Rætt við Ragnheiði Sigurðardóttur sem missti heilsuna vegna myglu – en vann nýverið dómsmál gegn fyrrum vinnuveitanda

Fyrir tæpum átta árum, eða sumarið 2016, var Skagakonan Ragnheiður Sigurðardóttir við góða heilsu þar til framkvæmdir hófust við að laga rakaskemmdir á vinnustað hennar. Ragnheiður vann þá hjá fyrirtækinu DK hugbúnaði ehf. sem leigði skrifstofuaðstöðu í húsi Orkuveitu Reykjavíkur. Árið 2004, eða ári eftir að höfuðstöðvar Orkuveitunnar við Bæjarháls voru vígðar, varð í fyrsta sinn vart við leka í húsinu. Tíu árum síðar varð ljóst að vesturbygging hússins var nánast ónýt af rakaskemmdum og myglu. Fjöldi starfsmanna í húsinu hafði þá kvartað árum saman undan einkennum, allt frá þurrki í augum og hálsi til hjartsláttartruflana og svima en lítil viðbrögð fengið. Í síðustu viku féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem Heiða vann mál gegn fyrrum vinnuveitanda sínum og tryggingafélagi fyrirtækisins. Í dómnum er viðurkenndur bótaréttur hennar vegna veikindanna.

Ragnheiður varð veik með þessum týpísku einkennum daglega í átta mánuði þar til hún flúði úr húsnæðinu við Bæjarháls og fór að vinna heima. Síðan sneri hún aftur til vinnu á nýjum stað í Turninum í Kópavogi og leið þar betur, einkennin hurfu og útlitið var bjart. En þegar jólin nálguðust árið 2017 fór starfsmaður fyrirtækisins í Orkuveituhúsið og sótti þangað jólaskraut í pappakassa sem hafði orðið eftir og kom með inn á nýja vinnustaðinn. Þá fann Ragnheiður aftur á ný fyrir gömlum einkennum en mætti samt til vinnu fram í janúar. Hún gafst þá upp enda búin að missa heilsuna. Hún missti m.a. röddina, glímir við minnisleysi og stöðugan höfuðverk og á erfitt með einföld hversdagsleg verk.

„Skaðabótaskylda DK hugbúnaðar og greiðsluskylda tryggingafélags fyrirtækisins var í dómnum hvoru tveggja viðurkennd en eigandi hússins, Orkuveita Reykjavíkur, var sýknaður.“ Hér eru höfuðstöðvar OR á Bæjarhálsi eins og húsið var áður en ráðist var í gagngerar endurbætur á því.

Vinnur mál fyrir héraðsdómi

Þann 26. febrúar síðastliðinn var kveðinn upp dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur í máli sem Björgvin Þórðarson, lögmaður hjá Bótarétti, höfðaði fyrir hönd Ragnheiðar á hendur DK hugbúnaði ehf., Vátryggingafélagi Íslands hf. og Orkuveitu Reykjavíkur. Skaðabótaskylda DK hugbúnaðar og greiðsluskylda tryggingafélags fyrirtækisins var í dómnum hvoru tveggja viðurkennd en eigandi hússins, Orkuveita Reykjavíkur, var sýknaður. Í dómsorði hvað DK hugbúnað og Vátryggingafélag Íslands varðar segir nánar tiltekið: „Skaðabótaskylda stefnda, DK Hugbúnaðar ehf., vegna líkamstjóns stefnanda,[…], sem rætur á að rekja til viðveru hennar í húsnæði Orkuveitu Reykjavíkur að Bæjarhálsi 1 Reykjavík, frá júní 2016 til mars 2017 er viðurkennd. Greiðsluskylda úr ábyrgðartryggingu DK Hugbúnaðar ehf. hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. er viðurkennd vegna líkamstjóns stefnanda af þessum sökum.“ Fjölskipaður dómur telur að ekki leiki vafi á að veikindi Ragnheiðar megi rekja til vinnuaðstæðna hennar á þessu tilgreinda tímabili enda lá og fyrir ítarlega rökstudd matsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna, lækna, sem staðfestir það. Fyrirtækið hafi ekki tekið sjálfstæðar ákvarðanir til að bera hag starfsmanna sinna fyrir brjósti heldur hafi þeir talið sig fórnarlömb og þolenda þess að mygla hafi komið upp í húsnæði OR. Forsvarsmenn DK hugbúnaðar hafi tekið málunum af léttúð í orðsendingu til starfsmanna þar sem hún var undirrituð með orðunum „Bestu rakakveðjur“ og að annar forsvarsmaður myndi sjálfsagt finna fræga setningu við þetta tilefni eins og; „Mikilvægt sé að góður vatnsleki sé til staðar til að skapa vænlegt umhverfi fyrir rakaskemmdir, því annars væru ekki rakaskemmdir.“

