Rætt við Guðrúnu Elísabetu Jóhannsdóttur bónda á Stóra Múla í Dölum

„Sauðburðurinn er að klárast hjá okkur. Það á ein eftir að bera hjá okkur og þá get ég farið að taka á móti prjónahópum aftur,“ segir Guðrún Elísabet Jóhannsdóttir á Stóra Múla þegar við göngum inn í fjósið á bænum hennar. Fjósinu er nú búið að breyta í frábæra prjóna- og félagsaðstöðu.

Fjósið tekið í gegn

Guðrún og eiginmaður hennar, Hermann Karlsson, búa á Stóra Múla ásamt elsta og yngsta syni þeirra en alls eiga þau fjóra drengi. „Við erum hér með um 100 kindur á bænum, 20 ára gamlan kött, hænur, hund sem engin veit hvað er gamall og svo erum við með tíu geitur. Næst yngsti sonurinn keypti okkar gömlu jörð, Klifmýri á Skarðsströnd, en þar er hann með um 1.150 kindur. Við ákváðum að slá til og keyptum Stóra Múla og fengum jörðina afhenta 19. janúar 2022. Við byrjuðum að taka fjósið í gegn í mars mánuði það sama ár og flotuðum gólfið í september það ár. Breyttum mjólkurhúsinu í eldhús og fóðurgeymslan fékk hlutverk salernis. Við fengum þessa eldhúsinnréttingu upp í hendurnar og prófuðum að setja hana saman hér inni í mjólkurhúsi. Hún smellpassaði þangað inn en hún átti ekki að vera svona fín, ég var búin að sjá fyrir mér að þetta ætti að vera svona hrörlegt. En ég er mjög ánægð með útkomuna,“ segir Guðrún þegar við göngum inn í gamla fjósið. „Hérna mokuðum við inn sandi til að setja yfir flórinn og svo var steypt yfir. Það þurfti ekki að steypa alls staðar en svo flotuðum við yfir. Húsgögnin eru frá okkar fjölskyldu og vinum en fjölskyldur okkar voru einmitt með fyrsta hittinginn hér inni; aðventukaffi fyrir fjölskyldur okkar en síðan er ég að nota þetta sem aðstöðu fyrir mig. Ég er að prjóna fyrir tvö fyrirtæki, annað á Hvolsvelli og hitt hér í Dölunum þannig að ég á voða lítið til á lager til að sýna þér,“ segir Guðrún.

*Mjólkurhúsinu var breytt í gott eldhús.*

Veikindi tóku yfir

Guðrún bauð þorrablótsnefnd velkomna í kaffi í lok febrúar til að enda þorrann, enda eru fjögur þorrablót í febrúar í 660 manna samfélagi. Guðrún nefnir að það hafi við skemmtilegt að bjóða þeim inn og gera upp þorrablóts mánuðinn en þá hafi hún nýverið verið búin að leggja frá sér göngugrind og stafinn en í mars 2023 greindist Guðrún með heilaæxli. „Það var góðkynja æxli sem fannst og ég fór í aðgerð 22. september á síðasta ári. Ég og vinkona mín náðum að þrífa hérna og slíkt áður en ég fór í aðgerðina en í aðgerðinni náðu læknarnir ekki að taka allt, þannig að ég er enn með æxli. Þeir tóku eins mikið og þeir þorðu og er ég í rannsóknum. Fer í myndatöku einu sinni á ári til að fylgjast með þessu. Þannig að við vonum það besta,“ segir Guðrún. En hvernig hefur gengið að vinna sig upp úr þessum veikindum? „Ég bauð fjölskyldunni minni hingað þegar ég átti afmæli, 20. október 2023, en þá voru margir sem voru ekki búnir að sjá mig eftir aðgerðina. Ég lét þau vita að ef að ég yrði orðin þreytt á þeim þá gæti ég mokað þeim úr fjósinu,“ segir Guðrún og hlær. Hún tók því rólega eftir afmæli sitt en átti erfitt með jafnvægi og sjón. „Ég sá allt tvöfalt og gekk með göngugrind. Ég var með annað augað opið, sá mjög illa og jafnvægið mitt var farið,“ segir hún. Heilaskurðlæknirinn hafði nefnt það við Guðrúnu að það gæti verið heppilegast að hvíla prjónana í fjórar vikur eftir aðgerð. „Ég fór svo að prófa að prjóna og þá fór ég að aðlaga augun saman. Þau voru alveg hætt að starfa saman, ég fór að hætta að sjá allt tvöfalt og hafa samæfingar augna og handa hjálpað mér. Prjónamennskan hefur hjálpað mér í veikindunum,“ segir Guðrún.

