Rætt við Eyrúnu Eyþórsdóttur í Leirulækjarseli

„Við ætlum okkur að verða gömul saman þarna. Þó ég haldi ennþá annað heimili í Reykjavík þá fer ég upp á Mýrar allar helgar, í fríum og stundum renni ég upp eftir á virkum dögum líka. Ég er með frábæra vinnuaðstöðu þar og útsýnið er sjúklegt. Það er alveg sama í hvaða átt maður horfir, það er alltaf eitthvað stórkostlegt útsýni, og ég held að það geri það að verkum að ég sé miklu duglegri í vinnunni!“ Þetta segir Eyrún Eyþórsdóttir, einn af nýjustu íbúum Vesturlands, en Eyrún keypti síðastliðið haust jörðina Leirulækjarsel á Mýrum ásamt unnusta sínum Þórði Sigurðssyni, þar sem þau hjónaleysin ætla að rækta sín hross, rækta sitt grænmeti og reka ferðamennsku. Hjónaleysi verða þau reyndar ekki lengi þar eð fyrir dyrum stendur mikið sveitabrúðkaup í hlöðunni í Leirulækjarseli í sumar.

Flestir kannast kannski við Eyrúnu sem löggu, lögguna sem stýrði deild hatursglæpa og samskipta við innflytjendur á höfuðborgarsvæðinu. Verkefni sem hún segir að hafa ekki hlotið nægan stuðning, hvorki út í samfélaginu né innan raða lögreglunnar. Verkefni sem hafði það í för með sér að Eyrún sætti linnulitlu áreiti og ógnunum, að börnin hennar urðu fyrir áreiti og hún upplifði sig hvergi örugga um langa hríð. „Ég var alltaf skíthrædd, í nokkur ár gekk ég um allt hrædd.“

*Þau Eyrún og Þórður fengu í janúar styrk til að kanna hvaða tækifæri eru til staðar í ferðaþjónustu á Mýrunum.*

Best að vera á sínu eigin heimili

Eyrún er lektor við Háskólann á Akureyri, við lögreglufræðideildina þar, og segir að hún hafi nánast hoppað á tækifærið þegar það bauðst. Ekki síst, og kannski framar öðru, til að komast út úr þeim ógnandi aðstæðum sem fylgdu starfi hennar hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Kennsla við deildina fer nánast eingöngu fram yfir netið svo Eyrún getur alla jafnan rétt eins setið við skrifborð heima hjá sér á Mýrunum, eða í Reykjavík, eins og annars staðar. Nemar eru þó einnig í verklegu námi sem kennt er hjá Menntasetri lögreglunnar og fer það alla jafnan fram í fimm daga lotum einu sinni í mánuði.

Þar af leiðir að Eyrún þarf lítt eða ekki að fara norður á Akureyri, þó að námið sé kennt við háskólann þar. „Ég flutti norður þegar ég byrjaði að kenna við Háskólann og var þar í eitt og hálft ár. Ég skyldi hins vegar helminginn af fjölskyldunni eftir í Reykjavík, eldri börnin mín tvö. Unglingurinn á heimilinu var ekkert of sáttur við að vera fyrir norðan þrátt fyrir að mér hafi fundist mjög gott að búa á Akureyri, og þægilegt, að geta mætt í vinnuna og hitt vinnufélagana. En nemarnir voru ekki þar. Á sama tíma var ég mikið að taka þátt í kennslunni hjá Menntasetri lögreglunnar svo ég var mikið að fara suður þess vegna, mikið að fara suður á einhverja aðra fundi, svo á endanum kom bara í ljós að það væri betra að vera bara fyrir sunnan, á sínu eigin heimili.“

Spurð hvort það sé ekki jákvætt að hægt sé að sinna lögreglunáminu að töluverðu leyti í fjarnámi, í ljósi þess að það vanti lögreglufólk um land allt og slíkt geti auðveldað nemum af landsbyggðinni að sækja sér menntun, svarar Eyrún því játandi. „Ég held að það sé mjög margt jákvætt við fyrirkomulagið, en við erum enn að þróa þetta auðvitað. Við höfum horft töluvert til Norðurlandanna og við sjáum að Svíar til að mynda, sem eru með sama hátt á, þeir leggja kannski enn meira upp úr skuldbindingu nemenda í náminu en við getum gert. Vandræðin sem við erum í eru þau að hér er svo mikill skortur á lögreglufólki að allir sem komast inn í námið fá vinnu strax sem löggur. Þau eru jafnvel farin að vinna hundrað prósent með hundrað prósent námi.“