Blaðamaður Skessuhorns hitti Heiðu, eins og hún er ávallt kölluð, á dögunum og eiginmann hennar, Sigurjón Jónsson, Sjonna, til að ræða veikindi hennar sem hafa haft gífurleg áhrif á líf þeirra og fjölskyldu síðustu átta ár. Við hittumst í ró og næði í Tölvuþjónustunni við Esjubraut þar sem Sjonni vinnur og upptökutæki blaðamanns er stillt á fullan styrk svo það heyrist í Heiðu sem er frekar raddlítil. En hvernig er staðan á Heiðu í dag?

*Sjonni og Heiða ásamt syni þeirra Arnari Óla og hundinum Tera.*

Sefur stóran hluta sólarhringsins

Sigurjón segir að í raun og veru ef eitthvað er þá hafi henni versnað að mörgu leyti og hún sé búin að þróa með sér alls konar fleiri kvilla eins og síþreytu, áreitis- og álagsóþol. „Hún er alltaf þreytt, hún sefur rosalega mikið og hefur ekkert úthald. Hún er kannski á sumum dögum að reyna að skríða fram úr klukkan fimm á daginn og þetta er ekki leti heldur orkuleysi. Þetta er víst þekkt á meðal þeirra sem eru að veikjast vegna myglu eða rakaskemmda eða annarra langvarandi veikinda eins og covid. Hún er með óþol fyrir ansi mörgu, eins og áreiti, ilmefnum, sterkum efnum og eins álagi. Þá getur of mikil birta farið illa í hana og svo eru alls konar önnur einkenni eins og beinverkir, hiti, útbrot, taugakippir, endalaus höfuðverkur, lélegt minni og hún verður mjög gjarnan veik. Hún er eiginlega bara föst heima og líður skást þar, hún er í raun fangi á eigin heimili.“

Fær bótox sprautu á þriggja mánaða fresti í hálsinn

Hvað með röddina, hefur hún eitthvað breyst eða lagast? „Ég er ekki með neina rödd eins og þú heyrir,“ segir Heiða „en hún er misslæm, það er sprautað í raddböndin mín bótoxi á þriggja mánaða fresti svo það sé minna álag fyrir mig að tala. En ég er aldrei með neina rödd, ég er bara alltaf hás. Það er aðeins skárra að tala þegar ég er búin að fara í bótoxsprautu.“ Hvernig er þegar fólk er að hringja í þig? „Það er allt í lagi ef ég passa mig að tala ekki mikið eða lengi, ég þarf að halda smá samskiptum við umheiminn en þau eru takmörkuð þegar þú ert svona félagslega einangraður.“ Sjonni segir einnig að raddböndin hafi greinilega skemmst. „Við búumst við því að þetta verði varanlegt en hún er búin að fara á þriggja mánaða fresti í sprautu í nokkur ár. Sprauturnar hjálpa henni við að tala þótt hún sé alltaf hás.“

