Guðrún Björg Bragadóttir ferðaþjónustubóndi í Hörðudal tekin tali

Laugardalur í allri sinni dýrð er verkefni sem hlaut atvinnu- og nýsköpunarstyrk úr Uppbyggingarsjóði Vesturlands nýverið. Það er á vegum hjónanna Guðrúnar Bjargar Bragadóttur matreiðslumanns og Guðlaugs S. Sigurgeirssonar húsasmiðs sem hafa á undanförnum árum verið að byggja upp ferðaþjónustu í Dölum, á jörð sinni Tungu í Hörðudal. Hörðudalurinn er fallegt svæði sem ekki er í alfaraleið og það er einmitt styrkleikinn sem unnið er með í uppbyggingu ferðaþjónustu á staðnum. Blaðamaður Skessuhorns koma að máli við Guðrúnu Björgu og fræddist um reksturinn og framtíðarsýnina.

*Guðrún kynnir Dalahyttur á Mannamóti landshlutanna í Kópavogi fyrr í þessum mánuði. Ljósm. mm*

Að eiga sér draum

Guðrún Björg og Guðlaugur eru bæði af höfuðborgarsvæðinu og áður en þau tóku saman hafði hann eignast lítinn bústað í Hörðudal. Það var fyrir rúmum tuttugu árum. „Inni í Hörðudal voru mín fyrstu skref í Dölunum,“ segir Guðrún. „Þegar ég kynntist Gulla var hann nýbúinn að kaupa sér sumarbústaðinn. Þar höfðum við svo verið nánast hverja helgi og leið rosalega vel þótt húsið væri lítið, bara 21 fm. Svo leið tíminn og ég hafði alltaf átt mér draum um að eiga lítið gistiheimili og lítinn veitingastað úti á landi, ég man eftir að hafa talað um það þegar ég var 18 eða 19 ára gömul og var að læra kokkinn. Svo stakk Gulli allt í einu upp á því að við létum drauminn raungerast og þá fórum við af stað með framkvæmdina.“

Dalirnir kölluðu

Í upphafi voru þau ekki sérstaklega að hugsa um Dalina í þessu sambandi. „En hugurinn hvarflaði samt einhvern veginn alltaf hingað,“ segir Guðrún. „Hér er rosalega gott að vera, fólkið er gott og umhverfið yndislegt, þetta er rólegt landbúnaðarsvæði. Svo þá lá það fyrir; við seldum allt, pökkuðum saman og fórum.“ Eins og fram kom hér á undan eru þau bæði af höfuðborgarsvæðinu. En Guðrún bjó reyndar á grunnskólaárum sínum á Selfossi. „Ég var sextán ára þegar ég fór í burtu í skóla, en þrátt fyrir að hafa flutt er Selfoss heima. Mamma fór um það leyti líka í skóla til að læra sjúkraliðann og pabbi keyrði á milli í einhver ár þangað til við fluttum til Reykjavíkur.“ Hún á tvo yngri bræður, en segir að þeir líti ekki á Selfoss sem sinn heimabæ. „Þetta er ekki sami Selfoss og var þá. Þegar ég bjó þarna bjuggu þar um 2500 manns og maður þekkti samt flesta. En það hefur fjölgað svo mikið að þetta er orðið allt annar bær.“

*Svona leit bragginn út þegar hafist var handa.*

Upphafið – bragginn

Þau festu kaup á jörðinni Tungu og byrjuðu á að byggja þrjú lítil hús árið 2016, svo fyrsta sumarið þeirra með gistingu er árið 2017. Vinafólk á nágrannajörðinni Hlíð hafði boðið þeim að nýta bogana úr gömlum bragga sem þar átti að rífa, en þau brugðu hins vegar á það ráð að fá hann að láni og gera hann upp sem þjónustuhús fyrir reksturinn. „Það tók um ár að styrkja bogana, einangra braggann að innan og utan og klæða og gera þetta flott og fínt,“ segir Guðrún. „Þarna rekum við núna móttöku, aðstöðu fyrir morgunverð og lítið veitingahús fyrir gistinguna okkar, sem við erum búin að byggja upp að því marki sem við viljum byrja á.

