Viðtal við lögregluþjóninn Viðar Einarsson sem birtist í Skessuhorni árið 2007

Það ratar sjaldnast á síður fréttablaða þegar breytingar verða í hópi starfsmanna fyrirtækja og stofnana. Á árum áður skiptu flestir sjaldan um vinnu á lífsleiðinni. Nú þykir ekki óalgengt að menn skipti um störf á 5-10 ára fresti og margir gera það mun oftar. Áður taldist húsbóndahollusta til dyggða en nú þykir það bera vott um víðsýni að skipta oftar um vinnuveitanda.

Því er það orðið sjaldgæft að heyra af mönnum láta af störfum eftir 35 ára starf. Um síðustu mánaðamót lét Viðar Einarsson varðstjóri af störfum í lögreglunni á Akranesi eftir tæplega 35 ára starf. Af því tilefni féllst hann á að drekka nokkra kaffibolla á lögreglustöðinni með blaðamanni Skessuhorns.

Flaut brunalúðursins

Viðar er innfæddur Skagamaður en á meðal annars ættir að rekja vestur á firði, sem ekki er óalgengt á Skaganum. Hann segir umhverfi æsku sinnar hafa verið áhyggjulausara en umhverfið í dag. Heyra má á honum að börn og unglingar séu að hluta til ofvernduð í dag þrátt fyrir að hann sé ekki að gera lítið úr þeim hættum, sem í umhverfinu eru. Hann segir að í þá daga hafi menn leikið utan dyra frá morgni til kvölds. Eitt aðalmerki frá heimi þeirra fullorðnu hafi verið brunalúðurinn sem þeyttur var kl. 12 á hádegi alla daga og aftur kl. 13. Þegar flautið heyrðist hafi menn kastað frá sér verkum sínum og haldið heim í hádegismat. Merkinu hlýddu flestir enda mjög áberandi og árangurslítið hafi verið að reyna að telja fullorðna fólkinu trú um að merkið hafi farið framhjá mönnum.

Húsasmiðurinn og Helgi Hóseasson

Okkar maður fór hefðbundna leið í skólakerfinu og hugðist um tíma verða bílamálari. Hætti því fljótlega og hóf nám í húsasmíði hjá Trésmiðjunni Akri. Hann segir árin sín hjá Akri á seinni hluta sjöunda áratugs síðustu aldar og í upphafi þess áttunda hafa verið mjög skemmtileg uppgangsár. Fyrirtækið var á þessum tíma afar umsvifamikið og sem dæmi nefnir Viðar að árið 1965 hafi fyrirtækið gert samning um framleiðslu á innréttingum í 1.250 íbúðir í Breiðholti, sem þá var að fara í byggingu. Það verkefni stóð í nokkur ár enda fjölgaði starfsmönnum fyrirtækisins verulega. Árið 1970 hóf fyrirtækið síðan byggingu fjölbýlishúsa á Akranesi og mörg slík næstu árin á eftir. Viðar segir andann í fyrirtækinu hafa verið góðan enda hafi forkólfar þess, þeir Stefán Teitsson og Gísli S. Sigurðsson, verið miklir sómamenn.

Þegar Viðar var við störf í Breiðholti stuttu fyrir 1970 var þar einnig við störf Helgi Hóseasson trésmiður sem seinna átti eftir að öðlast landsfrægð fyrir mótmæli sín. Viðar varð vitni af einum af hans fyrstu mótmælum. Þá var Eggert G. Þorsteinsson múrari ráðherra félagsmála og sjávarútvegsmála. Hann kom til þess að kynna sér framkvæmdir í Breiðholti. Stríðið í Vietnam var þá á allra vörum og Helgi lét þetta tækifæri ekki fram hjá sér fara. Þegar Eggert kom við stóð Helgi með mótmælaspjald sem á stóð: „Vígnautar valdhafanna í Vietnam.“ Seinna sletti Helgi skyri á ráðamenn þjóðarinnar á Austurvelli og ennþá stendur hann vaktina í mótmælum sínum á Langholtsvegi.

Gerist lögregluþjónn á Akranesi

Á árinu 1972 sækir Viðar um stöðu lögregluþjóns á Akranesi og er ráðinn til starfa frá 1. júlí sama ár. Hann segist hafa sótt um stöðuna meðal annars vegna launanna. Í þá daga voru laun lögreglumanna svipuð launum hjúkrunarfræðinga og kennara. Heldur er sá samanburður orðinn lögreglumönnum óhagstæðari í dag þrátt fyrir að mikið hafi áunnist í launamálum á síðustu árum að sögn Viðars.

Þegar Viðar hóf störf í lögreglunni var ekki sólarhringsvakt heldur var stöðin lokuð frá klukkan 5 á nóttunni til 9 að morgni. Á meðan beindi símsvari hringingum heim til eins lögreglumannanna. Að auki sinnti lögreglan á Akranesi á þeim tíma sjúkraflutningum. Viðar segir þetta fyrirkomulag hafa verið afar sérkennilegt svo ekki sé meira sagt. Í raun hafi lögreglumenn flutt heim til sín lögreglustöðina og sjúkraflutninga með tilheyrandi álagi á þá og fjölskyldu þeirra. Slíkt sé sem betur fer liðin tíð. Svæðið sem lögreglan á Akranesi sinnti í þá daga var einnig talsvert stærra en það er í dag. Lengst segist Viðar hafa farið í árekstursútkall í Hvammsvík og það var löngu fyrir daga Hvalfjarðarganga.

