Rætt við frumkvöðulinn Einar Svein Ólafsson í Grundarfirði

Einar var bara búinn að vera í nokkra daga á eftirlaunum þegar honum fór að leiðast þófið. Hann stóð upp úr stólnum og gekk niður að höfn, þar sem úði og grúði af ferðamönnum. Þá fæddist viðskiptahugmynd. Blaðamaður Skessuhorns ræddi við hann um hana og ýmislegt annað sem drifið hefur á dagana.

Eyjarnar og höfuðborgin

Einar er upptekinn maður, en það næst í hann í Borgarnesi þar sem hann er að koma af samtalsfundi Lilju Daggar Alfreðsdóttur menningar- og viðskiptaráðherra um drög að ferðamálastefnu. Við setjumst niður í Klettasal Landnámsseturs og spjöllum saman. Einar býr í Grundarfirði, en aðspurður segist hann vera fæddur í Vestmannaeyjum. „En ég var bara pelabarn þegar við fluttum þaðan,“ segir hann. „Svo ólst ég upp í Kópavogi. En af því ég var elsta barnið á heimilinu var ég sendur út í Eyjar til afa og ömmu í fríum og á sumrin. Það var mjög indælt, en fyrir bragðið á ég kunningja á báðum stöðum en ekki beinlínis æskuvini. En ég er í vinahópi sem fylgdist að frá sjö ára bekk og upp úr gagnfræðaskóla. Við höldum alltaf góðu sambandi; góður hópur sem hittist yfirleitt einu sinni á ári og hér áður fyrr með börnin, á nokkurs konar ættarmóti með fjölskyldum sínum. Það er mjög dýrmætt.“

*Fyrirtækisbíllinn með Kirkjufellið í baksýn.*

Einn á ferð um nótt

Einar ætlaði sér alltaf að búa í Reykjavík, enda þekkti hann það best. En örlögin gripu markvisst í taumana þegar hann var tvítugur, árið 1977. Hann hafði þá ásamt fleirum gert út sendibíl. „Í einhverri ládeyðunni stakk einn bílstjórinn á stöðinni, sem var frá Grundarfirði, upp á því að við ættum að fara á sjóinn,“ segir hann. „Hann sagði að tengdafaðir sinn væri útgerðarmaður í Grundarfirði og vantaði áhöfn. Svo við fórum þangað þrír, tveir Íslendingar og einn frá þáverandi Júgóslavíu. Þetta reyndist svo vera alveg eins og í kvikmynd Þráins Bertelssonar, Nýju lífi. Allt var okkur svo framandi. Ég var svo ungur, nánast mömmubarn og þetta var í janúar þegar myrkrið og veturinn ríktu í sem mestu veldi. Báturinn hét Fagurey og við vorum ellefu eða tólf í áhöfn. Þetta var mikið átak fyrir mig, ég var drullusjóveikur, þekkti engan þarna og svaf annað hvort í herbergi í verbúðinni eða í bátnum svo þetta var frekar einmanalegt. Ég man eftir því að eitt sinn hafði ég sofið af mér allt kvöldið og fram á nóttina og var einn á vappinu klukkan fjögur um nótt uppi í bæ, ég var þá eiginlega ósköp lítill í mér. En ég var hins vegar svo lánsamur að fá að kynnast góðu fólki fyrir vestan.“

Allt fer sem ætlað er

Einar átti bara að vera þennan eina vetur í Grundarfirði, en allt fer einhvern veginn eins og skáldið sagði. „Ég man sérstaklega eftir því hvað það var gott fólk í plássinu,“ segir hann. „Til að mynda konurnar á bensínstöðinni, ein var t.d. alltaf að spyrja hvernig við hefðum það. Svo var borðað um helgar í mötuneyti þar sem var indæliskona sem hét Lilja. Hún var mikið að spá í hvort við fengjum nóg að borða og hvort maturinn smakkaðist vel. Þá sagði ég eitt sinn við félaga mína að ef það væri tilfellið að Lilja ætti dóttur ætlaði ég að giftast þeirri stúlku! Síðar frétti ég að svo væri og hitti síðan stúlku í Reykjavík sem hét Hafdís. Þetta reyndist einmitt vera dóttir Lilju og Gísla, eiginmanns hennar. Ég sá hana reyndar fyrir vestan eftir að ég hafði sagt þetta við strákana, en svo fór sem sagt þannig að við hittumst í Reykjavíkinni. Hún hafði verið í skóla á Laugarvatni þegar ég var fyrir vestan og kom bara heim í fríum.“