*Prjónahornið þar sem nóg er til af dokkum.*

Prjóna hittingar

Smám saman hefur Guðrún náð kröftum en veikindin hafa tekið hressilega á, bæði líkamlega og andlega. „Ég náði að losa mig við göngugrindina um áramótin eða í byrjun janúar og stafina í lok febrúar, var búin að vera hér frá nóvember og febrúar, labbaði á milli húsa, sat og prjónaði lopapeysur. Ég gat ekki setið kyrr og gert ekki neitt en svo prufaði ég að labba upp í fjárhús eina vikuna. Það fór ekki vel í mig og var ég aðra viku frá vegna þess en ég þrjóskaðist áfram og hélt áfram en fór aldrei ein. Ég fór, þegar ég viss af einhverjum úti í fjárhúsum, en annars var þessi staður, prjónahornið mitt, þar sem ég var ein. Ég er alltaf hérna ef ég er ekki að gera eitthvað annað hvort sem er og mig langaði svo að bjóða í svona prjóna kaffi eða prjóna hitting og nú í mars komu um 30 konur að prjóna og spjalla. Ég held að það hafi verið aukning í áhuga fyrir prjónamennsku eftir Covid, allavega er það mín skoðun, en ég bauð svo aftur í apríl og ætla að bjóða nú í sumar líka. Þetta átti að vera svona persónulegt fyrir mig en ég hef gaman af fólki og ég er ávallt að bjóða fólki í heimsókn,“ segir Guðrún og hlær.

Afkastamikil prjónakona

Þegar spurt er um afköst í prjónaskap hjá svona öflugri konu er stutt í svar. „Ég hef auðvitað ekkert afkastað neinu nú í maí vegna sauðburðar. Ég á því ágætis lager af dokkum til að prjóna úr þannig að ég verð mikið til hér í sumar að prjóna hugsa ég,“ segir Guðrún og brosir. Eins og fyrr segir er hún að selja sínar flíkur til tveggja fyrirtækja en vinir og vandamenn eru einnig duglegir að panta hjá henni. „Vinkona vinkonu minnar býr á Spáni og hún hringdi í mig, sagðist vilja gefa spænskri vinkonu sinni peysu frá mér í afmælisgjöf. Ég bað vinkonu mína að bíða í eitt ár en þá var fyrirhuguð Íslandsferð hjá þeim vinkonum. Þær komu svo á gamla bæinn minn, Klifmýri og ég var auðvitað með bjúgu í matinn fyrir þær. Við afhendingu peysunnar fór sú spænska að gráta af gleði og talaði eitthvað á ensku eða spænsku en ég kann engin erlend tungumál þannig ég veit ekkert hvað blessunin sagði,“ segir Guðrún.

Á erfitt með að gera ekki neitt

Á Klifmýri var Guðrún í fjölmörgum verkefnum. „Ég var búin að vera að sinna veiðihúsinu sem er hjá Búðardalsá, sem er rétt hjá Klifmýri. Ég var komin í vinnu hjá heimaþjónustu fyrir Dalabyggð, var með fjóra drengi á heimilinu, 800 kindur og er ávallt til í að gera allt og hjálpa öllum. Get aldrei látið neinn vera og vil vera með nóg að gera. Ég er einmitt að byrja aftur í heimaþjónustunni,“ segir Guðrún. Þegar fjölskyldan bjó á Klifmýri voru nágrannar þeirra frá Nýp duglegir að heimsækja þau með ferðafólk sem hafði áhuga á lopapeysum. „Þau voru að koma og skoða peysur hjá mér og það var skemmtilegur tími. Eins kom Guðmundur á Vogi með ferðafólk til mín en hann kom í nokkur skipti með fólk inn á heimilið til að sýna þeim, þegar ég var til dæmis með svið á boðstólum eða hjörtu í vaskinum. Ég var með þennan hrútshaus og eyrnamerki inn í stofunni og þetta hefur verið upplifun fyrir ferðamanninn að koma inn á íslenskt sauðfjárheimili. Guðmundur talaði einhvers konar tungumál þarna inni og veit ég ekki hvað hann var að segja, hann gæti hafa verið að segja þeim einhverja vitleysu en ég veit það ekki,“ segir Guðrún og brosir.