Erjur eftir dansleiki

Mannlífið var einnig með talsvert öðrum hætti en í dag, segir hann. Þá var sjávarútvegurinn langstærsta atvinnugreinin og mannlífið tók að nokkru mið af því. Sem dæmi nefnir Viðar að þá hafi verið talsvert verbúðarlíf á vetrarvertíð og ekki hafi það alltaf gengið árekstralaust fyrir sig. Einnig hafi á þessum tíma meiri skorður verið á tímasetningu skemmtanalífs. Dansleikjum hafi lokið fyrr að nóttu og því hafi gleðskapur verið mjög algengur í heimahúsum eftir dansleiki. Slíkt skemmtanahald hafi oft haft í för með sér heimiliserjur sem ávallt séu afar erfiður og leiðinlegur hluti lögreglustarfsins.

Íbúum fjölgar

Á þeim árum sem Viðar starfaði í lögreglunni fjölgaði íbúum á Akranesi um ríflega 40% eða úr rúmlega 4.200 í 6.000. Starfsemi lögreglunnar hafi líka aukist í takt við íbúafjölda og nú sé löngu komin sólarhringsvakt og sjúkraflutningarnir komnir annað. Viðar segir sjúkraflutningana hafa skapað mikið álag á lögreglumenn enda hafi þeir eðli málsins samkvæmt haft forgang. Það hafi oft valdið vandræðum og þá sérstaklega við slys. Það sé eitt af hlutverkum lögreglu að rannsaka slysavettvang en flutningur slasaðra hafi að sjálfsögðu haft forgang. Því hafi oft liðið langur tími áður en lögreglumönnum gafst tími til rannsókna á vettvangi og á þeim tíma hafi vegfarendur oft verið búnir að spilla vettvangi. Slíkt hafi valdið erfiðleikum við rannsóknir. Sjúkraflutningarnir tóku líka mikinn tíma og þegar verst lét var ekki óalgengt að lögreglumenn þyrftu að vinna um 200 aukavinnutíma á mánuði. Í raun hafi menn ekki haft neitt val þegar kall kom um flutning slasaðra eða sjúkra. Þrátt fyrir talsverða launalækkun hafi flestir fagnað þeim áfanga þegar flutningarnir færðust annað.

Sum verkefni erfiðari en önnur

Sem vonlegt er hefur margt á daga Viðar drifið í störfum hans í lögreglunni. Hann segir ánægjulegu dagana sem betur fer fleiri en þá dapurlegu. Erfiðasta hlutverkið sem honum var falið snemma á ferlinum hafi verið að tilkynna foreldrum lát sonar þeirra. Hann hafi í raun ekki verið undir slíkt búinn enda hafi það verið afar erfitt.

Önnur atvik hafi verið skemmtilegri þó undirtónninn hafi verið alvarlegur sem sýni þó að oft sé stutt á milli gamans og alvöru. Sem dæmi nefnir Viðar þegar kviknaði í gömlu og illa förnu húsi sem stóð á móti Hvíta húsinu. Margir voru orðnir þreyttir á húsinu og Viðar segir að þegar lögregla og slökkvilið hafi komið á vettvang hafi fjöldi fólks verið saman kominn. Flestir hafi ekki geta leynt gleði sinni yfir því að nú væru dagar hússins senn taldir, þrátt fyrir að eldsvoði sé ekki fagnaðarefni í eðli sínu.

Göngin hafa kosti og galla

Bylting varð í samgöngumálum Skagamanna þegar göngin undir Hvalfjörð voru opnuð. Áður var Akraborgin ákveðinn miðpunktur í bæjarmyndinni og hún hvarf með tilkomu ganganna. Þrátt fyrir mikinn straum ferðamanna í tengslum við ferðir Akraborgarinnar segir Viðar þá ekki hafa stoppað á Skaganum og því hafi hvorki lögreglan né aðrir haft af þeim að segja. Opnun Hvalfjarðarganganna hafi fært Akranes nær höfuðborgarsvæðinu með öllum kostum þess og göllum. Viðar neitar því ekki að nálægðin hafi fært Skagamönnum heimsóknir manna í vafasömum tilgangi en í heildina hafi göngin auðvitað fært fólki gríðarleg tækifæri.

Horfir sáttur um öxl

Viðar segist sáttur við sinn feril í lögreglunni. Hann hefur hinsvegar áhyggjur af breyttu viðmóti hluta fólks í garð lögreglunnar. Neysla harðra efna hafi aukist og því sé fólk óútreiknanlegra í framkomu og viðbrögðum. Því sé starf lögreglumannsins á ýmsan hátt hættulegra í dag en áður. Á árum áður hafi slagsmál verið algeng en þeim hafi ekki fylgt þær líkamsmeiðingar sem nú séu því miður alltof algengar.

Nú taka við önnur verkefni hjá þessum fyrrverandi lögreglumanni. Hann hefur um árabil starfað sem ökukennari í hlutastarfi og ætlar í framtíðinni að sinna því starfi af meiri þunga. Síðast en ekki síst ætlar hann að sinna fjölskyldunni ennþá meira en hann hefur gert undanfarna áratugi.

Húsasmiðurinn sem varð lögregluþjónn