*Það er gaman að hitta fólk og kynna það fyrir fegurð Snæfellsness.*

Millivegurinn var Akranes

Einar og Hafdís tóku fljótlega saman en þá vaknaði spurningin um hvar ætti að búa. „Hún vildi flytja vestur en ég vildi búa í bænum,“ segir Einar. „Svo við fórum milliveginn og fluttum á Akranes. Þar bjuggum við í tvö ár á meðan ég kláraði að læra vélvirkjun. Ég byrjaði í Slippnum hjá Þorgeiri og Ellert en flutti mig svo yfir til HB þar sem ég vann um sinn með góðu fólki. Á Akranesi var verið að byggja togara sem ég fór á þegar ég kom vestur, það var Sigurfari sem HB keypti síðan og nefndi Sturlaug H. Böðvarsson. Hafdís kunni vel við sig á Skaganum. Bróðir hennar og mágkona bjuggu þar líka og þetta var ágætt fyrirkomulag á meðan ég kláraði að læra.“

Næsta stopp Grundarfjörður

Árið 1982 fluttu Hafdís og Einar vestur í Grundarfjörð. „Þar vann ég hjá frystihúsinu sem vélvirki og fékk að starfa við ýmis lærdómsrík verkefni eins og að byggja fiskimjölsverksmiðju, skelverksmiðju og fleira,“ segir Einar. „Svo fór togarinn á uppboð og tapaðist og ég fór að vinna með eigendunum í að finna annað skip. En einhvern veginn tókst ekki að ná samstöðu um það og ég taldi að það væri líklegast best að fara bara úr plássinu. En tók fyrir tilviljun upp Moggann og fletti honum og sá þar auglýsingu eftir framleiðslustjóra hjá nýju fyrirtæki norður á Akureyri. Ég sótti um stöðuna og var ráðinn, sem varð til þess að við bjuggum fyrir norðan í ein 12 ár.“ Þegar þau fluttu frá Akureyri lá svo leiðin í höfuðborgina og þar voru þau þar til að Einar fór að vinna við Þörungaverksmiðjuna á Reykhólum. Svo fluttust þau yfir á Bíldudal þar sem hann varð framkvæmdastjóri Íslenska kalkþörungafélagsins. En enn var eitthvað sem kallaði og leiðin átti eftir að liggja aftur vestur.

*Á Laugum í Sælingsdal með stórfjölskyldunni.*

Í höfuðstað Norðurlands

Á Akureyri hafði fóðurframleiðslufyrirtækið Ístess verið stofnað árið 1985 til að framleiða og selja fóður fyrir eldisfisk og veita ýmsa aðra þjónusta við fiskeldi. Það var til þessa fyrirtækis sem Einar var ráðinn sem verksmiðjustjóri á níunda áratugnum. Hann varð síðar formaður hafnarstjórnar á Akureyri svo segja má að starfssvið hans hafi alltaf snúist um strendur og haf. „Það var fjölbreytt reynsla að vinna hjá Ístess og taka svo þátt í uppbyggingu hafnarinnar,“ segir hann. „Það var sérlega gaman að fá tækifæri til að fást við að byggja og breyta. Svo fór ég líka í sveitarstjórnarmálin fyrir Framsóknarflokkinn og var í tíu ár í hafnarstjórn, þar af fjögur ár sem formaður. Það var mikið í gangi á þessum tíma, flotkvíin var tekin í notkun og landfylling gerð þar sem Hof stendur í dag. Strandlengjan með Strandgötunni var fegruð með grjóthleðslu og brú svo eitthvað sé nefnt. Það var dýrmæt reynsla að fá að vera með í þessu.“