Í svona fjölskyldufyrirtæki sem byrjar smátt eru eigendurnir allt í öllu og það hefur reynst góð blanda hjá okkur að Gulli er húsasmiður og ég kokkur. Það er eiginlega alveg brilljant!“

*Bragginn tók sannarlega stakkaskiptum og hefur gagnast vel.*

Torfært um skrifræðið

Þau keyptu fyrst skika af nefndum nágranna sínum til að starta fyrirtækinu. „Við fengum að byrja á hans landi því skrifræðið á Íslandi er erfitt,“ segir Guðrún. „Þetta var mikil vinna og stundum urðu mannaskipti í kerfinu og það þarf ekki meira til að allt ferlið sem búið er að fara í gegnum riðlast. Til dæmis tók það okkur þrjú ár að fá byggingarleyfi fyrir húsunum sem við ætluðum að byggja, það er óeðlilega langur tími. En við erum alla vega komin hingað og erum þakklát fyrir það. Biðtímann nýttum við til að gera annað sem gera þurfti. En það er fyrir hendi í landinu alls konar regluverk sem virkar svo jafnvel ekki. Þetta reyndist oft letjandi.“

Byrja smátt og vanda til verka

Í upphafi ætluðu þau að vera bara með lítið og krúttlegt gistiheimili og engan annars konar rekstur. „Við vorum reyndar ekki búin að plana braggann þá,“ segir hún. „En ætluðum að byggja þjónustuhús fyrir reksturinn. En bragginn reyndist samt vera mjög góð og gagnleg hugmynd. Það er oft gott að nota það sem fyrir er því svo er bara hægt að byggja upp út frá því. Það gefur manni meiri tíma til að hugsa og ef maður vandar til verka er hægt að vinna ótrúlega lengi með það sem gert er fyrst. Svo kemur að öðrum fasa þar sem hægt er að gera eitthvað meira.“ Fyrstu húsin sem þau reistu voru 15 fermetrar að stærð. Í þeim er baðherbergi og eldhús auk svefnrýmis. „Fyrir tvo einstaklinga þarf ekkert meira,“ segir Guðrún. „Við hönnuðum þetta sjálf og pældum mikið í hlutunum áður en við framkvæmdum.“

Fyrsta skrefið

Þau fóru mikið á netið og kynntu sér bjálkahús eins og þau sem til stóð að kaupa. „Við skoðuðum endalaust mikið af húsum,“ segir Guðrún. „En þau voru flest ferköntuð sem hentaði okkur ekki vegna þess að við vildum koma baðherbergi fyrir. Við sátum áfram við og rissuðum upp hvernig við vildum hafa þetta, mældum og spáðum. Á endanum var það svo fyrsta teikningin sem við gerðum sem við vorum ánægðust með. En þessi umhugsunartími var líka bara skemmtilegur. Þegar við vorum orðin ánægð með þetta teiknaði Gulli það upp og við sendum uppdráttinn til fyrirtækis í Eistlandi. Þeir sendu svo til okkar formlegar teikningar og innréttingar. Við keyptum svo fjögur svoleiðis hús, það var fyrsta skrefið.“

Smáhýsin

Húsin eru skemmtileg og notaleg að innan. Þau eru klædd með bárujárni að utanverðu sem Guðrún segir að sé nauðsynlegt í íslenskri veðráttu. Þau hafi alltaf gert sér grein fyrir því. Gluggarnir á alrýminu eru tveir svo báðir aðilar við borðið hafi útsýni. „Þegar þetta var áttum við eftir að klára endurbyggingu braggans svo ég tók bara á móti gestunum heima,“ segir hún. „En árið eftir var bragginn kominn í gagnið.“ Þegar þar var komið sögu veltu þau þeirri staðreynd fyrir sér að í Dölum þyrfti meiri afþreyingu fyrir ferðafólk, gönguleiðir og ýmislegt annað. „Það er þess vegna sem við erum að vinna að verkefninu inni í Laugardalnum. Hann er í landi Tungu; innst í Hörðudalnum og þar er mjög fallegt.“