*Þórður og Eyrún, ásamt börnum Eyrúnar. Öll eru þau spennt fyrir sveitalífinu og eru orðnir miklir þátttakendur í því sem gert er.*

Ætlaði ekkert í akademíuna

Eyrún hóf kennslu við lögreglufræðideildina fyrir norðan haustið 2017, þá raunar aðeins eitt námskeið, en fékk svo aðjúnktsstöðu árið 2018 og var ráðinn lektor árið 2019. Hefði hún verið spurð að því fyrir nokkrum árum hvort hún sæi fyrir sér að vera orðin lektor við háskóla, og á hraðri leið með að uppfylla skilyrði til að hljóta dósentsstöðu, hefði hún svarað því neitandi. Hún hafi í raun að sumu leyti bara dottið inn í háskóla akademíuna á fimmtugsaldri, þá búin að vera í löggunni í tuttugu ár. Hún er þó doktor, í mannfræði, og skrifaði doktorsritgerð sína um afkomendur Íslendinga sem fluttust til Brasilíu í lok 19. aldar, sjálfsmynd þeirra og tengsl við Ísland. „Ég var aldrei búin að undirbúa mig undir að verða akademiker. Jú, ég fór í doktorsnám en það var ekki af því ég ætlaði að verða akademiker. Ég fékk bara svo mikið æði fyrir þessum sögum af afkomendum Íslendinga í Brasilíu, ég varð bara að stúdera þetta. Og besta leiðin fyrir mig var þá að gera doktorsrannsókn, en ekki hvað,“ segir Eyrún hlæjandi.

-Þessu trúir nú enginn, gerðir þú það ekki bara til að geta haft tækifæri til að sóla þig úti í Brasilíu? „Jú, kannski var það svoleiðis,“ svarar Eyrún og hlær enn meira. Eyrún segir að hún hafi verið forvitin um sögu Íslendinganna í Brasilíu og afkomenda þeirra allt frá því hún sem ung kona, 16 ára, bjó um árs skeið sem skiptinemi í Brasilíu. Þar hafi hún lært portúgölsku, sem reyndist nauðsynlegt til að geta gert doktorsrannsóknina, þar eð fæstir afkomendur Íslendinganna tala ensku.

„Ég bjó sem sagt þarna í eitt ár, hjá Sulzbacher fjölskyldunni sem var ljóshærð og bláeygð og amman í fjölskyldunni talaði bara þýsku, jafnvel þó hún hafi fæðst í Brasilíu. Svo ég varð hugfangin af því hvernig innflytjendur flykktust til Brasilíu og Suður-Ameríku, hvernig Suður-Ameríka er byggð Evrópubúum að stórum hluta. Ég vissi af Íslendingunum sem höfðu flutt til Brasilíu og það sat alltaf í mér og mig langaði að stúdera hana. Svo ég fór í doktorsnámið vegna þess en var ekkert að spá í að verða akademíker. Ég var ekkert að spá í að skrifa fræðigreinar, mér fannst nógu erfitt bara að skrifa mastersritgerðina mína.“

Fékk morðhótanir

Á árunum 2016 og 2017 stýrði Eyrún hins vegar þróunarverkefni lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu er sneri að hatursglæpum og haturstjáningu. Þróunarverkefnið sneri að jaðarsettum hópum ekki síst, fólki sem hafði sætt árásum vegna uppruna, trúarbragða, húðlitar, til að mynda. Frá upphafi, þegar greint var frá því að verkefnið væri af stað farið, mátti Eyrún sæta áreiti og hótunum. Meðal annars var því haldið á lofti að pólitísk tengsl og skoðanir Eyrúnar réðu ferðinni varðandi verkefnið, en Eyrún var á þessum tíma varaþingmaður Vinstri grænna og hafði sest á þing árið 2014 sem slík í eitt skipti.