Sambandið féll með slæmum afleiðingum

Á þessum tíma var ýmiss konar iðnaður fyrir hendi á Akureyri og veitti fjölmörg störf. En erfiðleikar steðjuðu að í atvinnulífinu og mörg fyrirtæki urðu að leggja upp laupana. „Það urðu um 1500 manns atvinnulaus á Akureyri nánast á einni nóttu,“ segir Einar. „Þá vildi ég leggja mitt af mörkum til að koma kjarki í fólkið sem margt hvert var komið yfir besta aldur og hafði unnið í áratugi á sama stað. Ég man að það var komið saman í kirkjunni til samveru og samstöðu. Ég kynntist indælisfólki þarna. Það átti ekki svo auðvelt með að fá störf og átti því erfitt með að skilja þegar framsýnir menn sögðu að það þyrfti háskóla á Akureyri þegar því fannst að það vantaði störf fyrir svo margt fullorðið fólk.“ Iðnaður á Akureyri átti sér um aldarlanga sögu, en eins og segir í Lesbók Morgunblaðsins í október 1999 koðnaði hann niður um leið og Samband íslenskra samvinnufélaga sigldi í strand.

*Skemmtileg mynd af Hallberg og skemmtiferðaskipi.*

Nám er gott

Einar lét ekki deigan síga frekar en endranær. Þau Hafdís ákváðu að fara til Reykjavíkur og bjuggu þar um langt skeið. Hann ákvað árið 2004 að taka námsáfanga við Háskólann í Reykjavík. Svo opnaðist líka sá gluggi að fara í Háskóla Íslands til endurmenntunar sem hann og gerði. „Þar var ég í hópi sem vann saman að lokaverkefni sem fólst í uppbyggingu nokkurs konar starfsþróunarseturs á Akureyri,“ segir hann. „Þá fór ég að leita að þessu fólki sem hafði tapað vinnunni og það var auðséð að þegar búið var að fullnýta öll úrræði í atvinnuleysinu fjölgaði til muna í hópi öryrkja á svæðinu.“ Hann langaði til að halda náminu áfram og fór í verkefnastjórnun og leiðtogaþjálfun auk þess að byrja í verkefnastjórnun í HR. Þar á eftir fylgdi rekstrar- og viðskiptanám og gæðastjórnun. „Þetta voru allt námskeið með vinnu,“ segir Einar. „Ég var alla daga að læra og þetta var verðmæt reynsla.“

Grundarfjörður

Nú víkur sögunni heim í Grundarfjörð þar sem Einar segir að sé gott að vera. „Það er þetta með hafið og fjöllin,“ segir hann og brosir. Þau fluttu þangað að nýju fyrir nokkru og festu kaup á æskuheimili Hafdísar sem fæst m.a. við að prjóna allan veturinn og selur afurðirnar til ferðamanna á sumrin. Þarna líður þeim báðum vel. „Maður kemur alltaf til baka aftur,“ segir Einar og rifjar upp skemmtilega sögu frá fyrstu árunum sem þau bjuggu í Grundarfirði. „Það var þetta með skíðalyftuna,“ segir hann. „Þegar ég var nýfluttur í Grundarfjörð árið 1982 var bankað á dyrnar og ég spurður hvort ég væri ekki vélstjóri. Ég játaði því. Hvort ég væri þá til í að koma og hjálpa til við að búa til skíðalyftu sem útbúa átti með traktor sem þeir voru með. Ég sagði bara nei en spurði jafnframt hvort það væri ekki betra að kaupa lyftu. Ég átti þá vin á Akureyri sem var skíðamaður og hann kom mér í samband við Hlíðarstjórann sem reddaði mér tilboði í skíðalyftu.“

Aldrei verið á skíðum

Það höfðu ekki allir heimamenn trú á að hægt væri að iðka skíðaíþróttina í Grundarfirði. „Ég fór til Soffaníasar Cecilssonar útgerðarmanns og bað hann um styrk til kaupanna,“ segir Einar. „Soffi sagði þá við mig að sem innfæddur vissi hann vel að það væri aldrei skíðasnjór í Grundarfirði. En hann styrkti verkefnið nú samt.“ Soffanías lánaði hópnum báta og vinnsluhús fyrirtækisins og samtakamátturinn fór í gang. „Við fórum í heilan dag á skel og unnum úr aflanum,“ segir Einar. „Þetta voru sjálfboðaliðar í bænum; allir höfðu trú á hugmyndinni og við náðum á endanum að safna næstum alveg fyrir lyftunni. Svo þegar eitthvað lítið var eftir þá var settur upp fundur með sveitarstjórn og þeim kynnt málið og tjáð hvað fólkið hefði þegar náð að leggja til verkefnisins. Og sveitarstjórn tók restina. Svo árið 1984 var komin lyfta á stað þar sem enginn hafði stundað skíði að marki áður.“ En hafðir þú sjálfur eitthvað verið á skíðum þegar það var bankað hjá þér þarna um árið? „Ég? Nei, aldrei,“ segir hann og hlær.