Rankaði við sér á leið austur fyrir fjall

Sjonni kemur einnig inn á það að Heiða þurfi einfaldlega að velja sér staði til að vera á. „Til dæmis ef hún fer á ákveðna staði þar sem áreiti er, eins og ilm-, efna-, birtu eða hljóð áreiti. Þetta er svo flókið þegar alls konar fólk er komið saman í sama rými að þá er einstaklingur útsettur fyrir þessum þáttum og ekki mögulegt að komast hjá áreiti. Þetta getur átt við um skólaviðburði, verslanir eða veitingastaði svo eitthvað sé nefnt. Ef hún fer í þessar aðstæður þýðir það að hún sé alveg frá í kannski fimm til sex daga á eftir. Svo hún þarf bara að velja og fara frekar á eitthvað annað sem er mikilvægara eftir tvo daga.“

Heiða bætir við: „Líka eins og með vinahittinga, það er erfitt að fá alla heim og ég bundin við fólk yfir mér. Það er betra fyrir mig að fara í heimsókn og geta þá valið um það að fara heim þegar mér hentar. Ég er stundum hætt að skilja hvað fólk er að segja við mig, ég fæ taugakippi í andlitið og útlimi og hef jafnvel endað á því að kasta upp út af of miklu álagi. En núna eru vinahittingarnir færri en þess mun mikilvægari og reynir maður að hafa þá rólega og áreynslulitla. Fljótlega eftir að ég veiktist var ég á leiðinni heim að sunnan úr vinnunni og endaði á leiðinni austur fyrir fjall, maður verður svo ringlaður með þessu. Ég get ekki farið eftir uppskriftum við eldamennskuna, ég get ekki lesið þær og oft gleymi ég hvaða krydd ég er búin að setja í matinn. Mig vantar alla úrvinnsluhæfni og yfirsýn, þetta er fáránlegt því ég er með háskólameistaragráðu en get ekki farið eftir einfaldri uppskrift.“

Valdi það að vera ekki reið út í þessi örlög

Það er erfitt að ímynda sér svona líf eins og Heiða þarf að búa við. Einfaldir hlutir eins og að tannbursta sig eða að fara á fætur getur tekið á þegar þolið er nánast ekkert. Hún var áður fyrr alltaf í líkamsrækt og hreyfingu en hefur farið í einn göngutúr á þessu ári sem var rétt svo um tvö hundrað metrar. Áreynslu-, álags- og áreitisþol veldur því að hún verður að velja athafnir sínar skynsamlega yfir daginn. Það er aldrei frí frá veikindum og ekki hægt að flýja þau.

„Er ekki erfitt andlega að standa í þessu? „Auðvitað getur maður vælt og vorkennt sér en ég valdi það að vera ekki reið út í þessi örlög, en það koma dagar sem mér finnst þetta ósanngjarnt og erfitt. Ég sakna þess mjög hver ég var, hvað við höfðum og hvað við gátum gert. Þetta er auðvitað ósanngjarnt gagnvart öllum, sérstaklega fjölskyldunni en það bara þýðir ekkert að staldra við það. Ef þú ert reiður og lokaður inni með sjálfum þér þá bitnar það bara á þér sjálfum og einveran yrði bara verri. Ég fékk þetta verkefni og ég þarf að vinna með það. Maður verður að hugsa eitthvað jákvætt og reyna allar leiðir í von um bata. Maður verður bara að taka Pollýönnu á þetta.“

Allar líkur á að röddin komi ekki aftur

Nú ertu búin að standa í þessu í átta ár, er engin von um lækningu? „Ég held það komi og trúi því, það er talið ólíklegt að ég nái bata og ólíklegt að ég nái röddinni aftur eins og staðan er í dag. Ég er alltaf að reyna að finna nýjar leiðir, bæði hefðbundnar og óhefðbundnar til að reyna að láta mér líða betur. Ég hef sent blóðsýni til Þýskalands þar sem ekki er hægt að rannsaka blóð með þessum hætti hér á Íslandi, en þar kom í ljós m.a. myglusveppaeitur í blóðinu.“