Spurð hvort hún sé ekki feginn því að vera hætt í löggunni, vegna þess áreitis og hótana sem hún varð fyrir, segir Eyrún að lögreglumenn verði að geta brynjað sig töluvert. „Margt af því sem ég upplifði í löggunni settist ekkert á sálina á mér, þó það hafi verið ljótt. En umræðan í kringum mig og atburðir sem tengdust mér sem talskonu lögreglunnar þegar kom að hatursglæpum settist á sálina á mér. Það var veist að mér persónulega, ég fékk morðhótanir, það var verið að atast í krökkunum mínum og ég var komin með öryggiskerfi hérna heima hjá mér. Það fóru heilu þættirnir á Útvarpi Sögu í að tala um hvað ég væri vanhæf og hvað ég væri rugluð og ég veit ekki hvað. Ég átti erfitt með þetta, ég verð að viðurkenna það. Ég var að vinna verkefni sem ég taldi afskaplega mikilvægt en það naut ekki stuðnings, hvorki í samfélaginu né innan lögreglunnar. Það myndi kannski ekki vera þannig í dag, það hefur svo mikið breyst í þessum málaflokki á stuttum tíma og við erum að sigla inn í landslag sem er ekkert fallegt, verður ekkert fallegt, með skautun í orðræðu og fordómum og útlendingaandúð sem er að blossa upp. En þarna, þá naut ég ekki mikils stuðnings innan lögreglunnar og það var erfitt. Ég var bara mjög ein að finna út úr hlutunum á þessum tíma, þetta var mjög lærdómsríkt en mjög erfitt fyrir sálina.“

*Eyrún ásamt Nóa syni sínum og Kristjáni syni Þórðar á stóra skautasvellinu sem reglulega myndast í Leirulækjarseli.*

Hætti í löggunni til að sleppa við ógnanir og áreiti

Spurð hvort þessu áreiti hafi linnt, og þá hvenær, segir Eyrún að það hafi að mestu gert það, en þó eymi alltaf eftir af því. „Ég náttúrulega bara hætti í löggunni. Ég var búin á því, ég hefði ekki getað gert neitt meira undir þessum kringumstæðum. Ég var alveg búin að klára mig, var orðin alveg tóm. Þá datt í fangið á mér að koma og kenna við háskólann fyrir norðan. Svo ég beinlínis stökk á það, og stökk á að flytja norður, sem var leið til að komast undan þessum aðstæðum.

En ég hætti ekki að pæla í þessu, mitt stærsta rannsóknarverkefni í háskólanum hefur verið að rannsaka hatursglæpi og það hefur valdið því að ég fæ ennþá yfir mig holskeflur. Ég birti grein árið 2019 ásamt Kristínu Loftsdóttur prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands. Og það varð aftur allt brjálað. Það voru Facebook statusar um að það ætti að kæra mig til siðanefndar háskólans og alls konar ónæði, símtöl frá einhverjum jólasveinum og svona kjaftæði.“

Breytt manneskja eftir

Eyrún lýsir því að hótanirnar og andróðurinn hafi breytt sér sem manneskju. Það hafi haft meiri áhrif á hana en hún hafi í raun áttað sig á meðan á því stóð. „Ég var farin að hafa dregið fyrir alla glugga, því mér fannst alltaf einhver vera að fylgjast með mér. Ég var vör um mig alls staðar, í Bónus var ég að horfa á hverjir væru inni og athuga hvort mér væri óhætt. Ég held að ég hafi ekki þá gert mér grein fyrir því hvað þetta hafði ofboðslega djúpstæð áhrif á mig, það er bara eftir því sem frá líður sem maður áttar sig á því.

Ég held að þetta hafi breytt mér sem manneskju. Ég dró úr allri opinberri tjáningu, ég dró úr því að segja hug minn, ég dró mig út úr stjórnmálaþátttöku. Ég var alltaf skíthrædd, í nokkur ár gekk ég um hrædd.“

Vandar Vinstri grænum ekki kveðjurnar

-Þú hafðir metnað til pólitískrar þátttöku, þú varst virk í Vinstri grænum og varaþingmaður fyrir flokkinn. Sérðu fyrir þér einhverja endurkomu í pólitík?

„Ég veit það ekki. Ég er ekki flokksbundin í dag. Ég er ekki lengur í Vinstri grænum og efast um að ég muni nokkurn tíma kjósa þann flokk aftur. Mér finnst ég svolítið pólitískt týnd, pólitískt munaðarlaus. Mér finnst það ekki endilega slæmt. Ég var rosalega mikið Vinstri græn, þó ég hafi kannski ekki alltaf verið fremst í flokki þá birtist það í því hvernig ég talaði við aðra, hvernig ég talaði fyrir stefnu og hugsjónum flokksins, ég var alltaf að tala fyrir Vinstri græn, hvert sem ég fór og fólk var löngu hætt að nenna að hlusta á mig. Það sem mér fannst, og finnst, algjörlega skorta í Vinstri grænum var skilningur á því að Ísland sé orðið fjölmenningarsamfélag, að það væri einhver stefna til staðar í málefnum innflytjenda, að fjallað væri um menningarárekstra, hatursglæpi. Það var eins og þessir hlutir væru ekki til inni í Vinstri grænum, og enginn áhugi á þeim. Annað hvort voru flokksmenn umhverfissinnar eða gamaldags kommúnistar. Og þetta hefur ekkert breyst þar. Ég upplifi ekki samleið með neinum flokki eins og er en ég skal ekki útiloka að það breytist. Mig langar mikið að taka þátt, gefa af mér, hafa eitthvað um málin að segja.“