Húdd af bjöllu

Við uppsetningu lyftunnar þurfti að hugsa í lausnum og núverandi kynslóð Grundfirðinga hefur haldið verkinu áfram síðar af dugnaði og atorku. „Við gátum ekki farið neinar troðnar slóðir þarna,“ segir Einar og brosir að tvíræðni setningarinnar. „En styrkleikinn fólst í samtakamættinum. Þegar við vorum að setja upp lyftuna komu áhafnir togaranna til skjalanna. Til að koma möstrunum upp í hlíðina með sem auðveldustum hætti notuðum við húdd af Volkswagen bjöllu; settum undir að framan. Menn drógu síðan möstrin upp á bakinu. Á meðan á þessu stóð var blankalogn og fallegt veður. Um kvöldið var ákveðið að fara heim, en þótt þetta væru reyndir sjómenn gleymdum við að taka miðið. Svo kom vitlaust veður og við týndum þessu. Þá útbjuggu menn dýptarmæli á húddið, gengu svo um og grófu niður á líklegan stað. Svo allt tókst þetta að lokum. Þess má geta að nokkrum árum síðar fjölmenntu ungir Grundfirðingar í þeim mæli á Andrésar andar leikana á Akureyri að eftir var tekið.“

*Hafdís og Einar á góðri stund með syni og barnabörnum.*

Snæfellsnes Adventures

Það er af nógu að taka á afrekaskrá Einars Sveins sem hefur tröllatrú á góðu fólki og samheldni samfélaga eins og einmitt á Snæfellsnesi. Við ljúkum þessu á að tala um nýjasta uppátækið sem er stofnun fyrirtækis á sviði ferðaþjónustu; Snæfellsnes Adventures. Það var einmitt viðskiptahugmyndin sem fæddist við höfnina í Grundarfirði þegar eftirlaunaþeginn Einar varð þar á ferð á sínum tíma. „Ég er bestur þegar átaksverkefni er fram undan og finnst gott að vera í samvinnu við fólk sem glæðir það lífi með mér,“ segir hann. „Það koma um 60 þúsund farþegar hingað í heild yfir sumarið og ég sé að það felast tækifæri í því ef horft er til hagsmuna byggðanna.“ Hann stofnaði fyrirtækið og leigir lítinn hópferðabíl til þess að fara með ferðamenn um svæðið. „Þá fann ég hvað fólkið sem ég var með var heillað af sögunni og landinu,“ segir hann. „Ég hélt reyndar að það vildi vita allt um landnámsmennina og fornsögurnar, en þau spurðu meira um hluti eins og hvað við borguðum í skatta, hvers vegna það væri lítið um timburhús í Grundarfirði og af hverju húsin á Rifi væru svona stór.“

Væri gott að bjóða upp á nám í svæðisleiðsögn

Einar er með margar hugmyndir varðandi ferðaþjónustuna og sumar þeirra eru þegar komnar í framkvæmd. Meðal þess sem hann vill gera er að bjóða upp á menningartengda afþreyingu og þá mögulega í samstarfi við Listvinafélag Grundarfjarðarkirkju, Frystiklefann og fleiri aðila. Svo er það hugmyndin um svokallaðan „Hop on – Hop off“ vagn sem ekur um norðanvert Snæfellsnesið og ferðamenn geta nýtt sér sem er samstarfsverkefni. „Við eigum eftir að finna út hvað hentar best,“ segir hann. Styrkleiki hans er samstarfið og hann segist ekki vera í þessu til að græða heldur til að verkefnin gagnist byggðunum. „Hafdís segir að ég sé dýr í rekstri og sé að taka matarpeningana í þetta,“ segir hann glettnislega. „En ég hef fulla trú á að þetta muni koma til með að bera sig og skapa störf þegar fram líða stundir. Við getum náð í hluta af því sem ferðamenn skilja eftir sig til að gera samfélagið sem mest sjálfbært. Svo þarf að nýta mannauðinn hér; um 27% af íbúum í Grundarfirði eru t.d. af erlendu bergi brotin og kunna öll möguleg tungumál. Hér þarf að halda svæðisleiðsögunámskeið til að virkja þau sem skyldi, í dag koma leiðsögumenn fyrir skipin nánast allir úr Reykjavík og rúturnar líka.“