Sjonni kemur með líkingu og segir að líkaminn sé eins og glas: „Þú getur alltaf bætt meiri eiturefnum í glasið en líkaminn nær alltaf að losa sig við þau. Hann jafnar sig á milli en ef þú yfirfyllir glasið eins og gerist í hennar tilfelli þá fer bara allt í lás. Þá færðu alls konar kvilla, sjálfsofnæmi sem myndast út af þessu en til að ná líkamanum aftur í jafnvægi þarftu kannski að fara í einangrun upp á hálendi, en það er ekkert í boði þegar þú átt barn í skóla, íþróttum og tónlistarnámi. En það er samt ekkert öruggt að það myndi laga þetta.“

Eins og hún hefði verið slegin utan undir

Við spólum aðeins aftur til þess tíma eftir uppákomuna með jólaskrautið og Heiða rifjar það upp: „Þegar ég kom út úr lyftunni í Turninum þá vissi ég ekkert hvað hafði gerst, það var eins og ég hefði bara verið slegin utan undir. Ég fékk bara taugakippi, hita, beinverki og hausverk og það þyrmdi yfir mig, þetta fór ekki fram hjá neinum. Svo fóru einkennin að ágerast, ég hætti bara að skilja það sem fólk var að segja við mig í símann í vinnunni og ég náði ekki utan um verkefnin mín. Ég fékk kvíða yfir því að þurfa að tala við viðskiptavinina, því ég skildi þá ekki og var bara orðin hræðilega veik. Að lokum var ekki við það ráðið, ég var orðin fárveik og varð að fara í veikindaleyfi. Ég óskaði eftir því að stjórnendur myndu koma til móts við mig vegna veikindanna þar sem það var almenn vitneskja að ég hefði veikst vegna aðstæðna á vinnustað en þeirra svar var: „Nei, við ætlum ekki að setja eitthvað fordæmi. Þetta þarf bara að fara rétta leið,“ sem þýddi bara að þeir vildu að við færum í mál. Ég fór í veikindaleyfi í apríl 2018 og fyrrum vinnuveitendur mínir hafa aldrei sett sig í samband við mig eftir að ég labbaði út með tárin í augunum.“

Hvenær ákvaðstu að fara í mál? „Það var fyrir sex árum síðan, þetta er fyrsta dómsmál þessa tegundar sem vinnst á Íslandi en ef því verður áfrýjað þá gæti það tekið töluverðan tíma í viðbót að fá lokaniðurstöðu. Björgvin Þórðarson og Marlena Piekarska hjá Bótarétti eru lögmenn okkar. Þau eru algjörlega frábær. Þau ákváðu að leggja mikið í þetta mál og fara með það fyrst í gegnum Sjúkratryggingar Íslands. Það tók sinn tíma enda þurfti að reka málið fyrir Úrskurðarnefnd í velferðarmálum þar sem Sjúkratryggingar Íslands höfnuðu bótaskyldu fyrst um sinn. Að lokum tókst að fá bótaskyldu viðurkennda samkvæmt lögum nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga. Sú málsmeðferð hefur út af fyrir sig sett ákveðið fordæmi á þeim vettvangi. Þetta er búið að vera langt og strangt ferli og við erum búin að fara í gegnum margar hindranir. Sem betur fer er þekking að aukast varðandi þessi mál og í dag er undantekning ef ég mæti ekki skilningi og velvild.“