Hefur loksins tíma til að moka skít

Sem fyrr segir keyptu þau Eyrún og Þórður Leirulækjarsel síðastliðið haust. Spurð hvort þau hafi haft einhverja tengingu við jörðina segir Eyrún að það hafi ekki beinlínis verið. „Þórður unnusti minn er úr Borgarnesi en hefur alla tíð haft mikla sveitadrauma. Hann var mikið í sveit sem barn, hjá ömmu sinni og afa, einmitt á Mýrunum. Hann er líka hestakall, mikið fyrir útiveru og skepnuhald. Í grunninn er þetta hans hugmynd en það þurfti ekki mikið til að sannfæra mig. Ég sjálf var mikið í sveit sem barn og unglingur, hjá afa og ömmu fyrir austan, á Vífilsstöðum í Hróarstungu. Pabbi er þaðan og ég bjó sem barn í þrjú, fjögur ár fyrir austan, í Fellabæ. Svo ég er ekki ókunn sveitamennsku og leið alltaf vel í sveit, og líður vel.

Svo byrjaði ég í hestamennsku fyrir svona þremur árum, og kolféll fyrir henni. Ég skil ekkert í mér að hafa ekki verið byrjuð í henni fyrir löngu. Mér hefur oft í gegnum tíðina langað til að byrja í hestamennsku en það eru alltaf allir að tala um hvað þetta sé mikil skuldbinding og hvað þetta sé dýrt, svo það fældi kannski frá. Svo allt í einu er maður orðinn miðaldra, börnin orðin stór, og þá getur maður keypt sér hest og haft tíma til að moka skít og gefa.

Þannig að eftir að ég byrjaði líka í hestamennsku og okkar samband, mitt og Þórðar, fór að verða alvarlega þá varð það að draum að eignast bæ í sveit. Við bjuggumst samt kannski ekkert við að þetta myndi gerast strax. Yngsti drengurinn minn er tíu ára og við vorum að spá í hvort ekki væri rétt að leyfa honum að klára grunnskóla áður. En svo kom þessi eign á sölu og við gátum einhvern veginn ekki horft fram hjá henni. Það var líka einhvern veginn í spilunum að við ættum að fá hana, því það þurfti eitt og annað að koma saman til þess og það gerði það. Þessi jörð átti að verða okkar, segjum við.“

*Það var aðeins fyrir um þremur árum sem Eyrún fór á fullt í hestamennskuna og segist hún ekkert skilja í sér að hafa ekki byrjað fyrr.*

Kemur alkomin í sumar eða haust

Eyrún heldur ennþá tvö heimili enda var sonur hennar byrjaður skólaárið sitt þegar þau Þórður fengu Leirulækjarsel afhent í haust. „Hann er líka borgarstrákur, hann fer út með boltann og finnur vini sína, og svo kemur allt gengið hingað heim. Það er ekki að fara að gerast í Leirulækjarseli, svo við vorum á því að við yrðum að fá hann í lið með okkur, hann yrði að vera sáttur við flutningana. Við mæðgin stefnum hins vegar á að flytja næsta sumar eða næsta haust, alkomin. Þórður er þar nú þegar, við erum auðvitað komin með kindur og hrossin komin inn svo það þarf að gefa og moka undan og svona. Hann greyið þarf svolítið að vera vinnudýrið alla virku dagana. En svo komum við um helgar og þegar er frí.“

Þau Eyrún og Þórður hafa ýmsar hugmyndir um nýtingu jarðarinnar, umfram að búa bara þar. Þó þær séu enn margar hverjar á frumstigi, og sumar þokukenndar, viðurkennir hún. Í janúar síðastliðnum fengu þau styrk frá Uppbyggingarsjóði Vesturlands til að gera greiningu á tækifærum í ferðaþjónustu á Mýrunum, sem Eyrún segir að muni vonandi skipta sköpum fyrir framtíðar áætlanir.