*Bragginn er innréttaður í dökkum litum.*

Laugardalurinn í allri sinni dýrð

Það var sem sagt af þessum ástæðum sem þau fóru að hugsa lengra og velta betur fyrir sér hvað þau gætu gert til að auka afþreyingarmöguleika ferðafólks á svæðinu. „Í Laugardal er til að mynda fallegur lækur og steinbrú yfir ásamt litlum fossi,“ segir Guðrún. „Svo við ákváðum að fara í þá framkvæmd að búa til gönguleiðir í grennd við þetta og erum búin að bora eftir heitu vatni til að geta haft heita potta og þjónustuhús. Þetta er núna í hönnunarferli og þar er líka fyrirhugað að verði gott bílastæði sem hægt er að nýta sér þótt fólk ætli ekki endilega að fara í heitu pottana. Við setjum þarna upp nestisaðstöðu líka. Þetta á að vera þjónusta sem fólk getur nýtt sér þótt það sé ekki endilega borgandi viðskiptavinir. En við rekum svo heitu pottana og aðstöðuna við þá til þess að fá inn tekjur. En þarna á fólk að geta verið úti í náttúrunni og geta notið hennar hvert sem það snýr sér. Svo er þarna dalur milli tveggja fjalla, nokkurs konar skál sem heitir Fótadalur. Við ætlum að vera með létta gönguleið upp að Steinbrúnni og svo þyngri leið upp í Fótadal.“

Styrkir mikilvægir fyrir smærri fyrirtæki

Það er einmitt Laugardalsverkefnið sem Uppbyggingarsjóður Vesturlands er að styrkja. „Þetta er ofboðslega mikilvægt fyrir lítil fyrirtæki til þess að geta haldið áfram,“ segir Guðrún. „Svo er þetta líka ákveðið lærdómsferli. Fyrst lögðum við bara af stað og létum hlutina koma í ljós. En við erum að læra það núna að setjast niður, eins og í viðskiptahraðlinum hjá Vesturbrú. Það er nauðsynlegt að gera áætlanir bæði varðandi fjárhag og framkvæmdir. Okkur langar að fá fólk til að njóta náttúrunnar og viljum stefna að því markmiði. Verst er að við höfum bara tvær hendur! En við erum sannarlega á leiðinni áfram, það eru margar hugmyndir og ýmislegt sem við erum að vinna að. En aðalatriðið hjá okkur var að klára það sem við byrjuðum á og svo að rjúka í þetta verkefni. Ég er að vonast til þess að hönnuninni verið lokið í lok þessa árs; svo þarf að fara í allar leyfisveitingarnar vegna rekstrarins.“

*Eins og sjá má af þessari mynd er stutt í friðsæld náttúrunnar.*

Dalahyttur

Það sama er haft í huga er smáhýsin varðar; aðgengi að náttúruupplifun. Eftir að hafa byggt fyrstu fjögur húsin með einu herbergi í hverju voru önnur þrjú byggð sem eru með tveimur herbergjum í. „Þau eru meira eins og hótelherbergi,“ segir Guðrún. „En það er sér inngangur og á fallegu kvöldi getur hver og einn setið á sínum palli og horft á útsýnið. En þetta eru sem sagt níu herbergi í það heila sem boðið er upp á í gistingu hjá okkur. Við köllum þetta Dalahyttur með vísun í að þetta eru smáhýsi. En nafnið er alþjóðlegt og skandinavískt í senn og okkur finnst þetta góð íslenskun á fyrirbærinu og lýsa því vel hverskonar gistingu við erum með.