Töfraáhrif áhugans

Það er margt á vettvangi ferðaþjónustunnar sem Einari finnst gefandi og skemmtilegt, ekki síst á það við um samskipti við fólk. „Áttræður Hollendingur kom með mér í fyrra,“ segir hann. „Hann var alveg þreklaus; hafði verið farþegi á fyrsta skemmtiferðaskipinu sem Covid geisaði á og verið lokaður inni í klefa í sex vikur, það vildi til að hann er sálfræðiprófessor og gat því betur höndlað þetta andlega. En hann er með þessi Covid eftirköst. Þegar við ræddum saman sagði ég honum að ég læsi mikið en tækist ekki að muna nógu vel það sem ég hefði lesið. Undantekningin væri bókin Grafarþögn eftir Arnald Indriðason sem ég myndi mjög vel af einhverjum ástæðum. Hann sagði að það skipti máli að hafa áhuga á því sem lesið er. Hann fór aldrei út úr bílnum í stoppunum út af þróttleysinu. En svo tilkynnti ég að næst myndum við stoppa á Djúpalónssandi sem væri ógleymanlegur og dásamlegur staður. Viti menn, þegar ég ætlaði að ganga frá bílnum hafði hann veðrast allur upp og gekk allan hringinn með mér. Eftir á sagði hann að þetta hefði verið nákvæmlega það sama og þetta með bókina; ég hefði vakið áhuga hans með lýsingunni á staðnum og fyrir bragðið hefði hann getað þetta. Það fannst mér lærdómsríkt. Við erum miklir pennavinir síðan.“

Fullt af tækifærum

Einar hefur ýmsar fleiri sögur á takteinum sem bera þess vott að hann á auðvelt með samskipti. Hann leggur sig fram og ber virðingu fyrir viðskiptavinum sínum. Hann kann vel við þetta, starfinu fylgir mikill hreyfanleiki og það er gott fyrir heilsuna. Reyndar hefur hann líka gert átak í að grenna sig og hefur lést mikið á síðasta einu og hálfu ári. Hann hefur mikla trú á samvinnu aðila á Snæfellsnesi í ferðamálum, byggðunum til heilla.

„Það er hér fullt af tækifærum, við þurfum að gera enn betur í að stoppa fólkið og sporna þar með við fólksfækkun á svæðinu,“ segir hann af eldmóði. „Þá þarf allt að vera til staðar; gisting, veitingaþjónusta og áhugaverð afþreying. Það er öflug starfsemi á svæðinu en það vantar mannafla. Og við sem erum að starfa megum ekki vinna of mikið og brenna upp.“ Hann hefur tryggt sér lénið visitgrundarfjordur og er búinn að bóka töluvert af ferðum í sumar auk verkefna í leiðsögumennsku. Lífið er gott. Hann og Hafdís eiga tvö börn, Ágústu og Guðmund Grétar. Ágústa á tvo syni, þá Hallberg Helga og Einar Svein; Guðmundur á nýfæddan son.

„Ég er að sækjast eftir framþróun. Að lífið blómstri fyrir vestan,“ segir Einar Sveinn Ólafsson að lokum. Það er ljóst að hann er ekkert að fara á eftirlaun, það er svo margt eftir ógert.

*Einar og Ágústa dóttir hans í Frakklandi.*

„Er að sækjast eftir framþróun og að lífið blómstri fyrir vestan“

Rætt við frumkvöðulinn Einar Svein Ólafsson í Grundarfirði

Rætt við frumkvöðulinn Einar Svein Ólafsson í Grundarfirði