„Það sem er svo skemmtilegt er að við erum í raun ekkert alveg búin að ákveða hvað við ætlum að gera við jörðina. Við keyptum hana og það þarf auðvitað að borga fyrir hana, svo við þurfum að finna leiðir til þess að nýta hana. Það lá einhvern veginn strax vel við að fara í einhverja ferðaþjónustu, það eru tvö einbýlishús á jörðinni og við nýtum bara annað. Svo við erum að undirbúa að opna gistiheimili í öðru húsinu, sem vonandi gerist bara alveg á næstunni. Svo erum við búin að komast að því að þó við séum bara búin að eiga jörðina í mjög stuttan tíma, að um leið og hurð lokast þá opnast sú næsta, og næsta.

Ég vill alltaf að allt gerist helst í gær, og er kannski búin að ákveða að gera þetta og hitt, byggja hesthúsið hér og þetta þar. Þórður er aðeins jarðbundnari og leggur kannski til að við bíðum aðeins og ég held að það sé nú kannski frekar mikilvægt að ég hafi hlustað á hann því það er alltaf eitthvað að breytast í okkar pælingum. Það sem er fast í hendi er að við erum búin að ákveða að byggja æðislega flott hesthús, það flottasta sem við getum hugsað okkur með góðri aðstöðu fyrir fólk og hross. Við ætlum að reka gistiheimilið, og svo ætlum við í sumar að fara að prófa okkur áfram með útiræktun á grænmeti. Íslendingar eru sólgnir í það, og tilbúnir að kaupa það sé það í boði. Við ætlum því að prófa okkur áfram með margar tegundir í sumar, á svona frekar litlu svæði svo sem, og finna út úr hvað gengur vel. Þetta verður tilraunasumar, við þurfum að sjá hvað þetta er mikil vinna, hvort við ráðum við þetta með öðru. Við ætlum ekki að leggja út í tækjakaup strax til að mynda.“

Ætla að gera það sem er skemmtilegt

Eyrún segir að ekki standi annað til en að þau Þórður haldi áfram sínum daglegu störfum, hann sem yfirbruggari hjá Reyka vodka í Borgarfirði, og hún sem lektor við HA. „Ég var í hálfu starfi hjá Ríkislögreglustjóra en sagði upp þar í haust af því við vorum að kaupa jörðina og ætlum að gera allt þetta, og maður hefur víst ekki endalausan tíma. Ég verð þó í einhverjum tilfallandi verkefnum þar sem er ágætt upp á tengsl og kennslu og að viðhalda þekkingu. Ef reksturinn á gistiheimilinu gengur upp og ef þessi grænmetisræktun gengur upp, þá geri ég nú ráð fyrir að við ráðum okkur einhverja aðstoð á einhverjum tímapunkti. Við erum ekki 25 ára lengur.

En ég hef alltaf verið mjög vinnuglöð, og við erum það bæði tvö. Óhrædd við að takast á við verkefni og gera og græja. Það er eitt af því sem ég hef litið á sem kost við mig, hugrekki til þess að láta bara vaða áfram.

Grunnhugmyndin var alltaf bara að flytja í sveit, geta verið með hestana okkar þar og hafa efni á því. Það kostar að eiga jörð og vera með hross og þess vegna erum við bara að velta fyrir okkur öllum möguleikum. Þess vegna var auðvitað mjög jákvætt að fá þennan styrk, til að gera greiningu á því hvað ferðafólk en líka heimamenn myndu vilja gera og upplifa á Vesturlandi. Sjá hvað er hægt að nýta aðstöðuna í. Það eru tvær hlöður á jörðinni, og allt heyjað í rúllur, hvað er hægt að gera við þær til dæmis. Við erum með risastórt skautasvell fyrir utan hjá okkur þegar frost er, vegna þess að það er stór og grunn tjörn fyrir utan húsið hjá okkur. Þórður ætlar að útbúa græju til að troða gönguskíðabraut á túnunum, það er allt hægt. Þórður er svo öflugur, hann getur allt og kann allt. Ég er ekki að grínast, hann smíðar allt, græjar rafmagn, pípulagnir, keyrir traktor, nefndu það og hann kann það. Einu takmörkin eru bara hausinn á okkur. Svo nú ætlum við bara að kanna hvað er hægt að gera, hvað er raunhæft að gera með tilliti til kostnaðar, og síðast en ekki síst hvað langar okkur að gera, hvað þykir okkur gaman.“

-Ertu þá að lifa drauminn? „Já, sannarlega.“

Lifir drauminn á Mýrunum

Rætt við Eyrúnu Eyþórsdóttur í Leirulækjarseli

Rætt við Eyrúnu Eyþórsdóttur í Leirulækjarseli