Ferðaþjónusta í Hörðudalnum

Guðrún segir að með því að byggja upp meiri þjónustu og afþreyingu á svæðinu séu þau að styrkja reksturinn, en vonar líka að Dalirnir almennt muni hafa gagn af. Hún segir að í Hörðudalnum einum séu þrjú gistiheimili og tvö veitingahús. „Svo við erum ótrúlega vel í sveit sett hvað varðar framboð á mat og gistingu bara hér í þessum dal,“ segir hún. „Sá sem fyrstur opnaði gistingu var Níels Olgeirsson á Seljalandi. Svo opnuðum við og svo er einn bær hér fyrir framan okkur, Fremri Hrafnabjörg. Níels er einmitt kokkur eins og ég og við viljum öll gjarnan fá fólk til að koma hingað, Dalirnir eru svo miklu meira heldur en bara þjóðvegurinn sem liggur í gegn, staðir hér eru hver öðrum fallegri. Við sem erum í ferðaþjónustu og margir fleiri erum að vinna að því að fá fólk til að staldra meira við og njóta.“

Tuttugu manns í mat á jólunum

Það hefur komið sér afar vel fyrir reksturinn að Guðrún er lærður kokkur. Hún lærði í Veitingahöllinni í Húsi verslunarinnar á sínum tíma og útskrifaðist árið 1990. „Ég var einstæð móðir þá og vann því ekki mikið við matreiðsluna,“ segir hún. „En ég vann á tímabili á Hótel Geysi og það var reynsla sem ég hef búið að. En maður veit eiginlega ekki hvernig á að reka fyrirtæki fyrr en það er komið af stað. Þá tekur maður bara eitt verkefni í einu, gerir það vel og fer svo í næsta verk. En ég viðurkenni fúslega að stundum fer ég framúr mér. En ég reyni samt að hugsa þetta svona. Það er líka oft mikið að gera og til að mynda hefur alltaf verið mikið að gera hjá mér á jólunum. Ég var með tuttugu útlendinga í mat á jólunum núna og það var rosalega gaman. Það var íslenskur jólamatur á hlaðborði og svo fengu allir jólapakka. Fólkinu fannst þetta æðislegt. Sumir komu meira að segja akandi hingað frá öðrum stöðum á svæðinu, það er svo oft margt lokað á þessum tíma.“

Góð nýting

Guðrún tekur fram að allt sem þau hafi byggt upp sé gert eins viðhaldslítið og hægt er og helst viðhaldsfrítt. „Það er alveg næg vinna að taka á móti gestum, þrífa, elda og allt það þótt maður sé ekki líka megnið af sumrinu að sinna útiverkefnum í formi viðhalds,“ segir hún. Húsin hafa reynst vel, enda járnklædd og hún segir að óklædd bjálkahús henti betur á snjóþungum svæðum en þar sem er vatnsagi. Nýtingin er góð og fullbókað er í það minnsta þrjá mánuði á ári. „Í fyrra var ég með þrjá starfsmenn í hlutastarfi,“ segir hún. „Þess utan vorum við tvær í fullu starfi og Gulli þess utan, hann annast t.d. allt snatt og reddingar. Þetta eru 2-3 heilsárs störf. Ég hef mestmegnis verið með íslenskt starfsfólk, en það var kona frá Úkraínu hjá mér síðasta sumar sem ég vonast til að komi aftur í ár.“