Stjórnendur bera ábyrgðina

Breytir þessi dómur einhverju fyrir þig? „Þetta er fyrst og fremst viðurkenning á því að það eru vinnuveitendur sem bera ábyrgð á vinnuaðstæðum starfsmanna sinna. Þeim ber til að mynda að huga að því að það séu ekki heilsuspillandi loftgæði á vinnustað og að vinnuaðstæður séu sómasamlegar. Stjórnendur bera ábyrgðina og það eiga alltaf að vera úrræði til að koma til móts við starfsmenn. Það hefur oft verið talað um hve miklum fjármunum hafi verið varið í Orkuveituhúsið eftir að raka- og mygluskemmdirnar komu upp en það er minna talað um hversu margir urðu alvarlega veikir vegna myglu í húsnæðinu. Þessi dómur er viðurkenning fyrir alla þá sem hafa veikst í þessum aðstæðum. Við fórum í þetta mál líka með þeirra hagsmuni í huga. Þetta viðtal er ekki gert fyrir mig, ég hef engan áhuga á að berskjalda mig fyrir Gróu á Leiti eða öðrum en við sem höfum veikst tókum þá ákvörðun að nýta þessa reynslu til að opna augu fólks fyrir þessum málum. Aðalatriðið er að allir séu meðvitaðir um mikilvægi góðra loftgæða og að stjórnendur taki þessi mál föstum tökum. Sem betur fer eru fleiri og fleiri að skilja stöðuna og alvarleika mála.“

Margir alvarlega veikir eftir myglu

Heiða heldur áfram: „Það er mikilvægt að fólk átti sig á því að þetta er alvarlegt ástand og það eru margir alvarlega veikir eftir myglu. Þetta eru kannski ekki lífshættuleg veikindi en þetta hefur hættuleg áhrif á heilsuna engu að síður. Þetta er mikil lífsgæðaskerðing og það eru fæstir af þeim sem veikjast alvarlega sem ná sér nokkurn tímann að fullu. Ég er með í mesta lagi 5% starfsorku en gæfi mikið fyrir að fá 5% í viðbót.“

Sjonni gefur Heiðu smá málhvíld og segir: „Við tölum oft um hvað heilsan er dýrmæt en fólk fattar ekki hvað hún er dýrmæt fyrr en það hefur misst hana. Þeir sem eru að veikjast og finna fyrir einkennum eiga bara að koma sér út úr þeim aðstæðum. Þessi veikindi fara ekki í manngreinarálit, maður heyrir um börn jafnt sem fullorðna sem koma heim með höfuðverk alla daga en geta ekki skilgreint hvað það er sem er að hrjá viðkomandi. Við höfum verið í sambandi við fjölda fólks á öllum aldri sem vinnur á ólíkum vinnustöðum sem eru að lýsa þekktum veikindaeinkennum tengdum myglu. Ráðlegging okkar er alltaf að gæta varúðar og taka málin alvarlega. Saga Heiðu ætti að vera öðrum hreinlega til varnaðar,“ segir Sjonni.

Það líður að lokum þessa viðtals og við ræðum áhrifin á fjölskylduna vegna veikinda Heiðu. Hún segir að mestum tíma sínum eyði hún í svefnherberginu með loftskiptitækið í gangi og það hjálpi henni mikið. „Við keyptum einnig infra rauðan saunaklefa fyrir fjórum árum síðan sem átti að hjálpa mér en ég er bara of veik til að geta notað hann eins og ég vildi. Vegna veikindanna getum við lítið annað gert en að vera róleg heima en það vill svo til sem betur fer að við erum svo skemmtileg. Þetta hefur áhrif á allt líf okkar frá a-ö og maður verður bara að taka því af æðruleysi og hugsa jákvætt eins og hægt er. Gæðastundirnar hjá okkur eru til að mynda samvera með strákunum okkar eða góðum vinum, svo getur verið gott að breyta um umhverfi og fara í útilegur í hjólhýsinu. Maður reynir að halda í vonina um betri tíð, takast á við verkefni hvers dags og vera sáttur með það sem maður hefur,“ segir Heiða að lokum.

*Strákarnir þeirra Sjonna og Heiðu. Neðri röð: Gunnar Smári og Arnar Óli. Efri röð: Sigurður Ýmir og Sólon Ívar.*

Fangi á eigin heimili í næstum átta ár

Rætt við Ragnheiði Sigurðardóttur sem missti heilsuna vegna myglu - en vann nýverið dómsmál gegn fyrrum vinnuveitanda

Rætt við Ragnheiði Sigurðardóttur sem missti heilsuna vegna myglu - en vann nýverið dómsmál gegn fyrrum vinnuveitanda