum tíma voru breytingarnar svo miklar og hraðar,“ segir Þórunn. Við vildum búa til stemningu og leyfðum okkur alveg að leika okkur aðeins. Til dæmis hafa sennilega ekki verið föt í sparistofunni en þau búa til smá dramatík hér,“ segir Þórunn. „Þá getur annað eldhúsið verið frá 1940 en það gæti líka verið frá 1960 því rafmagnsvæðingin tók mislangan tíma og fór það mikið eftir því hvar þú bjóst á landinu hvenær þessar breytingar fóru af stað.“ Þórunn segir hitt eldhúsið þess vegna geta verið frá sama tíma, eða frá 1930-1950. „Við gefum okkur langt tímabil bara til að fanga nostalgíuna. Það liggur enginn hreinn sannleikur í þessu, endilega, en við gerðum okkar besta.“

*Herbergin gefa góða mynd af híbýlum fólks á síðustu öld.*

Ryksugur notaðar í hárblástur

Utan boxanna þriggja má einnig skoða ýmis önnur heimilistæki eins og þvottavélar, ryksugur og forláta hárblásara. „Þetta eru bara heimilistæki sem voru til hérna og sýna ákveðna þróun. Okkur langaði fyrst að setja upp sýningu með húsmóðurina í forgrunni en vorum ekki alveg vissar með það þá nálgun, rafvæðingin kom strax sterk inn i rannsóknarvinnuna en okkur langaði hins vegar ekki að hún væri alveg aðal umfjöllunarefnið, þannig við erum með svona sitt lítið af hverju og látum safneignina svolítið ráða för.“ Þórunn útskýrir hvernig ryksugur voru notaðar sem hárblásarar með til þess gerðu millistykki.

*Hárblásari sem fylgdi með Nilfisk ryksugu frá Skálpastöðum 1 í Lundarreykjadal.*

Kæliskápurinn skjalfestur hjá Borgarbyggð

Rafvæðingunni á Íslandi eru einnig gerð skil í sýningunni og má til dæmis finna plagg úr skjalasafni Borgarfjarðar um kaup á heimilistækjum í Borgarneshreppi. „Þetta er frá 1948, Borgarneshreppur á milligöngu um kaup á heimilistækjum af því rafvæðingin gerist líka á haftatímum þegar innflutningur er mjög erfiður, það er til svo lítill gjaldeyrir,“ útskýrir Þórunn og bendir á nafn á listanum, „Geir G. Bachmann fær hérna einn kæliskáp frá Bandaríkjunum en það vill svo skemmtilega til að árið 1997 gefa börn Geirs muni úr eigu hans og þar á meðal bandarískan ísskáp frá sama tímabili. Þannig að ísskápurinn sem við höfum hér er að öllum líkindum sá sami og hann fékk árið 1948.“

Hægindi eða haft húsmóðurinnar?

Það sem vakti mestan áhuga hjá þeim Þórunni og Kolbrúnu við uppsetningu sýningarinnar var hvort þróun heimilistækja hafi kannski ekki haft þau áhrif sem vænta mátti. „Almenna orðræðan er sú að heimilistæki hafi skipt miklu máli fyrir húsmóðurina og létt mikið undir en samt hélt hún alltaf áfram að vera 100% húsmóðir! Þannig við veltum því fyrir okkur hvort það gæti verið að öll markaðssetningin á heimilistækjum hafi fest í sessi þá hugmynd sem tíðkaðist að konan ætti heima inni á heimilinu en utan heimilis væri vettvangur karlsins. Að heimilistækin hafi þannig seinkað komu giftra kvenna inn á vinnumarkaðinn, því í stað þess að gefa konum tíma til að gera eitthvað annað komu bara ný verkefni í staðinn, kröfurnar jukust.“ Þórunn veltir því einnig upp hvers vegna ekki hafi komið til skoðunar að útvista fleiri kvennastörfum, „Af hverju erum við t.d. að þvo þvottinn okkar heima? Af hverju förum við ekki með hann í þvottahús þar sem fagfólk vinnur við að þvo hann? Ýmsum verkefnum hefur verið útvistað af heimilunum en kvennastörfunum var ekki útvistað.“

Ýmsu er velt upp og er ljóst að sýningin er í senn falleg, fróðleg og vekjandi til umhugsunar, rétt eins og prýðilegri sýningu sæmir. Sýningin verður opin fram á haust en hún er sannarlega ekki sú eina sem gestir Safnahússins geta borið augum í heimsóknum sínum í sumar.

Egils saga í máluðum myndum

Um liðna helgi var opnuð myndlistarsýning á málverkum Szymon Gozdecki og geta gestir Safnahússins því borið lykilatriði Egils sögu augum. Szymon hefur alla tíð haft mikinn áhuga á Íslendingasögunum og las þær þegar hann var unglingur. Hann grunaði ekki þá að hann ætti eftir að flytja til Íslands og búa í mekka Egils sögu. Hann langaði því til að mála söguna og gefa til samfélagsins, en að sýningu lokinni fær Landnámssetrið málverkin að gjöf.

*Úr málverkasýningu Szymon Gozdecki. Ljósm: Þórunn Kjartansdóttir*

Ævintýri fuglanna opnuð á ný

„Á þjóðhátíðardaginn, 17. júní næstkomandi, ætlum við að opna fuglasýninguna Ævintýri fuglanna aftur. Hún er falleg og vinsæl og er mikið spurt út í hana.“ Sýningin er á fyrstu hæð Safnahússins sem verið er að taka í gegn og hefur því verið lokuð um nokkurt skeið. „Einnig langar okkur að sýna hvað við erum að gera hérna niðri svo við ætlum að opna inn og verður hægt að skoða valda safnmuni byggðasafnsins. Það verða engar upplýsingar eða neitt slíkt, við erum í raun bara að opna inn í geymslu og þaðan inn á fuglasýninguna,“ segir Þórunn.

*Fuglasýningin verður opnuð á ný á þjóðhátíðardaginn.*

Öruggt svæði fyrir veskið

Þórunn vonast eftir góðri aðsókn á safnið í sumar og tekur fram að allar sýningar eru opnar öllum. „Það kostar ekkert inn hjá okkur og að sama skapi er ekki hægt að kaupa neitt hjá okkur heldur, svo það er engin pressa á að eyða peningi. Þetta er öruggt svæði fyrir veskið þitt,“ segir Þórunn og hlær. „Að vísu þarf að greiða fyrir bókasafnsskírteini fullorðinna en að öðru leyti er allt opið öllum, það er okkur mjög mikilvægt.“

frétt og ljósm: bb

Í dagsins önn með Eglu og fuglunum

Rætt við Þórunni Kjartansdóttur, forstöðumann menningarmála í Borgarbyggð

Rætt við Þórunni Kjartansdóttur, forstöðumann menningarmála í Borgarbyggð