Gott að hafa þrjú býli

Talið berst aftur að Hörðudalnum. Finnst þér að það sé styrkur að því að það séu þrjú ferðaþjónustubýli í dalnum? „Já,“ segir Guðrún ákveðið. „Mér finnst ekki að það halli eitthvað á mig ef það er einhver annar í ferðaþjónustu nálægt. Við erum þrjú, en með nokkuð ólíka aðstöðu. Hver og einn ferðamaður er að leita sér að einhverju sem hentar honum og við höfum sett fram og mótað það sem við viljum bjóða upp á. Sumir eru með matsölustað, aðrir ekki og sumir eru með ódýra þjónustu og aðrir dýrari. Ég þarf í raun bara að trúa á það sem ég er að gera og veita góða þjónustu. Þá gengur allt vel. Það að það séu tveir hérna í viðbót er bara betra fyrir svæðið. Ef það er t.d. ættarmót á Seljalandi getur einhver verið í gistingu hjá mér ef þörf er á.“

Er sannur bóndi

Þegar allir verkþættir Laugardalsverkefnisins verða tilbúnir ætti staðurinn að gefa 4-6 stöðugildi. Svo það er til mikils að vinna. Vonast er til að öll hönnun, skipulagsbreytingar og annað slíkt geti klárast á þessu ári og framkvæmdir hafist á því næsta. Myndirðu kalla þig ferðaþjónustubónda? „Já, ég er alla vega sannarlega bóndi,“ segir Guðrún brosandi. „Við eigum 25 kindur svo ég geti matreitt og selt kjöt frá okkur. Ég bý í sveit og get því ekki alltaf haft lambalæri tilbúið, kjötið þarf að vera full meyrnað. Þess vegna nota ég líka sláturhúsið í Borgarnesi en ekki stóru sláturhúsin sem hafa hraðari verkferla. Næsta skref hjá okkur er að fá okkur hænur. Ég vil helst ekki henda mat.“ Blaðamaður er þegar kominn með vatn í munninn og spyr hvort gestir og gangandi geti komið á veitingastaðinn og fengið að borða. „Já, yfir sumartímann er það meiri möguleiki en minni,“ segir Guðrún. En það þarf að panta með tveggja tíma fyrirvara. Það er aðallega eitt sem vantar hér í Dölunum og það er framleiðandi að fersku grænmeti, það væri frábært að hafa slíkt nálægt okkur.“

Dreifbýlið er gott

Samfélagið í Dölunum? „Frábært. Það eru svo margir með frjóan huga og á leiðinni áfram og mér finnst hjálpsemin vera mikil, fólk stendur saman í Hörðudalnum og samkomulagið er gott. Að búa úti á landi er allt öðruvísi en að búa í Reykjavík. Þar ferðu inn í húsið þitt að kvöldi, hverfur og kemur svo aftur út á morgnana. En hér er þetta ekki þannig nema að hluta til. Hér ertu meira þátttakandi og það er meiri samgangur og betur fylgst með manni. Í dreifbýlinu er maður meira meðvitaður um að tilheyra samfélagi. Svo hafa verið hugvekjandi íbúafundir að undanförnu í tengslum við það að Dalir eru í brothættum byggðum og margt gott er að koma út úr því. Svo er tengslanetið mikilvægt og að láta vita af því sem fólk er að gera. Það hjálpar þér enginn ef hann veit ekki hvað þú ert að gera eða hvert þú ert að fara.

Vesturlandið er gott svæði

Það er ljóst að verkefnin bíða handan við hornið þegar rætt er við ferðaþjónustubóndann í Tungu og því kominn tími á að ljúka spjallinu. Guðrún kveður blaðamann með fallegum orðum um Skessuhorn og segir það víða lesið og sé sá miðill sem haldi Vesturlandi lifandi á landsvísu. „Vesturland á mikið inni,“ bætir hún við. „Bæði í ferðaþjónustu og á öðrum sviðum. Ég hvet fólk til að flytja hingað ef það langar að eiga gott líf og minnka stressið.“

Vesturland á mikið inni og þar er gott að búa

Guðrún Björg Bragadóttir ferðaþjónustubóndi í Hörðudal tekin tali

Guðrún Björg Bragadóttir ferðaþjónustubóndi í Hörðudal tekin tali