*Guðrún og ein af tíu geitum sem eru á búinu. Ljósm. úr einkasafni*

Nú lærið þið eitthvað

Guðrún er ómenntuð en hún vildi sjá til þess að drengirnir hennar næðu sér í menntun. „Ég hvatti drengina mína til að mennta sig. Þeir eru nú allir með iðnmenntun. Tveir vélvirkjar, einn trésmiður og einn rafvirki. Þrír þeirra búa hér í Dölunum en einn býr á Akranesi. Þeir hafa verið duglegir að hjálpa hver öðrum en yngsti átti á tímabili erfitt með enskuna og þeir eldri hjálpuðu honum með því segja honum að horfa á eitthvað á netinu og hann var ekki lengi að ná sér í enskukunnáttu,“ segir Guðrún.

Ævintýrið að Röðli

Á ferðalagi að Rauðasandi á Vestfjörðum tók Guðrún eftir húsi sem var þar í sveitinni. Húsið fannst henni nokkuð keimlíkt því sem stóð að Röðli í Skarðssveit en húsið á Rauðasandi var þá nýuppgert. „Við ákváðum að taka til hendinni að Röðli. Þetta er gamalt samkomuhús sem var hrörlegt, glugga og hurðir vantaði, þak var lélegt en veggirnir voru fínir svo við sveitungar ásamt Húsafriðunarnefnd gengum í verkið og var þar haldin hátíð árið 2012. Röðulshátíð var haldin á árunum 2012-2016 og var þetta verkefni mjög skemmtilegt. Við gáfum út svona dreifibréf fyrir hverja hátíð, eins og var gert í gamla daga, við vorum með tónleika í Skarðskirkju á hverju ári samhliða hátíðinni og voru þeir mjög vel sóttir,“ segir Guðrún. Hún hendist bak við rekka og kemur fram með blaðavasa ásamt ljósmyndamöppu. „Í þessum blaðavösum eru frásagnir tíu einstaklinga um hvernig samkomur voru á Röðli. Allir dansleikir og slíkt eru hér ásamt myndum af framkvæmdum og eru fyrir gesti til að kíkja í. Eldri borgararnir í Dölum eru einmitt að koma í heimsókn til mín í næstu viku og langar mig til að sýna þeim þetta. Systir mín er svo að útbúa útdrátt um sögu hússins að Röðli en sagan er mjög skemmtileg,“ segir Guðrún. Samkomuhúsið Röðull var byggt á árunum 1942-1944 af Ungmennafélaginu Vöku á Skarðsströnd. Þar voru haldnar fjölbreyttar skemmtanir og dansleikir, þar á meðal víðfræg réttarböll.

Búin að fá leyfi til að ganga á fjöll

Guðrún var öflug að ganga. Árið 2020 gekk hún fyrst á Fimmvörðuháls en var skömmuð fyrir að hafa ekki tekið fleira fólk úr Dölunum með sér. „Við fórum þá nokkur hópur héðan úr Dölunum á Fimmvörðuháls árið eftir og svo árið 2022 gengum við á Grænahrygg. Við vorum þá búin að stofna gönguáhugahóp hér í Dölunum. Í göngunni á Grænahrygg þá kom ein úr hópnum og spurði af hverju við værum ekki að ganga bara heima í Dölum? Af hverju erum við að fara alla leið? Við ákváðum þá að fara frá Laugum í Sælingsdal og ganga yfir í Fagradal. Ætluðum þá að fara á Hafratind en við komumst ekki vegna veðurs en við erum búin að skipuleggja í sumar gönguferð og ætlum þá að reyna aftur. Ég er búin að tala við læknana mína og þeir sögðu mér að ég mætti gera þetta, ef ég treysti sjálfri mér í það,“ segir Guðrún svo það verður greinilega nóg að gera hjá henni í sumar. „Ég þarf að fara að prjóna til að koma mér upp einhverjum lager, svo að ég geti farið að senda út og hugsanlega verið með eitthvað hér hjá mér til sölu. Ég bara held áfram að prjóna mínar peysur og held áfram að gera það sem mér finnst gaman að gera,“ segir Guðrún áður en hún heldur út í fjárhús að athuga með þessa einu kind sem óborin var.

hig

Prjónaskapurinn hefur hjálpað mér

Rætt við Guðrúnu Elísabetu Jóhannsdóttur bónda á Stóra Múla í Dölum

Rætt við Guðrúnu Elísabetu Jóhannsdóttur bónda á Stóra Múla í Dölum